Αυτοί που κερδίζουν από την καταστροφή

Σε κάθε καταστροφή ­ πόλεμο, λιμό, τυφώνα ­ οι κυβερνητικές οργανώσεις και οι
ανθρωπιστικοί οργανισμοί σπεύδουν να προσφέρουν βοήθεια. Πίσω τους, υπάρχει
μια ολόκληρη βιομηχανία. Επιχειρήσεις και μεσάζοντες, για τους οποίους οι
δύσκολοι καιροί σημαίνουν έκρηξη πωλήσεων

Πίσω από τις ανθρωπιστικές οργανώσεις «τρέχουν» οι εκπρόσωποι εταιρειών που πωλούν ή κατασκευάζουν ανθρωπιστικό υλικό

Ο Τζο Άντις είναι εκπρόσωπος μιας ανθρωπιστικής οργάνωσης. Έχει τοποθετηθεί σε
ένα γραφείο κοντά στον καταυλισμό προσφύγων στα Σκόπια. Καθημερινά δέχεται
επισκέψεις από επιχειρηματίες και μεσίτες, που προσπαθούν να του πουλήσουν
οτιδήποτε μπορεί να φανεί χρήσιμο στους πρόσφυγες: αντίσκηνα, οδοντόπαστες,
σαπούνι, αποστειρωμένες πετσέτες, τρόφιμα, ελαιόλαδο και ιατροφαρμακευτικό υλικό.

Επιπλέον, κάποιοι πωλητές αυτοκινήτων, που αντιπροσωπεύουν μεγάλες
αυτοκινητοβιομηχανίες, τού προσέφεραν τετρακίνητα οχήματα.

Πωλητές φαρμάκων από τη Βρετανία και την Ολλανδία ήρθαν σε επαφή μαζί του για
να προωθήσουν τα προϊόντα τους. Το ίδιο έκανε και μια εταιρεία από τη Νέα
Υόρκη που κατασκευάζει κουβέρτες.

Σε κάθε καταστροφή, είτε αυτή οφείλεται σε πόλεμο είτε σε τυφώνα, οι
κυβερνητικοί οργανισμοί και οι ανθρωπιστικές οργανώσεις σπεύδουν για να
βοηθήσουν. Πίσω τους τρέχουν και οι εκπρόσωποι μιας ολόκληρης βιομηχανίας, που
στη διάρκεια των δύσκολων καιρών αυξάνει κατακόρυφα τις πωλήσεις της.

Στις επιχειρήσεις αυτές περιλαμβάνονται κάποιες μικρές βιομηχανίες που, αν και
το αντικείμενό τους δεν είναι οι πωλήσεις προϊόντων για την ανακούφιση
προσφύγων ή άστεγων λόγω θεομηνιών, όταν παρουσιαστούν οι ευκαιρίες δεν τις
περιφρονούν. Ωστόσο, η καρδιά αυτής της αγοράς είναι εταιρείες που εδρεύουν
στην Ευρώπη, απασχολούν από 10 έως 500 άτομα και οι πωλήσεις ανθρωπιστικού
υλικού σε οργανώσεις και κυβερνήσεις είναι το βασικό τους αντικείμενο. Κάποιες
από αυτές τις επιχειρήσεις είναι απλώς εξειδικευμένοι μεσίτες, που για μια
προμήθεια της τάξεως του 5-20% θα βρουν τα υλικά που χρειάζονται οι
ανθρωπιστικές οργανώσεις.

Εξειδίκευση

Κάθε χρόνο, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμοί δαπανούν δεκάδες
δισεκατομμύρια δολάρια τόσο για μακροπρόθεσμα ανθρωπιστικά προγράμματα όσο και
για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Μεγάλοι αγοραστές, όπως για παράδειγμα η
ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ, αγοράζει απευθείας από τους κατασκευαστές,
διαπραγματεύεται συμβάσεις μαζί τους και αποθηκεύει ανθρωπιστικό υλικό σε
αποθήκες που βρίσκονται σε διάφορα μέρη του πλανήτη.

Ωστόσο, σε μια κρίση όπως αυτή του Κοσόβου, οι ανθρωπιστικές βοήθειες ­
μεγάλες και μικρές ­ διοχετεύουν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια στην περιοχή
που αντιμετωπίζει το πρόβλημα. Σε αυτές τις χαοτικές καταστάσεις, οι
εκπρόσωποι των ανθρωπιστικών οργανώσεων ζητούν τη βοήθεια εξειδικευμένων
εταιρειών και μεσαζόντων, οι οποίοι μπορούν να βρουν άμεσα το απαιτούμενο
ανθρωπιστικό υλικό.

Πολλές εταιρείες προσλαμβάνουν πρώην μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων. Κάποιες
άλλες βλέπουν τις προσπάθειες παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας σαν μια ευκαιρία
για να αποκομίσουν κέρδη μέσω της πώλησης ανθρωπιστικού υλικού και αγαθών σε
«τσιμπημένες» τιμές. Επιπλέον κάποιες φαρμακευτικές εταιρείες προσφέρουν
δωρεάν φάρμακα, τα οποία βρίσκονται πολύ κοντά στην ημερομηνία λήξης.

Χωρίς έκπτωση

Οι εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες από το Κόσοβο δημιούργησαν μια τεραστία
ζήτηση για κουβέρτες. Ωστόσο κάποιοι μεσίτες δεν προσφέρουν την έκπτωση τού 5
έως 10%, που συνήθως δίνουν στις μεγάλες παραγγελίες. Ανάλογα με την ποιότητα
και το υλικό κατασκευής, μια κουβέρτα που προσφέρουν οι ανθρωπιστικές
οργανώσεις κοστίζει από ενάμισι έως πέντε δολάρια.

«Εκεί όπου κανονικά θα έπρεπε να πετύχουμε μεγάλη έκπτωση, δεν μας την
δίνουν», λέει ο Τόνι Ούρβιν, υπεύθυνος αγορών της Κράουν Έιτζεντς, μιας μη
κερδοσκοπικής επιχείρησης που πριν από μερικά χρόνια ανήκε στη βρετανική
κυβέρνηση. Ο Ούρβιν αρνήθηκε να ονομάσει τους μεσίτες και τις εταιρείες, είπε
όμως ότι τελικά βρήκε έναν κατασκευαστή κουβερτών από τις ΗΠΑ που του
προσέφερε έκπτωση.

Ο Μπομπ Βλίστρα, εμπορικός διευθυντής μιας ολλανδικής εταιρείας, υποστήριξε
ότι εφοδιάζει τις ανθρωπιστικές οργανώσεις που βρίσκονται στο Κόσοβο με
προϊόντα που αγόρασε από διάφορα μέρη του κόσμου. Οι κουβέρτες προέρχονται από
την Αίγυπτο, τα πλαστικά φύλλα που χρησιμοποιούνται για κάλυψη του εδάφους
στους καταυλισμούς των προσφύγων προέρχονται από την Ολλανδία, ενώ ποτήρια και
κατσαρόλες αγοράστηκαν από την Τσεχία..

Οι υπεύθυνοι των ανθρωπιστικών οργανώσεων είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί για την
ποιότητα των προϊόντων που παίρνουν από τις εταιρείες. Και αυτό διότι υπάρχει
πάντα ο φόβος να παραλάβουν υλικό ανθρωπιστικής βοήθειας χαμηλής ποιότητας ή
χωρίς τις απαιτούμενες προδιαγραφές.

Αξιόπιστες εκτιμήσεις για το μέγεθος της αγοράς που
εξυπηρετεί τα έκτακτα αλλά και τα μακροπρόθεσμα προγράμματα των ανθρωπιστικών
οργανώσεων δεν μπορούν να γίνουν. Με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι εταιρείες που
πωλούν ανθρωπιστικό υλικό είναι ιδιωτικές και δεν αποκαλύπτουν τα στοιχεία για
τον τζίρο τους.

Ωστόσο, ο Κιμ Γκίνεραπ, διευθυντής της δανέζικης φαρμακευτικής εταιρείας
Μίσιον Φάρμα, υπολογίζει ότι μόνο για φάρμακα οι ανθρωπιστικές οργανώσεις
δαπανούν κάθε χρόνο περίπου ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Ο Γκίνεραπ υποστηρίζει
ότι η αγορά κατασκευής και πώλησης ανθρωπιστικού υλικού άρχισε να
δημιουργείται στην Ευρώπη πριν από περίπου 25 χρόνια, από εταιρείες που
κάλυπταν τις ανάγκες των ανθρωπιστικών οργανώσεων που δραστηριοποιούνταν στην Αφρική.

Ο Γκρεγκ Σπιτσφάντεν, στέλεχος της βρετανικής Τρι-Μεντ, εξηγεί ότι η εταιρεία
δημιουργήθηκε όταν οι ιδρυτές ασχολήθηκαν με τη μεταφορά ανθρωπιστικού υλικού.
Αργότερα η εταιρεία ασχολήθηκε αποκλειστικά με την κάλυψη των αναγκών των
ανθρωπιστικών οργανώσεων. Αυτή τη στιγμή διαθέτει γραφεία σε πολλές
«προβληματικές» περιοχές, λέει ο Σπιτσφάντεν που πρόσφατα έσπευσε στα Σκόπια
για να επισκεφθεί τους καταυλισμούς προσφύγων και να έρθει σε επαφή με τις
ανθρωπιστικές οργανώσεις που βρίσκονται εκεί. «Έχουμε 13 γραφεία σε περιοχές
του κόσμου που κανείς δεν επιθυμεί να επισκεφθεί», εξηγεί ο Σπιτσφάντεν.

Θυγατρικές μεγάλων εταιρειών

Ενώ οι εταιρείες μεσολάβησης ­ όπως η Τρι Μεντ ­ ασχολούνται με την εξεύρεση
οποιουδήποτε προϊόντος που θα τους ζητήσει κάποια ανθρωπιστική οργάνωση,
υπάρχουν επιχειρήσεις που εξειδικεύονται. Για παράδειγμα η εταιρεία Τογιότα
Γιβραλτάρ, είναι ο επίσημος πωλητής οχημάτων της ιαπωνικής
αυτοκινητοβιομηχανίας Τογιότα, στις ανθρωπιστικές οργανώσεις όλου του κόσμου.

Μια ανταγωνίστριά της, η Κιάερ & Κιάερ, είναι ο επίσημος αντιπρόσωπος της
Νισάν για τις πωλήσεις οχημάτων στις ανθρωπιστικές οργανώσεις. Η εταιρεία έχει
τοποθετήσει στο Σαράγεβο έναν πωλητή προκειμένου να έρχεται σε επαφή με
κυβερνητικές και ανθρωπιστικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην Αλβανία
και τα Σκόπια. Επιπλέον, ο αριθμός του κινητού τηλεφώνου του πωλητή υπάρχει
και στην ιστοσελίδα της εταιρείας στο Ίντερνετ.

«Η κατάσταση στο Κόσοβο επιδεινώνεται συνεχώς», αναφέρεται στην ιστοσελίδα της
εταιρείας. «Ίσως μπορούμε να σας βοηθήσουμε στην προσπάθειά σας». Ο Σόρεν
Λόρσεν, διευθυντής μάρκετινγκ της Κιάερ, είπε ότι τα τελευταία χρόνια έχει
πωλήσει περίπου 100 οχήματα παντός εδάφους σε ανθρωπιστικές οργανώσεις. Τα
οχήματα αυτά είναι κατασκευασμένα με προδιαγραφές «Αφρικής», προκειμένου να
αντέχουν στις δύσκολες συνθήκες. Κάποια από αυτά μετασκευάστηκαν σε
ασθενοφόρα, ενώ σε κάποια άλλα τοποθετήθηκε θωρακισμένο δάπεδο για το
ενδεχόμενο έκρηξης κάποιας νάρκης.

Η υπεύθυνη μιας φαρμακευτικής εταιρείας υποστήριξε ότι στο παρελθόν έχει
προσφέρει φάρμακα σε τιμή κόστους.

Στις περισσότερες περιπτώσεις όμως αποκάλυψε ότι η εταιρεία της χρεώνει τις
ανθρωπιστικές οργανώσεις με τιμές από 12% έως 30% υψηλότερες από το κόστος
παραγωγής των φαρμάκων. Τόνισε όμως ότι στο λιανικό εμπόριο τα ίδια φάρμακα
έχουν τιμή διπλάσια από το κόστος παραγωγής.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων:Σπύρος Δημητρέλης