Ο χρυσός έχασε τη λάμψη του

Τη δεκαετία του ’30, ο οικονομολόγος – θρύλος Τζον Μέιναρντ Κέινς αποκάλεσε
λείψανο τον χρυσό. Οι κεντρικοί τραπεζίτες και οι κυβερνήσεις χρειάστηκαν
μερικές δεκαετίες για να συμφωνήσουν μαζί του

Ο χρυσός έχει χάσει πολλή από τη λάμψη του. Η μία μετά την άλλη, οι κυβερνήσεις ανακοινώνουν την πρόθεσή τους να πουλήσουν μέρος των αποθεμάτων τους

Το βρετανικό υπουργείο Οικονομικών αποκάλυψε πρόσφατα την πρόθεσή του να
πουλήσει μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια περισσότερα από τα μισά αποθέματα
χρυσού της χώρας. Αυτή η απόφαση φαίνεται να είναι το τελευταίο καρφί στο
φέρετρο του χρυσού ως εργαλείου άσκησης νομισματικής πολιτικής. Οι αγορές
πιστεύουν ότι παρόμοια απόφαση θα πάρουν αργά ή γρήγορα οι Ηνωμένες Πολιτείες
της Αμερικής, η Γερμανία και η Γαλλία.

Πολλοί μπορούν να ασκήσουν κριτική για τη στιγμή που επέλεξε η βρετανική
κυβέρνηση να ανακοινώσει την πρόθεσή της ­ όχι μόνο τώρα που η τιμή του χρυσού
στις αγορές βρίσκεται σχεδόν στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 20 χρόνων,
αλλά και λίγον καιρό μετά την ανακοίνωση ανάλογης πρόθεσης από το Διεθνές
Νομισματικό Ταμείο, την Ελβετία, τον Καναδά και το Βέλγιο. Και οι τέσσερις
βρίσκονται στη φάση επεξεργασίας προγραμμάτων για την πώληση μέρους των
αποθεμάτων τους σε χρυσό. Οι Ελβετοί έδωσαν πρόσφατα με δημοψήφισμα το πράσινο
φως στην κυβέρνησή τους για να πουλήσει περίπου τα μισά αποθέματα της χώρας σε
χρυσό. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αποφάσισε πρόσφατα να πουλήσει ένα μεγάλο
μέρος των αποθεμάτων του σε χρυσό, προκειμένου να χρηματοδοτήσει προγράμματα
οικονομικής στήριξης των αναπτυσσόμενων χωρών.

Επιπλέον, αντικείμενο κριτικής μπορεί να γίνει και το γεγονός ότι οι δημόσιες
ανακοινώσεις, από την πλευρά των κυβερνήσεων, της πρόθεσης για πώληση των
αποθεμάτων χρυσού θα πιέσουν χωρίς αμφιβολία την τιμή του. Δεν είναι και ό,τι
καλύτερο για τα έσοδα των κυβερνήσεων και κατ’ επέκταση τους φορολογουμένους.

Τον μεγαλύτερο εφιάλτη πάντως ζουν οι έμποροι και οι παραγωγοί χρυσού που
βλέπουν την τιμή του να απειλείται με κατάρρευση, λόγω αυτών των πωλήσεων. Από
την πλευρά τους, οι κυβερνήσεις έχουν δεσμευτεί ότι οι πωλήσεις θα γίνουν
σταδιακά, προκειμένου να μη σημειωθούν βίαιες αναταράξεις στην αγορά χρυσού.

Είναι πλέον άχρηστος

Η λογική που κρύβεται πίσω από αυτές τις αποφάσεις δεν είναι δύσκολο να
αποκρυπτογραφηθεί: ο χρυσός έχει μικρή έως καμία αξία ως εργαλείο άσκησης
νομισματικής πολιτικής στον σημερινό κόσμο της μαζικής μεταφοράς κεφαλαίων με
ηλεκτρονικό τρόπο. Η διατήρηση, η αποθήκευση και η μεταφορά του απαιτούν
μεγάλο κόστος, και σχεδόν κανείς δεν αποπληρώνει πλέον τις διεθνείς του
υποχρεώσεις με χρυσό.

Ωστόσο υπάρχει ακόμη μια μαγεία που περιβάλλει αυτό το μέταλλο: η αφή του, η
όψη του και η ιστορία του. Μια ιστορία τόσο παλιά όσο η ιστορία του ίδιου του
χρήματος. Πώς είναι δυνατόν να υπάρχει χρήμα χωρίς να υπάρχει χρυσός; Στην
πραγματικότητα το χρήμα και ο χρυσός έχουν «χωρίσει» από το 1971, όταν ο τότε
πρόεδρος των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Νίξον εγκατέλειψε και τυπικά τον κανόνα χρυσού,
υποτιμώντας το δολάριο. Ως τότε η ποσότητα χρήματος που κυκλοφορούσε σε μια
οικονομία έπρεπε να στηρίζεται και σε ίσης αξίας ποσότητα χρυσού που βρισκόταν
στο θησαυροφυλάκιο κάθε κεντρικής τράπεζας.

Η άνοδος του πληθωρισμού που ακολούθησε αυτήν την απόφαση έκανε κάποιους να
νοσταλγήσουν την εποχή του χρυσού. Μεταξύ τους ήταν και ο πρώην εκδότης των
«Τάιμς» του Λονδίνου λόρδος Ρις Μογκ, ο οποίος υποστήριξε την επανασύνδεση του
χρήματος με τον χρυσό. Ωστόσο ακόμη και ίδιος θα παραδεχόταν σήμερα ότι η
επιστροφή τού συστήματος σταθερών ισοτιμιών θα ήταν ένα αναχρονιστικό μέτρο.
Κι αυτό επειδή έχουμε καταλάβει πλέον ότι η αντιμετώπιση του πληθωρισμού είναι
ένα περίπλοκο πρόβλημα που εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η επιστροφή του
κανόνα χρυσού και του συστήματος σταθερών ισοτιμιών μάλλον θα δημιουργούσε
περισσότερα προβλήματα από αυτά που θα έλυνε.

Καμιά ομοιότητα

Η διεθνής οικονομία βρίσκεται αυτήν τη στιγμή σε τελείως διαφορετική κατάσταση
από αυτήν των αρχών της δεκαετίας του ’70: ο πληθωρισμός βρίσκεται σε
εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, ενώ σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη ­ όπως στην
Ιαπωνία ­ παρατηρείται αποπληθωρισμός, δηλαδή μείωση του γενικού επιπέδου
τιμών από χρόνο σε χρόνο. Κατά συνέπεια δεν υπάρχει κανένας λόγος για να
διατηρούν οι κεντρικές τράπεζες τα αποθέματά τους σε χρυσό.

Οι παραγωγοί χρυσού προσπαθούσαν απεγνωσμένα να πείσουν τους κεντρικούς
τραπεζίτες και τις κυβερνήσεις να διατηρήσουν τα αποθέματά τους. Βλέποντας ότι
δεν μπορούν πλέον να πετύχουν τα κέρδη του παρελθόντος, εφηύραν διάφορους
τρόπους για να αυξήσουν τις αποδόσεις τους, όπως για παράδειγμα δανείζοντας
χρυσό στην αγορά.

Η πικρή αλήθεια είναι ότι κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 χρόνων οι
επενδύσεις σε χρυσό ήταν από τις λιγότερο προσοδοφόρες για τις κυβερνήσεις: το
κόστος αποθήκευσης και προστασίας του είναι πολλαπλάσιο σε σχέση με αυτό της
της διατήρησης χρηματοπιστωτικών περιουσιακών στοιχείων.

Επικίνδυνη στροφή;

Οι πωλήσεις χρυσού θα χαρακτηριστούν από πολλούς μια επικίνδυνη αναχώρηση από
την παράδοση και την ιστορία. Επιπλέον θα πουν ότι οι κυβερνήσεις είναι
τουλάχιστον επιπόλαιες, αφού πωλούν τα αποθέματά τους σε πολύ χαμηλές τιμές,
προκειμένου να τα αντικαταστήσουν με αμερικανικά, ιαπωνικά και ευρωπαϊκά
ομόλογα, τη στιγμή που οι τιμές τους βρίσκονται κοντά στην κορύφωση.

Πολλοί, επίσης, θα συνεχίσουν να βλέπουν τον χρυσό ως ένα ακόμη μέταλλο της
αγοράς εμπορευμάτων. Ωστόσο η ομορφιά του, η ιστορία του και η ικανότητά του
να προσδίδει κάλλος θα συνεχίσουν να ελκύουν πολλούς.

Κανείς όμως δεν μπορεί να αμφισβητήσει το ότι η σημασία του χρυσού στο διεθνές
νομισματικό σύστημα μειώνεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια. Σήμερα βρίσκεται
ίσως στο χειρότερο κεφάλαιο της ιστορίας του. Έχει χάσει ακόμη και την
παραδοσιακή λειτουργία του ως αξιόπιστου μέσου αποθήκευσης αξίας. Οι αποδόσεις
του τα τελευταία χρόνια ήταν απογοητευτικές: ακόμη και ένας οικοδομικός
συνεταιρισμός θα πετύχαινε τα τελευταία 20 χρόνια καλύτερη απόδοση από μια
επένδυση σε χρυσό.

Όχι για όλους

Πάντα θα υπάρχουν κάποιοι που θα ελκύονται από τον χρυσό. Σε πολλά μέρη του
κόσμου ο χρυσός αποτελεί συστατικό της παράδοσης. Εμείς στη Δύση, με τα
σταθερά μας νομίσματα, τις κεντρικές τράπεζες-καταφύγια και τις εγγυήσεις των
καταθέσεων θα ξεχάσουμε ότι σε πολλές αναδυόμενες αγορές ο χρυσός συνεχίζει να
αποτελεί μια κάλυψη έναντι των κινδύνων χρηματοπιστωτικής αστάθειας.

Ακόμη και έτσι όμως η απουσία του τρίτου παγκοσμίου πολέμου μάς οδηγεί στη
σχεδόν βέβαιη διαπίστωση ότι ο χρυσός βρίσκεται πολύ κοντά στο τέλος του.
Πάντως κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει τις εκπλήξεις.

Ελεύθερη πτώση

Η ανακοίνωση της πρόθεσης για πώληση, την περασμένη Παρασκευή, από την πλευρά
της τράπεζας της Αγγλίας, περίπου των μισών αποθεμάτων της σε χρυσό πίεσε
σημαντικά την τιμή του πολύτιμου μετάλλου στις αγορές εμπορευμάτων. Η αγορά
είχε ήδη προβληματιστεί από αντίστοιχες ανακοινώσεις από την Ελβετία, το
Βέλγιο, τον Καναδά και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Ωστόσο, η ανακοίνωση της τράπεζας της Αγγλίας κατάφερε καίριο πλήγμα στη
ψυχολογία αυτών που επενδύουν σε χρυσό. Η αγορά ερμήνευσε την περασμένη
Δευτέρα την ανακοίνωση της Κεντρικής Αγγλικής Τράπεζας – έχει στα
θησαυροφυλάκιά της αποθέματα χρυσού αξίας περίπου 6,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων
­ σαν ομολογία ότι δεν θεωρεί πλέον το χρυσό μια βιώσιμη επένδυση.

Η τιμή του χρυσού, την περασμένη Δευτέρα, έκλεισε στα 277,75 δολάρια η ουγκιά,
από 282,75, που είχε κλείσει την Παρασκευή. Οι αναλυτές της συγκεκριμένης
αγοράς προβλέπουν ότι πολύ σύντομα η τιμή του χρυσού θα βρεθεί στο επίπεδο των
270 δολαρίων ­ το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο δεκαετιών.

Παρέμβαση Τίτμαγιερ

Η πτώση της τιμής του χρυσού προκάλεσε ανησυχία σε πολλούς κεντρικούς
τραπεζίτες. Ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες οικονομικής πολιτικής στη
Γερμανία, ο πρόεδρος της Μπούντεσμπανκ, Χανς Τίτμαγιερ, δήλωσε την περασμένη
Δευτέρα ότι δεν υπάρχει πρόθεση για πώληση χρυσού από άλλες κεντρικές τράπεζες
πέρα της βρετανικής.

Ωστόσο, τα λόγια του προέδρου της Ομοσπονδιακής Τράπεζας της Γερμανίας δεν
καθησύχασαν τις αγορές. Η τιμή του χρυσού συνέχισε την ελεύθερη πτώση.