Επιρρίπτει σε άλλους λάθη χωρίς να τα τεκμηριώνει

Αντιδράσεις προκάλεσε στην Ελλάδα και την Κύπρο η συνέντευξη του επίτιμου
προέδρου της Ν.Δ. Κ. Μητσοτάκη στο περιοδικό «Πρόσωπα». Ο πρόεδρος της
Κυπριακής Βουλής Σπ. Κυπριανού γράφει για το Κυπριακό και ο πρώην βουλευτής Σ.
Αναστασάκος για την περίοδο της αποστασίας.

Κάποιος θα πρέπει να μιλήσει. Και αναφέρομαι στο Κυπριακό. Είναι γεγονός ότι ο
κ. Μητσοτάκης παραδέχεται εκεί που πιστεύει ότι έκαμε λάθος και αυτό τον τιμά.
Έτσι πρέπει να συμπεριφέρονται οι δημόσιοι άνδρες. Όμως, σε σχέση με το
Κυπριακό, ο κ. Μητσοτάκης επιρρίπτει αλλού ευθύνες, μερικές από τις οποίες,
κατά τη δική μου άποψη και βάσει των δικών μου εμπειριών, δεν ευσταθούν.

Ο κ. Μητσοτάκης μίλησε για «αλυσίδα χαμένων ευκαιριών στο Κυπριακό».
Επιρρίπτει ευθύνη στον αείμνηστο Κωνσταντίνο Καραμανλή, διότι δεν αποδέχθηκε
τις εισηγήσεις του Θεοτόκη που είχαν σχέση με τις προτάσεις Χάρτινγκ, όπως
επίσης και στον αείμνηστο Εθνάρχη Μακάριο για το ίδιο ακριβώς θέμα. Μάλιστα,
τονίζει ότι αν υπάρχει Κυπριακό σήμερα, μεγάλη ευθύνη έχει και ο Καραμανλής.
«Αν ο Καραμανλής είχε το θάρρος», λέει ο κ. Μητσοτάκης, «να δεχθεί την
εισήγηση του μακαρίτη Θεοτόκη, η Κύπρος θα ήταν ήδη από 30 ετών κομμάτι της
Ελλάδος. Δεν απετόλμησε όμως». Όσον αφορά τον Εθνάρχη Μακάριο, τον κατηγορεί
γενικά για τη μη επίτευξη βιώσιμης λύσης.

Το πρώτο ερώτημα που εγείρεται, είναι: Ποιες ήταν συγκεκριμένα οι προτάσεις
που δεν αποδέχθηκαν ούτε ο Καραμανλής ούτε ο Μακάριος; Θα ήταν καλά να μιλούμε
πιο συγκεκριμένα, έχοντας υπόψη μεταξύ άλλων και τα δεδομένα τής τότε εποχής.
Αλλά και πάλιν ερωτώ: Ποια ήταν η συγκεκριμένη πρόταση;

Το δεύτερο σημείο που θα ήθελα να επισημάνω, είναι ότι ο κ. Μητσοτάκης
αμφισβητεί πως ο ρόλος του Μακάριου ήταν θετικός. Ισχυρίζεται ότι «χωρίς τον
Μακάριο τα πράγματα θα ήταν ίσως καλύτερα για τη νήσο». Και προσθέτει: «Η
ιστορία γράφεται αλλιώς». Είναι πράγματι λυπηρό, γιατί ο κ. Μητσοτάκης
καταλήγει σε αυτό το συμπέρασμα. Βεβαίως, δεν αποτελεί έκπληξη, διότι είναι
πάρα πολύ καλά γνωστό ότι ο κ. Μητσοτάκης ουδέποτε συμπάθησε τον Μακάριο, παρά
το γνωστό του ταξίδι στην Κύπρο μαζί με τον Κόκα της «Ελευθερίας» των Αθηνών,
που τότε δόθηκε η εικόνα ότι ήλθαν και οι δύο να εξομολογηθούν στον Μακάριο
μετά το περίφημο άρθρο περί «πόρνης της Μεσογείου». Και κάτι ακόμα: Είμαι
υποχρεωμένος να το αναφέρω, χωρίς να θέλω να θίξω κανέναν και αυτό είναι
πασίγνωστο στους παλαιότερους, ότι ούτε ο Μητσοτάκης αγάπησε ιδιαίτερα την
Κύπρο και ούτε η Κύπρος αγάπησε ιδιαίτερα τον κ. Μητσοτάκη, εκτός από μερικές
εξαιρέσεις. Αυτή είναι η ιστορική αλήθεια. Τώρα το γιατί, ούτε του παρόντος
είναι ούτε θα βοηθούσε σε οτιδήποτε η οποιαδήποτε αντιδικία.

Σε συγκεκριμένες ερωτήσεις του δημοσιογράφου κ. Γιώργου Παπαχρήστου, ο κ.
Μητσοτάκης απάντησε: «Αν ήμουν πρωθυπουργός το 1959, θα είχα λύσει το Κυπριακό
στην πρώτη φάση. Με τις προτάσεις Χάρτινγκ, με τις πρώτες προτάσεις, θα το
είχα λύσει. Θα είχα προχωρήσει σε λύση». Λυπούμαι να παρατηρήσω ότι δεν μας
λέει ο κ. Μητσοτάκης πώς θα το έλυε και αν θα ήταν πρόθυμες η Μεγάλη Βρετανία
και η Τουρκία ιδιαίτερα, να αποδέχονταν τη λύση που θα είχε τότε κατά νου.

Σε άλλη ερώτηση, ο κ. Μητσοτάκης αναφέρει ότι αν ήταν υπουργός Εξωτερικών δεν
θα υπέγραφε τη Ζυρίχη. Αν όμως, λέει στη συνέχεια, είχε υπογράψει τη Ζυρίχη,
θα καθόταν πάνω στη συμφωνία αυτή. Δεν μας λέει όμως ο κ. Μητσοτάκης, αν δεν
υπέγραφε τη Ζυρίχη, τι θα έκανε. Πώς θα προχωρούσε, πώς θα χειριζόταν το θέμα
του ένοπλου αγώνα στην Κύπρο; Επίσης, είπε ότι αν την είχε υπογράψει, θα
καθόταν πάνω στη συμφωνία αυτή και ότι σε αυτό είχε δίκαιο ο Καραμανλής. Σε
αυτό δεν υπήρχε διαφωνία ούτε υπήρξε προσπάθεια ανατροπής, αλλά μόνο
προσπάθεια βελτίωσης. Και αυτό με καλή πίστη και πρόθεση.

Είναι τρομερό να έρχεται Έλληνας πολιτικός και να υιοθετεί τις θέσεις της
Τουρκίας, ότι ο Μακάριος θέλησε να ανατρέψει τη Συνθήκη και ότι αυτό ήταν
εγκληματικό. Αλλά δεν νομίζω ότι είναι ορθό για έναν πεπειραμένο πολιτικό, από
τη μια να λέει ότι δεν θα υπέγραφε τη Ζυρίχη χωρίς να λέει τι άλλο θα έκανε,
και από την άλλη να λέει ότι αν την υπέγραφε, δεν θα επέτρεπε τη βελτίωσή της.
Και μάλιστα να λέει ότι αυτή η προσπάθεια οδήγησε τα πράγματα σε αιματηρή
αντιπαράθεση και να μιλά ξεκάθαρα για εγκλήματα της ελληνικής πλευράς εις
βάρος των Τούρκων. Δηλαδή την ευθύνη για τα γεγονότα του 1963 τη φέρει εξ
ολοκλήρου η ελληνική πλευρά; Αυτό δεν είναι αλήθεια. Αυτό αποτελεί τη βάση της
τουρκικής προπαγάνδας ανά τον κόσμο για 36 ολόκληρα χρόνια. Μπορεί να υπήρξαν
ακρότητες και από την ελληνική πλευρά, αλλά ακόμα και ο Γ.Γ. των Ηνωμένων
Εθνών, Ου Θαντ, παραδέχθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας ότι όλες οι κινήσεις τότε
της ηγεσίας των Τουρκοκυπρίων στόχευαν στη δημιουργία κλίματος και
προϋποθέσεων αυτοαπομόνωσης, με σκοπό την προώθηση διαιρετικής λύσης.

Λυπούμαι γιατί υποχρεώθηκα να κάμω αυτές τις παρατηρήσεις. Ο κ. Μητσοτάκης
υποστηρίζει ότι ο Καραμανλής το 1974 δεν θα έπρεπε να αφήσει τον δεύτερο
Αττίλα και ότι θα έπρεπε να αποδεχθεί τις προτάσεις που είχαν κάμει οι Τούρκοι
μετά τον πρώτο Αττίλα. Δυστυχώς, δεν ζει ο Κωνσταντίνος Καραμανλής για να
απαντήσει, ούτε ο Γεώργιος Μαύρος ούτε ο Δημήτριος Μπίτσιος. Δεν παρακολούθησα
από κοντά την εξέλιξη, την παρακολούθησα από μακριά, αλλά από τα όσα είχα
πληροφορηθεί, ουδείς υποστήριξε την αποδοχή των προτάσεων της Τουρκίας μετά
την πρώτη εισβολή. Ούτε ο κ. Κληρίδης, ούτε η ελληνική αντιπροσωπεία στη
Γενεύη. Δεν είμαι απολογητής της πολιτικής του Καραμανλή, αλλά πιστεύω ότι
υπήρξαν τότε τόσα προβλήματα και πολυσύνθετα διλήμματα, τα οποία πρέπει να
συνεκτιμήσει ορθά ο καθένας και να μην καταλήγει σε εύκολες και απλές κρίσεις
εκ των υστέρων κατά τέτοιο απόλυτο και τελεσίδικο τρόπο που επιχειρεί ο κ. Μητσοτάκης.

Έρχομαι τώρα στο Σχέδιο Άτσεσον. Σε αυτή την περίπτωση την ευθύνη την
επιρρίπτει στον αείμνηστο Ανδρέα Παπανδρέου, τον οποίο θεωρεί υπεύθυνο, γιατί
ο πατέρας του απέρριψε το Σχέδιο Άτσεσον που έδινε στην Ελλάδα ολόκληρη την
Κύπρο, ενώ οι Τούρκοι θα κρατούσαν μια ζώνη στην Καρπασία. Δεν αναφέρει τι
είδους ζώνη θα ήταν αυτή, αν θα ήταν κυρίαρχο έδαφος, δηλαδή κομμάτι της
Τουρκίας. Όταν η πρόταση διαφοροποιήθηκε και γινόταν λόγος για την Καρπασία
στην Τουρκία επί μισθώσει, ούτε ήθελαν να ακούσουν κάτι τέτοιο από τουρκικής
πλευράς. Επομένως, ποια είναι η ευκαιρία που χάθηκε; Επαναλαμβάνω ότι ένας
πολιτικός θα πρέπει να καταλήγει σε συμπεράσματα, λαμβάνοντας υπόψη το κλίμα
και τα δεδομένα της εποχής του.

Τελικά, αναφέρεται και στο περίφημο Μνημόνιο Τούμπα – Τσιακλαγιανγκίλ του
Δεκεμβρίου του 1966, που μιλά, κατά τον κ. Μητσοτάκη, για παραχώρηση της Βάσης
της Δεκέλειας στην Τουρκία σε αντάλλαγμα με την ένωση της Κύπρου με την
Ελλάδα. Αντί σχολιασμού, πάνω σε αυτό το θέμα, υπογραμμίζω την «προσπάθεια»
που κατέβαλε η χούντα στον Έβρο το 1967 με βάση αυτό το Μνημόνιο. Η χούντα
τελικά ανακάλυψε ότι ποτέ η Τουρκία δεν εννοούσε ότι έναντι της Βάσης της
Δεκέλειας θα δεχόταν την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Τώρα, αν το Μνημόνιο
ήταν κακά γραμμένο ή δεν ήξεραν οι συνομιλητές καλά τη γλώσσα στην οποία ήταν
γραμμένο ή αν επιδεχόταν πολλές ερμηνείες, σημασία έχει το γεγονός ότι η
χούντα με βάση αυτό το Μνημόνιο ετοιμαζόταν να πανηγυρίσει την ένωση, αλλά
στον Έβρο, κατά τις συνομιλίες με τον κ. Ντεμιρέλ, διαπίστωσε ότι τέτοιο θέμα
δεν υπήρχε.

Καλά είναι να λέει κανείς την αλήθεια και οφείλουμε όλοι, αν κάνουμε λάθος
στις εκτιμήσεις μας, να υποκείμεθα σε κριτική με την προθυμία επανόρθωσης για
χάρη της αλήθειας. Επαναλαμβάνω αυτό που είπα στην αρχή, ότι παραδέχεται τα
λάθη του ο κ. Μητσοτάκης και αυτό είναι προς τιμή του. Αλλά είναι μεγάλο
σφάλμα να επιρρίπτει σε άλλους λάθη χωρίς στην πραγματικότητα να τεκμηριώνονται.

Λυπούμαι γιατί αναγκάζομαι να προβώ σε αυτές τις δηλώσεις, αλλά ως ένας από
τους παλαιότερους, αισθάνομαι ότι είμαι υποχρεωμένος να σχολιάζω οτιδήποτε
έχει σχέση με την ιστορία και τις εξελίξεις του Κυπριακού, που κατά την άποψή
μου δεν είναι σωστά διατυπωμένο.

Τέλος, θέλω να υπογραμμίσω το γεγονός ότι είχα αρκετές φορές την ευκαιρία να
συνεργαστώ με τον κ. Μητσοτάκη και παρά τις διαφωνίες μας σε ορισμένα θέματα
που ίσως να ήταν και ιδιαίτερα ουσιαστικές, πρέπει να τονίσω ότι υπήρχε
εντιμότητα και απόλυτη ειλικρίνεια στη συνεργασία μας.

Ελπίζω να μη χρειαστεί να επανέλθω.

Λευκωσία, 3 Μαΐου 1999

Ο Σπύρος Κυπριανού είναι πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων και πρώην
Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας