Ντομάτες με… αντιβιοτικά

Γενετικά τροποποιημένα προϊόντα ανθεκτικά σε ευρέος φάσματος αντιβιοτικά,
ντομάτες με γονίδια ανθεκτικά στην καναμυσίνη και καλαμπόκι ανθεκτικό στο…
Amoxil (αμπισιλίνη) έχουν φτάσει στο πιάτο μας! Οι κίνδυνοι, όπως
επισημαίνονται στην έκθεση της βρετανικής Ιατρικής Εταιρείας, την οποία
παρουσίασαν χθες «ΤΑ ΝΕΑ», έχουν προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στους Έλληνες
επιστήμονες και ειδικούς.

Γονίδια αντοχής στα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται κατά τη διαδικασία γενετικής
τροποποίησης μιας σειράς προϊόντων, μεταξύ των οποίων οι ντομάτες, το
καλαμπόκι και η σόγια. Ονομάζονται «μάρτυρες», γιατί καταμαρτυρούν ποια
κύτταρα πέρασαν με επιτυχία το στάδιο της γενετικής τροποποίησης. Οι
γενετιστές και οι βιοτεχνολόγοι μπορούν έτσι να αναγνωρίσουν τα γενετικά
τροποποιημένα κύτταρα μιας ντομάτας, όμως οι Βρετανοί ειδικοί από τη βρετανική
Ιατρική Εταιρεία χαρακτηρίζουν το ρίσκο που συνεπάγεται η τεχνική αυτή
«απολύτως αδικαιολόγητο».

Γενικότερο το πρόβλημα

Δεν υπάρχει τίποτε που να δικαιολογεί την ανάγκη να ζήσουμε αυτόν τον κίνδυνο,
ιδιαίτερα τη στιγμή που το πρόβλημα της αντοχής στα αντιβιοτικά είναι
γενικότερο και επιτείνεται μέρα με τη μέρα. Σε αυτό συμφωνούν οι περισσότεροι
Έλληνες ειδικοί, μεταξύ των οποίων η βιοπαθολόγος και γενική γραμματέας
Καταναλωτή στο υπουργείο Ανάπτυξης κ. Χριστίνα Παπανικολάου και ο πρύτανης του
Πανεπιστημίου Πατρών και καθηγητής Γενετικής κ. Σταμάτης Αλαχιώτης.

Βάσιμες επιφυλάξεις

«Όσο περνά ο καιρός, αποδεικνύεται από τα γεγονότα πως οι επιφυλάξεις γύρω από
τη διάδοση των γενετικώς τροποποιημένων τροφίμων είναι βάσιμες», σημειώνει ο
κ. Αλαχιώτης για να τονίσει πως «δεν είναι “δώρα Θεού” τα προϊόντα αυτά.
Εκείνα που περιέχουν γονίδια ανθεκτικά σε αντιβιοτικά, μπορεί να αποδειχθούν
εξαιρετικά επικίνδυνα για τη δημόσια υγεία. Το ανθεκτικό γονίδιο σε ένα
συγκεκριμένο αντιβιοτικό είναι πολύ πιθανόν να αλλάξει τον βιοχημισμό και να
προκαλέσει αντοχές και σε άλλα αντιβιοτικά, ενώ κανείς δεν έχει αποκλείσει
ακόμη το ενδεχόμενο η ανθεκτικότητα αυτή να περάσει, μέσω της διατροφικής
αλυσίδας, και στον άνθρωπο. Και, δυστυχώς, έλεγχοι δεν γίνονται».

Αποδεκτά όρια

Οι διαπιστώσεις της επιστημονικής ομάδας της βρετανικής Ιατρικής Εταιρείας
βρίσκουν απόλυτα σύμφωνο τον κ. Αλαχιώτη, όπως επίσης και την κ. Παπανικολάου:
«Είναι απαράδεκτο να ενισχύεται το ήδη έντονο πρόβλημα περί ανάπτυξης αντοχής
στα αντιβιοτικά». Χρησιμοποιώντας μία έκφραση από την έκθεση των Βρετανών, η
κ. Παπανικολάου θα πει: «Ζούμε μια ζωή που είμαι γεμάτη κινδύνους. Όμως, παρ’
όλα αυτά υπάρχουν ορισμένα αποδεκτά όρια κινδύνων».

Στην Ελλάδα

Από τη Γενική Γραμματεία Καταναλωτή έχει γίνει γνωστό πως κατά τη διάρκεια
ελέγχων έχουν βρεθεί γενετικά μεταλλαγμένα προϊόντα να κυκλοφορούν χωρίς την
παραμικρή σήμανση στην ελληνική αγορά. Η ίδια η κ. Παπανικολάου τονίζει πως η
κατάσταση στη χώρα μας δεν διαφέρει σε πολλά από αυτή στη Μ. Βρετανία, πως θα
πρέπει να ενταθούν οι έλεγχοι και το σύστημα υγείας να αναπτύξει νέους
μηχανισμούς πρόληψης κατά των όποιων επιπτώσεων από τις νέες συνήθειες
διατροφής. Στο θέμα αναφέρθηκε και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Νέας
Δημοκρατίας και πρώην υπουργός Υγείας κ. Δημήτρης Σιούφας, ο οποίος
καταγγέλλει την ανυπαρξία ελέγχου για τα γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα στη
χώρα μας.

Στους έντονους προβληματισμούς γύρω από τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα
αναφέρεται και η κ. Αντωνία Τριχοπούλου, καθηγήτρια Διατροφής στην Εθνική
Σχολή Δημόσιας Υγείας, η οποία συντόνισε τη σχετική διεπιστημονική συζήτηση
στη διάρκεια του 25ου Πανελληνίου Ιατρικού Συνεδρίου.

Η τεχνολογία που απαιτεί τη χρήση ανθεκτικών σε αντιβιοτικά γονιδίων για τη
δημιουργία γενετικά μεταλλαγμένων οργανισμών έχει πια… ξεπεραστεί. Οι
σύγχρονες εξελίξεις στον χώρο της βιοτεχνολογίας προτείνουν πρακτικές που
επιτρέπουν στους γενετιστές να αποφύγουν τον κίνδυνο μετάδοσης της
ανθεκτικότητας στα αντιβιοτικά από τους οργανισμούς αυτούς στον άνθρωπο. Και όμως…

Όπως τονίζει ο κ. Νίκος Χαραλαμπίδης, υπεύθυνος της καμπάνιας κατά των
γενετικά μεταλλαγμένων τροφίμων στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace, «αν και η
τεχνολογία αυτή είναι πια παρωχημένη και άχρηστη, οι εταιρείες επιμένουν να
την εφαρμόζουν γιατί έχουν ήδη πληρώσει για να τη δοκιμάσουν και να τη μάθουν.
Υπάρχουν πιο σύγχρονες τεχνικές που μπορούν να μειώσουν ή ακόμη και να
εκμηδενίσουν τους κινδύνους, όμως, για να εφαρμοστούν, χρειάζεται να επενδυθεί
χρόνος και χρήμα, κάτι που δεν κρίνεται σκόπιμο από τη βιομηχανία της βιοτεχνολογίας».

Στο συμπέρασμα πως οι λόγοι που επιβάλλουν τη χρήση της συγκεκριμένης
τεχνολογίας είναι κατά κύριο λόγο εμπορικοί και οικονομικοί καταλήγει και ο κ.
Αλκιβιάδης Βατόπουλος, από το Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών. «Η τεχνολογία που εφαρμόζεται και απαιτεί τη χρήση
γονιδίων αντοχής στα αντιβιοτικά προκειμένου να επιλέγονται τα γενετικά
τροποποιημένα γονίδια είναι περασμένης γενιάς», σημειώνει ο ίδιος. «Οι νέες
τεχνολογίες μάς επιτρέπουν να αποφύγουμε τον κίνδυνο διασποράς των γονιδίων
αντοχής από το γενετικό υλικό των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων, όμως θα
χρειαστεί να περάσουν αρκετά χρόνια μέχρι να αρχίσει να εφαρμόζεται».

Στις διαδικασίες χορήγησης αδειών για τις πειραματικές καλλιέργειες γενετικώς
τροποποιημένων φυτών στη χώρα μας και στην πρότασή του για αναστολή των
εγκρίσεων, που αφορούν την ευρεία καλλιέργεια και το εμπόριο των προϊόντων
αυτών, αναφέρεται, μεταξύ άλλων, σε επιστολή του ο υφυπουργός ΠΕΧΩΔΕ κ.
Θεόδωρος Κολιοπάνος.

Ο κ. Κολιοπάνος σημειώνει πως η τακτική που ακολουθείται στη Μ. Βρετανία
σχετικά με την καλλιέργεια και την προώθηση στην αγορά γενετικώς
τροποποιημένων οργανισμών διαφέρει κατά πολύ από εκείνη που ισχύει στη χώρα
μας, αναφέρει πως η θέση της Ελλάδας στηρίζεται στην «αρχή της πρόληψης» και
υπενθυμίζει τις ελληνικές πρωτοβουλίες που έγιναν με «αντικειμενικό», όπως
σημειώνεται, «στόχο την αλλαγή της κοινοτικής νομοθεσίας».