Το χρονικό ενός προαναγγελθέντος ακρωτηριασμού

Η επανεγκατάσταση των προσφύγων και η ανοικοδόμηση στο Κοσσυφοπέδιο θα πάρει
μία ή και δύο δεκαετίες. Το μήνυμα το έχει λάβει ήδη η Δύση από τη
Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Εκεί μια πολυεθνική στρατιωτική δύναμη ελέγχει τις
πολιτικοοικονομικές εξελίξεις από τότε που τέλειωσε ο πόλεμος το 1995, γράφει
ο «Εκόνομιστ».

Πριν ακόμα τελειώσει ο πόλεμος στη Βοσνία, πολλοί δυτικοί αξιωματούχοι
προέβλεπαν: «Περιμένετε, κατόπιν θα αναφλεγεί το Κοσσυφοπέδιο…».

Αυτό δεν ήταν προαναγγελθέν έγκλημα. Η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας είχε
προαναγγελθεί, όταν το 1980 οι γιατροί ακρωτηρίαζαν τον Τίτο. «Έτσι ακριβώς θα
διαμελιστεί η Γιουγκοσλαβία», έγραφαν ορισμένοι δυτικοί αναλυτές. Εικόνα που
αντικατοπτρίζεται στους σημερινούς χάρτες που δημοσιεύουν για τα γεγονότα στο
Κοσσυφοπέδιο. Η Γιουγκοσλαβία εμφανίζεται και πάλι με εσωτερικά σύνορα
(Βοϊβοντίνα, Μαυροβούνιο, Κοσσυφοπέδιο) ενώ δεν γίνεται καν λόγος για την
Ανατολική Σλαβονία ή την Κράινα, όπου

Η κατάληξη. Πίσω από τα συρματοπλέγματα του καταυλισμού των προσφύγων, αυτός ο Αλβανόφωνος Κοσοβάρος προσπαθεί να καταλάβει πως έφτασε ως εδώ…

σύμφωνα με τις Συμφωνίες του Ντέιτον θα πρέπει να επιστρέψουν οι Σέρβοι που
εκδιώχθηκαν από το «καλό παιδί» τον Τούτσμαν, κατά τα γνωστά…

Μακρά ιστορία βιαίων επεισοδίων χαράζουν τη μοίρα των κατοίκων του
Κοσσυφοπεδίου μεταπολεμικά. Το 1945, καθώς ο πόλεμος τερματίζεται και οι ναζί
εγκαταλείπουν τη Γιουγκοσλαβία, περίπου 10.000 αλβανόφωνοι επαναστάτες
μάχονται εναντίον 40.000 Γιουγκοσλάβων για τον έλεγχο του Κοσσυφοπεδίου. Το
1968, αλβανόφωνοι φοιτητές ζητούν αυτονομία, εκμεταλλευόμενοι τα μέτρα
αυτοδιοίκησης του Τίτο.

Το 1974, με το νέο γιουγκοσλαβικό Σύνταγμα, χορηγείται στο Κοσσυφοπέδιο
αυτονομία. Το 1981, όμως, νέες ταραχές από τους αλβανόφωνους που ζητούν να
αναγορευτεί η περιοχή τους από αυτόνομη σε Ομόσπονδη Δημοκρατία. Επιβάλλεται
στρατιωτικός νόμος.

Το 1988, οι μειονότητες των Σέρβων και των Μαυροβουνίων που ζουν στο
Κοσσυφοπέδιο ζητούν βοήθεια για να τερματιστεί η καταπίεση που υφίστανται από
τους αλβανόφωνους. Ένα χρόνο αργότερα, όταν ξεσπούν απεργίες και διαδηλώσεις
από τους αλβανόφωνους, ο Μιλόσεβιτς αφαιρεί από το Σύνταγμα το δικαίωμα της
αυτονομίας του Κοσσυφοπεδίου.

Τον Ιούλιο του 1990 οι αλβανόφωνοι βουλευτές ανακηρύσσουν την ανεξαρτησία του
Κοσσυφοπεδίου από τη Σερβία.

Το 1991 η αλβανική Βουλή αναγνωρίζει το Κοσσυφοπέδο ως ανεξάρτητο κράτος.

Το 1992, ο συγγραφέας Ιμπραήμ Ρουγκόβα εκλέγεται πρόεδρος του Κοσσυφοπεδίου,
παρόλο που οι Σέρβοι δεν αναγνώρισαν ποτέ τη νομιμότητα εκείνων των εκλογών.

Στο Κοσσυφοπέδιο, από το 1989, όταν ο Μιλόσεβιτς κατήργησε το καθεστώς
αυτονομίας των αλβανοφώνων, σε μια προσπάθεια να αποτρέψει και τη διάλυση και
της Σερβίας από τη θύελλα που είχε φανερώσει τα σημάδια της, επικρατούσε ένα
ιδιότυπο καθεστώς. Υπήρχε ο Σέρβος νομάρχης, ενώ οι πρεσβευτές των δυτικών
χωρών επισκέπτονταν τον Ιμπραήμ Ρουγκόβα που είχε αυτοαναγορευτεί πρόεδρος,
από εκλογές που είχαν χαρακτηρίσει παράνομες οι σερβικές αρχές.

Ήταν σαν να λειτουργούσαν δύο παράλληλες εξουσίες. Η μία που διαχειριζόταν τις
εντολές και τα κονδύλια της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στο Βελιγράδι και η άλλη
που κατόρθωνε και έβρισκε χρήματα για να λειτουργούν «παράνομα» αλβανόφωνα
σχολεία και Πανεπιστήμιο.

Ταυτόχρονα όμως αγνοούσαν επιδεικτικά την παρουσία του άλλου. Έτσι ο Σέρβος
ταξιτζής στην Πρίστινα δεν ήξερε πού βρίσκονταν τα γραφεία του Ρουγκόβα στην
Πρίστινα, ούτε ήξερε να σε οδηγήσει σε κάποια από τις αλβανόφωνες εφημερίδες.

Μάρτιος 1998: «Στον χωματόδρομο που ξετυλίγεται στην κακοτράχαλη
ανταρτοκρατούμενη περιοχή της νότιας σερβικής επαρχίας του Κοσσυφοπεδίου, ένα
αγόρι γύρω στα δέκα, με πράσινη μπλούζα, βγήκε από ένα αυτοκίνητο κρατώντας
ένα αυτόματο ΑΚ-47. Έστρεψε το όπλο προς το μέρος μου, ώσπου ένας αντάρτης
πλησίασε από πίσω και του πήρε το βαρύ όπλο. Τα όπλα είναι ένα συνηθισμένο
θέαμα στον δρόμο κοντά στη Σέρμπιτσα, 20 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα του
Κοσσυφοπεδίου, Πρίστινα».

Έτσι αρχίζει η ανταπόκριση του Κρις Στίβεν στους «Σάντεϊ Τάιμς». Και
συνεχίζει: «Ο νεοεμφανιζόμενος Απελευθερωτικός Στρατός Κοσσυφοπεδίου (ΑΣΚ) και
οι συγκρούσεις του με τη σερβική αστυνομία αποτελεί την τελευταία απειλή για
την ειρήνη στα Βαλκάνια».

Είναι τα όπλα που διοχετεύτηκαν κατά χιλιάδες από τη γειτονική Αλβανία, την
περίοδο της αναρχίας, μετά την κατάρρευση των πυραμιδικών αποταμιευτικών σχημάτων.

Ο Ρόμπερτ Γκέλμπαρτ, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ που επιβλέπει την εφαρμογή
της συνθήκης του Ντέιτον, δεν έχει καμία αμφιβολία για τη φύση του ΑΣΚ.
«Πρόκειται για τρομοκράτες», δηλώνει απερίφραστα. «Ήμουν υπεύθυνος για θέματα
αντιμετώπισης της τρομοκρατίας στις ΗΠΑ και γνωρίζω έναν τρομοκράτη από την
πρώτη ματιά».

Εξέφρασε όμως την άποψη ότι «σε περίπτωση εκκαθαριστικής επιχείρησης από τους
Σέρβους, τα αντίποινα θα είναι σκληρά». Η εμφάνιση των Αλβανόφωνων ανταρτών
του ΑΣΚ στο Κοσσυφοπέδιο χρονολογείται μόλις γύρω στον περασμένο Νοέμβριο.
Παρόλο που σε συνέντευξή του, τον Δεκέμβριο, ο Ιμπραήμ Ρουγκόβα αρνείται την
ύπαρξή του «ή οποιασδήποτε άλλης τρομοκρατικής οργάνωσης».

Ο αντιπρόεδρος του κόμματός του όμως, Φεχμί Αγκάνι, δηλώνει τον ίδιο καιρό πως
«η δημόσια εμφάνιση μελών του ΑΣΚ δεν είναι μόνο ένδειξη θάρρους ­ μια και
αψηφούν τη σερβική αστυνομία ­ αλλά και παρουσίαση μιας νέας δύναμης στο
πολιτικό σκηνικό του Κοσόβου».

Ο πρώην κομμουνιστής ηγέτης των Αλβανόφωνων του Κοσσυφοπεδίου, Αζέμ Βλάσι, σε
συνέντευξή του χαρακτηρίζει τον Ρουγκόβα εκπρόσωπο της πολιτικής πτέρυγας του
ΑΣΚ και τον παρομοιάζει με τον IRA στη Βόρεια Ιρλανδία.

«Αποκλειστικός στόχος τους είναι η κατατρομοκράτηση των Σέρβων και των
Μαυροβούνιων που ζουν στο Κοσσυφοπέδιο, ώστε να υποχρεωθούν να το
εγκαταλείψουν», τονίζουν οι Σέρβοι αξιωματούχοι.

«Σε μία πολιτικώς ασταθή περιοχή όπως το Κόσοβο-Μετόχι, η τρομοκρατία
λειτουργεί όπως ένας βράχος που κατρακυλά στη χιονισμένη βουνοπλαγιά, χωρίς
κανένας να γνωρίζει πότε θα δημιουργηθεί η χιονοστιβάδα», γράφει ο Μιλίβογιε
Μιχαήλοβιτς στο μηνιαίο περιοδικό «Η Σερβία στον κόσμο».

Για πρώτη φορά τότε κυκλοφόρησε «ανοικτά» προκήρυξη του UCK, με την οποία
καλούνται οι Κοσοβάροι που ζουν μακριά από την πατρίδα τους (και υπολογίζονται
σε 400.000 συνολικά, εκ των οποίων οι 120-130.000 βρίσκονται ως πρόσφυγες στη
Γερμανία) να υποστηρίξουν έμπρακτα «τον ένοπλο αγώνα της απελευθέρωσης και της ανεξαρτησίας».

Την ώρα που ξεκινούσε η μεγάλη σερβική επιχείρηση εναντίον των ανταρτών, ο
ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ στα Βαλκάνια Ρόμπερτ Γκέλμπαρτ συναντούσε δύο
άνδρες που υποστηρίζουν ότι είναι οι πολιτικοί ηγέτες του Απελευθερωτικού
Στρατού Κοσσυφοπεδίου (ΑΣΚ). Την είδηση της συνάντησης επιβεβαίωσε με δήλωσή
του ο αντιπρόσωπος των ΗΠΑ στον ΟΗΕ Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ, υποστηρίζοντας ότι οι
ΗΠΑ «προσπαθούν να πετύχουν κατάπαυση του πυρός».

Πάντως, δεν ανακοινώθηκε ούτε ποιοι ακριβώς είναι οι δύο ηγέτες του ΑΣΚ ούτε η
πόλη στην οποία έγινε η συνάντηση.

Την εποχή που έκανε τη δήλωση αυτή, στις αρχές του χρόνου, όλοι νόμιζαν πως ο
ΑΣΚ αριθμούσε μερικές εκατοντάδες ενόπλους. Αλλά η φράση αυτή είχε σταθεί
αφορμή να θεωρηθεί το «πράσινο φως» για το Βελιγράδι, που εξαπέλυσε τις
επιχειρήσεις με τις ειδικές δυνάμεις της αστυνομίας τον Μάρτιο στην περιοχή
του Μπένιτσαρ. Τότε είχαν χάσει τη ζωή τους περίπου 100 Αλβανόφωνοι, ανάμεσά
τους και γυναικόπαιδα. Οι επιχειρήσεις εκείνες, αντί να κάμψουν τον
Απελευθερωτικό Στρατό Κοσσυφοπεδίου, είχαν αποτέλεσμα να πυκνώσουν οι τάξεις
του από εθελοντές. Έως τον Μάιο είχαν αποκλειστεί όλοι οι δρόμοι στο Ανατολικό
Κοσσυφοπέδιο και σταδιακά είχαν κατορθώσει να πάρουν υπό τον έλεγχό τους
περίπου το 40% της σερβικής αυτής επαρχίας.

Όλους αυτούς τους μήνες η Ουάσιγκτον προσπαθούσε να δώσει έμφαση στη
φυσιογνωμία του Ιμπραήμ Ρουγκόβα, ο οποίος εδώ και μία δεκαετία, ήταν
επικεφαλής ειρηνικής εκστρατείας ανυπακοής.

Στην επιχείρηση για την προβολή του Ρουγκόβα, εντάσσεται και η επίσκεψη που
πραγματοποίησε στον Λευκό Οίκο. Η χειραψία που αντάλλαξε όμως με τον πρόεδρο
Κλίντον, τελικά δεν ενίσχυσε, όπως αναμενόταν, τον Ρουγκόβα. Οι αντάρτες του
ΑΣΚ από τρομοκράτες έγιναν για τους Αμερικανούς επισήμους «αγωνιστές της
ελευθερίας και για τους Αλβανόφωνους του Κοσσυφοπεδίου εθνικοί ήρωες».

Οι Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ και Ρόμπερτ Γκέλμπαρτ, καθώς και ο πρεσβευτής των ΗΠΑ
στα Σκόπια Κρις Χιλ, που είχαν μεσολαβήσει για την επίλυση της κρίσης στο
Κοσσυφοπέδιο, παραδέχτηκαν τελικά πως υπάρχει πλήρες αδιέξοδο στις απόψεις που
εκφράζει το Βελιγράδι, οι Αλβανόφωνοι του Κοσσυφοπεδίου και τα Τίρανα, για την
κρίση στο Κοσσυφοπέδιο.

Η επιδείνωση της κατάστασης στο Κοσσυφοπέδιο είχε αποτέλεσμα να κινητοποιηθεί
δυναμικά το ΝΑΤΟ, με τα γνωστά επακόλουθα.