Οι 17 κανόνες για αγορές και πωλήσεις παραγώγων

Έχει εκπονηθεί η σχετική μελέτη και έχουν αποφασιστεί οι 17 όροι, οι κανόνες
και όλες οι λεπτομέρειες για την πρεμιέρα του πρώτου παράγωγου προϊόντος, του
Συμβολαίου Μελλοντικής Εκπλήρωσης στον δείκτη FTSE/ASE-20, στο Χρηματιστήριο
Παραγώγων Αθηνών, τον Ιούλιο

Η πρεμιέρα του Χρηματιστηρίου Παραγώγων Αθηνών θα γίνει με τη διαπραγμάτευση
του Συμβολαίου Μελλοντικής Εκπλήρωσης στον δείκτη FTSE/ASE-20. Πρόκειται για
ένα παράγωγο προϊόν που ανήκει στην κατηγορία των προθεσμιακών συμβολαίων. Με
απλά λόγια, τα 28 μέλη (22 χρηματιστηριακές εταιρείες και 6 τράπεζες) του
Χρηματιστηρίου Παραγώγων Αθηνών θα μπορούν να αγοράζουν και να πωλούν
μελλοντικές τιμές του υπάρχοντος δείκτη FTSE/ASE-20 του Χρηματιστηρίου Αξιών
Αθηνών. Υπενθυμίζεται ότι τα παράγωγα προϊόντα, που θα διαπραγματεύονται στο
Χρηματιστήριο Παραγώγων, δεν απευθύνονται, σε πρώτη φάση, στο ευρύ επενδυτικό κοινό.

Ένα από τα βασικά σημεία της σχετικής μελέτης για τη διαπραγμάτευση του
Συμβολαίου Μελλοντικής Εκπλήρωσης στον δείκτη FTSE/ASE-20, που παρουσιάζει η
«ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ», είναι ότι η εκκαθάριση θα γίνεται την επόμενη ημέρα, με ρευστά.
Οι ώρες συναλλαγής θα είναι από τις 10.00 έως τις 15.00 και ως τιμή του δείκτη
FTSE/ASE-20 λαμβάνεται η τιμή κλεισίματος. Επίσης, η μελέτη προβλέπει όρια
ανοικτών θέσεων, τα οποία όταν ξεπερνιούνται το Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών
θα ζητάει εγγυήσεις μέσω της τράπεζας θεματοφυλακής, που θα κατατίθενται υπέρ
της ΕΤΕΣΕΠ.

Διευκρινίζεται ότι το Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών και τα 28 μέλη του
πλαισιώνονται από την ΕΤΕΣΕΠ, από τράπεζες θεματοφυλακής και από μία τράπεζα
διακανονισμού. Η Εταιρεία Εκκαθάρισης Συναλλαγών Επί Παραγώγων Α.Ε. (ΕΤΕΣΕΠ)
αναλαμβάνει την εκκαθάριση και τον πιστωτικό κίνδυνο μεταξύ δύο
αντισυμβαλλομένων. Με απλά λόγια, αν ένας επενδυτής αθετήσει τον λόγο του και
δεν πωλήσει ή δεν αγοράσει ένα συμβόλαιο, τότε το αγοράζει ή το πωλεί η ίδια η
αγορά, ώστε να ικανοποιηθεί ο άλλος επενδυτής, ο οποίος περίμενε να αγοράσει ή
να πωλήσει, αντίστοιχα, το συμβόλαιο από τον προκάτοχό του. Έτσι, η ΕΤΕΣΕΠ
παίζει τον ρόλο του «πρωτοφειλέτη» σε όλες τις πράξεις εκκαθάρισης επί
παραγώγων. Στις τράπεζες που θα παίζουν τον ρόλο του θεματοφύλακα, θα
κατατίθενται τα λεγόμενα περιθώρια ασφαλείας. Όταν αποφασίσει κάποιος να
επενδύσει στο Χρηματιστήριο Παραγώγων, πρώτα θα καταθέσει στην τράπεζα
θεματοφυλακής το ποσό των 20 εκατ. δραχμών. Επιπλέον, θα καταθέσει και το 18%
της αξίας των χρημάτων που θα επενδύσει. Παράλληλα, όμως, με την τράπεζα
θεματοφυλακής θα υπάρχει και άλλη μια τράπεζα που θα παίζει τον ρόλο του
διακανονισμού. Δηλαδή, η τράπεζα αυτή θα αναλαμβάνει τις χρηματοροές και από
αυτήν θα πληρώνονται τα μέλη.

Όσον αφορά τα περιθώρια ασφαλείας και τα ενέχυρα, αυτά θα εξαρτώνται από το
πόσο «επικίνδυνη» είναι η θέση (επένδυση) του πελάτη. Τα περιθώρια ασφάλισης
και ο κίνδυνος θα μετριούνται από το ΟΑΣΗΣ και από ένα σύστημα ελέγχου
κινδύνου που ονομάζεται RIVA. Για παράδειγμα, εάν ένας πελάτης ενός μέλους του
Χρηματιστηρίου Παραγώγων έχει αγοράσει ένα συμβόλαιο και την πρώτη ημέρα ο
δείκτης κλείσει χαμηλότερα και τη δεύτερη ημέρα η αγορά κινηθεί πάλι πτωτικά
και δεν έχει χρήματα να πληρώσει, τότε το μέλος γνωστοποιεί ότι ο πελάτης του
δεν έχει χρήματα και πληρώνεται από την ΕΤΕΣΕΠ μέσω της τράπεζας διακανονισμού
ρευστοποιώντας τον λογαριασμό από την τράπεζα θεματοφυλακής. Από την πλευρά
της η ΕΤΕΣΕΠ «παγώνει» τον λογαριασμό συναλλαγών του πελάτη για νέες πράξεις,
ενώ προχωράει και σε άλλες αναγκαίες κινήσεις.

Με βάση τη μελέτη που έχει εκπονήσει το Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών, τα 17
χαρακτηριστικά, όροι και κανόνες που προβλέπονται για τη διαπραγμάτευση του
πρώτου παράγωγου προϊόντος στη χώρα μας είναι τα εξής:

1 Είδος Συμβολαίου: Τυποποιημένο Συμβόλαιο Μελλοντικής
Εκπλήρωσης (ΣΜΕ), του οποίου η εκκαθάριση θα γίνεται με ρευστά διαθέσιμα.

2 Υποκείμενο στοιχείο: Ο υπάρχων δείκτης του Χρηματιστηρίου
Αξιών Αθηνών FTSE/ASE-20.

3 Μέγεθος Συμβολαίου: 2.000 δραχμές.

4 Τιμή Συμβολαίου: Οι τιμές αγοράς και πώλησης θα αναφέρονται σε
μονάδες του δείκτη.

5 Ελάχιστο μέγεθος μεταβολής τιμής: 0,25 μονάδες του δείκτη, οι
οποίες αντιστοιχούν σε 500 δραχμές.

6 Μήνες λήξης: Κάθε χρονική στιγμή θα υπάρχουν έξι Συμβόλαια
Μελλοντικής Εκπλήρωσης προς διαπραγμάτευση και εκκαθάριση, σύμφωνα με τους
αντίστοιχους μήνες λήξης. Ως μήνες λήξης αρχικά θα χρησιμοποιηθούν οι τρεις
πιο κοντινοί μήνες από τον μηνιαίο κύκλο και οι τρεις πιο κοντινοί από τον
τριμηνιαίο κύκλο Μαρτίου, Ιουνίου, Σεπτεμβρίου και Δεκεμβρίου, που δεν
περιλαμβάνονται στους πρώτους τρεις μήνες. Έτσι, αρχικά, θα υπάρχουν συμβόλαια
με διάρκεια έως έναν χρόνο από την ημέρα διαπραγμάτευσης. Σε επόμενο στάδιο θα
εισαχθούν επιπλέον εκδόσεις, εφόσον υπάρξει η ανάλογη αγοραστική ζήτηση.

7 Ημέρα λήξης και τελική ημέρα συναλλαγής: Αυτές οι ημέρες θα
είναι η τρίτη Παρασκευή του μήνα λήξης στις 13.00. Εάν αυτή δεν είναι ημέρα
συναλλαγής, τότε η ημέρα λήξης θα είναι η προηγούμενη ημέρα συναλλαγής. Η
τελική ημέρα συναλλαγής είναι η ημέρα λήξης του μήνα λήξης.

8 Εκκαθάριση: Η εκκαθάριση θα γίνεται καθημερινά και θα
βασίζεται στην ημερήσια τιμή εκκαθάρισης, η οποία υπολογίζεται με μαθηματικό τύπο.

9 Τελική ημέρα εκκαθάρισης: Η πρώτη ημέρα συναλλαγής μετά την
ημέρα λήξης. Αφού η ημέρα λήξης είναι η τρίτη Παρασκευή, τότε η τελική ημέρα
εκκαθάρισης θα είναι Δευτέρα.

10 Ώρες συναλλαγής: Οι ώρες συναλλαγής θα είναι από τις 10.00
έως τις 15.00. Η ημερήσια αποτίμηση θα γίνεται με βάση την τιμή του δείκτη
FTSE/ASE-20 του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών στις 13.30 (όταν κλείνει το
Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών). Η ειδική διαπραγμάτευση (market making) δεν είναι
υποχρεωτική εκτός των ωρών συναλλαγής του υποκείμενου δείκτη.

11 Μέθοδος παράδοσης: Η μέθοδος παράδοσης προβλέπει την
εκκαθάριση με ρευστά διαθέσιμα, βασισμένη στην τελική τιμή εκκαθάρισης. Τα
ρευστά κατατίθενται από το μέλος του Χρηματιστηρίου Παραγώγων Αθηνών μέσω της
Τράπεζας Διακανονισμού.

12 Τελική τιμή εκκαθάρισης: Αυτή είναι η τιμή του υποκείμενου
δείκτη, δηλαδή του δείκτη FTSE/ASE-20, όπως υπολογίζεται κατά τα τελευταία
είκοσι λεπτά των συναλλαγών.

13 Αγορά ειδικών διαπραγματευτών: Η αγορά ειδικών
διαπραγματευτών (market making) θα υπάρχει και θα είναι διαρκής κατά τις ώρες
συναλλαγής του υποκείμενου δείκτη. Οι ειδικοί διαπραγματευτές είναι
υποχρεωμένοι να δίνουν τιμές αγοράς και πώλησης στους δύο πιο κοντινούς μήνες
λήξης. Για τους άλλους μήνες λήξης, οι ειδικοί διαπραγματευτές είναι
υποχρεωμένοι να δίνουν τιμές αγοράς και πώλησης μόνον όταν αυτό τους ζητηθεί.

14 Εξάσκηση κατά την ημέρα λήξης: Συμβόλαια Μελλοντικής
Εκπλήρωσης στον δείκτη εκκαθαρίζονται αυτόματα κατά την ημέρα λήξης μέσω της
εκκαθάρισης με ρευστά διαθέσιμα την ημέρα της τελικής εκκαθάρισης, με βάση την
υπολογισμένη τελική καθαρή αξία. Ο αγοραστής του Συμβολαίου Μελλοντικής
Εκπλήρωσης εισπράττει και ο πωλητής του πληρώνει τη θετική καθαρή αξία. Από
την άλλη, ο αγοραστής του Συμβολαίου Μελλοντικής Εκπλήρωσης πληρώνει και ο
πωλητής του εισπράττει την αρνητική καθαρή αξία. Η τελική καθαρή αξία
προκύπτει από την αφαίρεση της τιμής εκκαθάρισης της προηγούμενης ημέρας από
την τελική τιμή εκκαθάρισης, επί τον πολλαπλασιαστή. Δηλαδή ισχύει: Τελική
καθαρή αξία = (Τελική τιμή εκκαθάρισης – Τιμή εκκαθάρισης προηγούμενης ημέρας)
χ 2.000 δραχμές.

15 Όρια θέσης: Το Χρηματιστήριο Παραγώγων Αθηνών μπορεί να θέσει
όρια ανοιχτών θέσεων, είτε για ατομικούς λογαριασμούς εκκαθάρισης είτε για το
σύνολο των λογαριασμών. Αν ξεπεραστούν αυτά τα όρια, τότε απαιτούνται
εγγυήσεις από την τράπεζα θεματοφυλακής υπέρ της ΕΤΕΣΕΠ.

16 Διαπραγμάτευση και εκκαθάριση: Τα Συμβόλαια Μελλοντικής
Εκπλήρωσης διαπραγματεύονται κανονικά μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος
διαπραγμάτευσης ΟΑΣΗΣ. Οι προσφορές και οι συναλλαγές είναι ανώνυμες για όλους
όσους συμμετέχουν στην αγορά. Όλες οι συναλλαγές συνταιριάζονται στο βιβλίο
εντολών, σύμφωνα με τα κριτήρια τιμής και χρόνου. Οι συναλλαγές που είναι
αποδεκτές εκκαθαρίζονται μέσω του ΟΑΣΗΣ. Οι υποχρεώσεις εκκαθάρισης των
λογαριασμών εκκαθάρισης που απορρέουν από τις συναλλαγές, αποστέλλονται στα
μέλη και στους ειδικούς διαπραγματευτές μετά το κλείσιμο των συναλλαγών.
Δηλαδή, την ίδια ημέρα.

17 Οι απαιτήσεις ενέχυρου των λογαριασμών εκκαθάρισης:
Υπολογίζονται χρησιμοποιώντας το σύστημα περιθωρίου ασφαλείας του ΟΑΣΗΣ και
του συστήματος ελέγχου κινδύνου, που ονομάζεται RIVA. Οι αλλαγές στα περιθώρια
ασφάλισης (18% της αξίας του συμβολαίου) είναι αναδρομικές για όλες τις
ανοικτές θέσεις. Κάτω από ακραίες συνθήκες αγοράς ή οποιαδήποτε στιγμή κριθεί
απαραίτητο, η ΕΤΕΣΕΠ έχει το δικαίωμα να αυξήσει ή να μειώσει το απαιτούμενο
περιθώριο ασφαλείας για προκαταβολή, σύμφωνα με άλλες αρχές, όπως αυτή θεωρεί απαραίτητο.