Διχασμένοι οι διανοούμενοι σε Ευρώπη – Αμερική

Ο πρώτος πόλεμος που κήρυξε το ΝΑΤΟ στα 50 χρόνια της ύπαρξής του έχει
δημιουργήσει περισσότερα ερωτήματα παρά βεβαιότητες στους διανοούμενους όλου
του κόσμου. Αν εξαιρέσει κανείς μερικές προσωπικότητες που έχουν ταχθεί σαφώς
με την πλευρά των Σέρβων, όπως ο Πέτερ Χάντκε, ή υποστηρίζουν με θέρμη τους
βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ, όπως ο Ελίε Βάιζελ ή η Βανέσα Ρεντγκρέιβ, οι
περισσότεροι διανοούμενοι διστάζουν να πάρουν θέση για τον πόλεμο στη Γιουγκοσλαβία.

Στην Αγγλία, για παράδειγμα, μάταια αναζητεί κανείς μια κινητοποίηση ανάλογη
μ’ εκείνη της ηρωικής εποχής του πολέμου του Βιετνάμ ή τον αγώνα κατά της
εγκατάστασης των ευρωπυραύλων στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Οι εφημερίδες
είναι βέβαια γεμάτες με σχόλια και απόψεις των πολιτικών αναλυτών, όπως
αρμόζει σε μια χώρα που έχει σημαντική στρατιωτική εμπλοκή στους
βομβαρδισμούς, αλλά οι διανοούμενοι που υψώνουν τη φωνή τους είναι λιγοστοί.
«Παρατηρεί κανείς εντυπωσιακές στροφές», λέει ο Ρόι Γκρίνσλεϊντ, υπεύθυνος για
τα μέσα ενημέρωσης στην εφημερίδα «Γκάρντιαν». «Η Βανέσα Ρεντγκρέιβ, μεγάλη
φυσιογνωμία της παλιάς Αριστεράς, τάχθηκε υπέρ των βομβαρδισμών του ΝΑΤΟ και
είναι αρκετά αντιπροσωπευτική αυτού του κύκλου».

Πώς εξηγείται αυτή η στάση της βρετανικής Αριστεράς; «Η Σερβία του Μιλόσεβιτς
παρομοιάζεται με την Ισπανία του Φράνκο κατά τον εμφύλιο πόλεμο», λέει ο
Γκρίνσλεϊντ. «Ο Τύπος, από την πλευρά του, παίζει ένα συναισθηματικό παιχνίδι
δημοσιεύοντας στην πρώτη σελίδα φωτογραφίες προσφύγων σε άθλια κατάσταση και
παιδιών που κλαίνε».

Στη Γερμανία, ο συγγραφέας Γκίντερ Γκρας ήταν από τους πρώτους που
χειροκρότησαν τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ, λέγοντας ότι η επέμβαση του ΝΑΤΟ
έπρεπε να έχει γίνει νωρίτερα. Ανάλογη στάση κράτησε και ο Χανς Μάγκνους
Εντσεντσμπέργκερ, τασσόμενος υπέρ του εξοπλισμού των Κοσοβάρων. Έντονες
επιφυλάξεις εξέφρασε, αντίθετα, η Κρίστα Βολφ, η πιο γνωστή συγγραφέας της
Ανατολικής Γερμανίας: «Η εικόνα που μου έρχεται στο μυαλό, επειδή την έζησα κι
εγώ, είναι οι άνθρωποι στα καταφύγια, οι σειρήνες, οι βόμβες, ο φόβος».

Στην Ιταλία, οι διανοούμενοι είναι διχασμένοι, με τον φωτογράφο Ολιβιέρο
Τοσκάνι και τους σκηνοθέτες Ντάριο Αρτζέντο και Πάπι Κορσικάτο να υποστηρίζουν
τις διαδηλώσεις υπέρ της ειρήνης. Στην Πορτογαλία, ο νομπελίστας συγγραφέας
Ζοζέ Σαραμάγκου κατήγγειλε την αδυναμία των Ευρωπαίων να εξοργίζονται και
επισήμανε ότι στον πόλεμο αυτό δεν πρέπει να υπάρξει νικητής.

Σύγχυση επικρατεί και στην Ισπανία, όπου ο συγγραφέας Χουάν Γκοϊτισόλο
εγκρίνει τη δράση του ΝΑΤΟ, ο Μανουέλ Βάσκες Μονταλμπάν διατυπώνει την
κατηγορηματική αντίθεσή του και ο φιλόσοφος Φερνάντο Σαμπατέρ αρνείται να
πάρει θέση, εκφράζοντας πάντως τη λύπη του που την πρωτοβουλία έλαβαν οι
Ηνωμένες Πολιτείες. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, εξάλλου, από τους ελάχιστους
διανοούμενους που πήραν θέση ξεχωρίζουν ο Νόαμ Τσόμσκι με την έντονη
καταδικαστική του θέση και η Σούζαν Σόνταγκ που συντάχθηκε με την κυβέρνησή της.

Και οι Σέρβοι διανοούμενοι; «Είμαι εναντίον του Μιλόσεβιτς, αλλά και εναντίον
των βομβαρδισμών του ΝΑΤΟ», λέει ο ιστορικός Μπογκολιούμπ Κότσοβιτς, που ζει
εδώ και χρόνια στο Παρίσι. «Οι βομβαρδισμοί ενισχύουν τον Μιλόσεβιτς και
τιμωρούν τον πληθυσμό». Την άποψη ότι η σημερινή κατάσταση είναι «διαβολική»
διατύπωσε και ο συγγραφέας Βίντοσαβ Στεβάνοβιτς, που επίσης ζει στο Παρίσι,
συγκλονισμένος με τις ειδήσεις που έρχονται από τη χώρα του.