Απάντηση σε κριτική για σχολικό βιβλίο

Από τον πρόεδρο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου κ. Θεόδωρο Γ. Εξαρχάκο πήραμε την
ακόλουθη επιστολή – απάντηση σε κριτική της Μαριάνας Κορομηλά για το βιβλίο «Η
πολιτισμική προσφορά του Ελληνισμού, από την Αρχαιότητα ως την Αναγέννηση» της
Α’ Λυκείου («ΝΕΑ», 30 Απριλίου):

«Όπως γνωρίζετε, τον τελευταίο καιρό, στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, γίνεται μια
τεράστια προσπάθεια για την αναμόρφωση των Προγραμμάτων Σπουδών της
Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης καθώς και τη συγγραφή και έκδοση
νέων σχολικών βιβλίων.

Η συγγραφή των νέων σχολικών βιβλίων γίνεται με γνώμονα το Ενιαίο Πλαίσιο
Προγραμμάτων Σπουδών που για πρώτη φορά, στη χώρα μας, διαμορφώσαμε από το
Δημοτικό μέχρι και το Λύκειο με ενιαίους στόχους και αρχές για το σύνολο των
μαθημάτων όλων των τάξεων και βαθμίδων. Με το Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων
Σπουδών, για πρώτη φορά στην Ιστορία της Ελληνικής Εκπαίδευσης δημιουργείται
ένα σώμα (corpus) που περιέχει τις αρχές και τους σκοπούς της διδασκαλίας του
κάθε μαθήματος, τη διδακτέα ύλη (περιεχόμενα) καταμερισμένη σε διδακτικές
ενότητες, τους στόχους που οφείλει να υπηρετεί η διδασκαλία της κάθε ενότητας
σε σχέση με τους σκοπούς του μαθήματος και, τέλος, τη μέθοδο και τα μέσα.
Έτσι, το όλο επιμερίζεται διδακτικά και η διδακτική στοχοθεσία και μεθοδολογία
εκάστου μέρους υπηρετεί το γενικό σκοπό και ανασυνθέτει το όλο. Η διδακτέα
ύλη, όπως προσδιορίζεται από τις αρχές και τις κατευθύνσεις του Ενιαίου
Πλαισίου Προγραμμάτων Σπουδών, δεν είναι ύλη της αντίστοιχης επιστήμης. Είναι
ύλη επιλεγμένη έτσι ώστε, σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα μαθήματα του
προγράμματος, να λειτουργεί ως μορφωτικό αγαθό.

Μέχρι να ολοκληρωθεί η συγγραφή των νέων βιβλίων για όλα τα γνωστικά
αντικείμενα, αποφασίσαμε να προβούμε στην αναμόρφωση ορισμένων βιβλίων τα
οποία ήδη χρησιμοποιούνται. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι και αυτό που σχολιάζει –
κρίνει, πιστεύουμε καλοπροαίρετα, η κ. Κορομηλά αν και τόσο ο τίτλος του
άρθρου όσο και τα περιληπτικά σημειώματα που προηγούνται προδιαθέτουν τον
αναγνώστη για το αντίθετο.

Τα νέα βιβλία Ιστορίας της Α’ Τάξης του Ενιαίου Λυκείου θα αναφέρονται στην
«Ιστορία του Αρχαίου Κόσμου ­ Από τους προϊστορικούς πολιτισμούς της Ανατολής
έως την εποχή του Ιουστινιανού” και στις “Ρίζες του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού”.
Μέχρι τότε κρίθηκε σκόπιμο να προσφέρουμε στο μαθητή της Α’ Τάξης Λυκείου μια
συνοπτική ανασκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, που τα παιδιά έχουν διδαχθεί στο
Γυμνάσιο, δίνοντας έμφαση στην Πολιτισμική Προσφορά του Ελληνισμού.

Έτσι έγινε προσπάθεια να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στα ήθη και τις συμπεριφορές
των ανθρώπων παρά στα ίδια τα γεγονότα ώστε το γνωστικό αποτέλεσμα στους
μαθητές της Α’ Τάξης του Ενιαίου Λυκείου, μαθητές με μεγαλύτερη δυνατότητα
αφαίρεσης και υψηλότερου πνευματικού επιπέδου απ’ ό,τι του Γυμνασίου, να έχει
μεγαλύτερη διάρκεια. Και αυτό φυσικά, στον προσδιορισμένο χρόνο των 48
συνολικά διδακτικών ωρών.

Σε ό,τι αφορά την προσβολή που δήθεν γίνεται στην κλασική Ελλάδα και το δήθεν
παραμερισμό της εποχής των Κομνηνών και των Παλαιολόγων και, κυρίως, της
προσφοράς της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας, νομίζουμε ότι μάλλον αδικούνται
οι συγγραφείς. Αδικούνται γιατί αφενός είναι υποχρεωμένοι να προσφέρουν μέσα
από το συγκεκριμένο σχολικό εγχειρίδιο μια συνοπτική ανασκόπηση της Ελληνικής
Ιστορίας, από την Αρχαιότητα ως τη δύση του Βυζαντίου, και γιατί αφετέρου
μελετώντας το βιβλίο παρατηρούμε ότι δίνονται όλες οι διαστάσεις προσφοράς του
Ελληνισμού. Με τέτοιο τρόπο μάλιστα ώστε να είναι διδακτικά αφομοιώσιμες και
παιδαγωγικά και επιστημονικά τεκμηριωμένες. Παραθέτουμε κριτική που ασκείται
για το βιβλίο αυτό στο περιοδικό “ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ” (Νο 68) 1998 που εκδίδεται από το
Πανεπιστήμιο Βρυξελλών:

Αυτό το σχολικό εγχειρίδιο που έφθασε στο “ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ” επιβεβαιώνει την
παρατήρηση του Πλάτωνα: “γέρων δε Έλλην ουκ έστιν” (Τιμαίος 22b).
Είναι τυχεροί οι μαθητές της “πρώτης” τάξης του Ελληνικού
Λυκείου, που διαθέτουν ένα εγχειρίδιο τόσο φροντισμένο και τόσο
μοντέρνο! Κάθε περίοδος της πολιτιστικής Ιστορίας της
Ελλάδας, από τις “απαρχές” της έως την Αναγέννηση αναπτύσσεται από
παιδαγωγούς ιδιαίτερα προικισμένους. Κάθε σελίδα είναι
μελετημένα εικονογραφημένη. Η Ιστορία του Βυζαντίου αναπτύσσεται
με μια κριτική σοβαρότητα, η οποία δε σκιάζεται πλέον από
παραδοσιακές προκαταλήψεις: η μελέτη της αξίζει ιδιαίτερης προσοχής από
τους ειδικούς των Βυζαντινών Σπουδών, αλλά και για κάθε καλλιεργημένο “φιλέλληνα”.

Η αναφορά της κ. Κορομηλά σε ασυνταξίες, ανορθογραφίες, τυπογραφικά λάθη,
σολοικισμούς και λάθη στίξης ουδόλως τεκμηριώνεται αφού το μόνο που αναφέρεται
είναι το αντί Τίτου γράφεται Τίτο, που προφανώς πρόκειται για παρόραμα.
Δυστυχώς, τέτοια λάθη παρεισφρέουν σε κείμενα. Μάλιστα, όπως φαίνεται, έχουν
παρεισφρήσει και στο κείμενο της αρθρογράφου η οποία γράφει “χιλιετηρίδα” αντί
του ορθού “χιλιετία” ή “ερμονή” αντί “εμμονή” κ.λπ.

Τελειώνοντας, κ. Διευθυντά, θέλουμε να σας πληροφορήσουμε ότι ήδη εκδίδονται
νέα βιβλία Ιστορίας για τους μαθητές του Ενιαίου Λυκείου και να σας
διαβεβαιώσουμε ότι οι προσπάθειές μας θα είναι συνεχείς στην κατεύθυνση να
προσφέρουμε στους μαθητές μας μορφωτικό αγαθό σύγχρονο, άρτιο και σύμφωνο με
τις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις. Σε αυτή την προσπάθεια κριτικές, όπως
αυτή της κ. Κορομηλά, είναι καλοδεχούμενες και εποικοδομητικές».