Κόκκινα στεφάνια από αίμα στη φετινή Πρωτομαγιά!

* ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ

Και ο Μάιος, ο ωραιότερος μήνας για την ολάνθιστη χώρα των Σέρβων, θα ‘ναι η
αρχή για τον… οικονομικό Γολγοθά, που κανείς δεν ξέρει πώς, πού και πότε θα τελειώσει.

Γύρω στις τριακόσιες χιλιάδες εργαζόμενοι, οι οποίοι έχασαν λόγω των
βομβαρδισμών τα εργοστάσια ή τις βιοτεχνίες όπου δούλευαν, θα πάρουν ένα
βασικό ­ μικρό ­ επίδομα και θα έχουν απλώς εξασφαλισμένη την
ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή τους περίθαλψη.

Ο διευθυντής του εργοστασίου της Zastava, Μίλαν Μπέκο, είναι αποκαλυπτικός.

«Όταν έκλεισε ο κύκλος των καταστροφών, με τους δύο μεγάλους βομβαρδισμούς,
πριν και μετά το Πάσχα, έμειναν σε μας, ουσιαστικά χωρίς αντικείμενο εργασίας,
33.000 εργάτες. Φυσικά, το συγκρότημα των εργοστασίων του Κραγκούγεβατς, που
έχει 140 χρόνια ζωή, δεν είναι η πρώτη φορά που καταστρέφεται. Μόνον στον 20ό
αιώνα αυτό έχει συμβεί τρεις φορές.

Η καταστροφή. Ο πύραυλος του ΝΑΤΟ του… άλλαξε τη ζωή. Παιδικά χαμόγελα. Τα παιδιά της Γιουγκοσλαβίας θυμούνται μόνο τον πόλεμο…

Το πρόβλημα λοιπόν που θα δημιουργηθεί από την πρώτη ημέρα του δεύτερου μήνα
του πολέμου, είναι ότι όλοι οι εργαζόμενοι δεν θα πάρουν τις αποδοχές που
έπαιρναν πριν, παρά μόνον ένα βασικό επίδομα για να ζήσουν».

Και το ερώτημα που αφορά όλους τους εργαζόμενους της Σερβίας, και όχι μόνο της
Zastava, είναι πώς θα τα βγάλουν πέρα, αφού και πριν από τους βομβαρδισμούς οι
μισθοί τους ήταν χαμηλοί, κάπου 30.000 δραχμές.

Σλομποντάνκα Κογιαντίνεβιτς. Η διευθύντρια του Studio-Β με τον απεσταλμένο των «ΝΕΩΝ» Γιάννη Ε. Διακογιάννη. Ντράγκμιλα Μουλάτοβιτς. Η τραγική μάνα του μαθητή Μάρκο, που δολοφονήθηκε στη Θεσσαλονίκη, περιμένει ακόμα τη δικαίωση…

Η αγορά δεν έχει ακόμη παρουσιάσει έλλειψη σημαντικών αγαθών. Και οι μεγάλες
ουρές, εκτός από τα βενζινάδικα όπου κάθε βράδυ τα ταξί και τα λεωφορεία
κάνουν κομβόι, ακόμη και πολλών εκατοντάδων μέτρων, σχηματίζονται, λόγω της
έλλειψης των τσιγάρων, μπροστά στα κιόσκια.

«Είμαστε μαθημένοι από το εμπάργκο του ’93», παρατηρεί ο 30χρονος ιδιοκτήτης
ενός μικρού σούπερ μάρκετ του Βελιγραδίου, Ζλάτκο Στεπάνοβιτς. «Νόμιζαν ότι θα
μας εξουθενώσουν, αλλά ξεχνάνε ότι η Γιουγκοσλαβία είναι μία πλούσια ­
αγροτικά ­ χώρα, που μπορεί αυτοδύναμα να σταθεί στα πόδια της».

Βεβαίως, ο Ζλάτκο και η γυναίκα του Νίνα, που είναι φίλοι από τα παλιά,
ξεχνάνε ότι σε όλη την προηγούμενη περίοδο του αδελφοκτόνου πολέμου, που
άρχισε το ’91, όταν οι χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπέγραψαν τη διάλυση
της Γιουγκοσλαβίας, δεν συνόδευαν πύραυλοι και βόμβες την οικονομική κρίση.

Εάν δηλαδή, λόγω των οικονομικών προβλημάτων που θα ενταθούν μέσα στο Μάιο, η
Νίνα και η μικρή κορούλα τους, που πάνε κάθε βράδυ στο καταφύγιο, όταν ηχούν
οι σειρήνες του συναγερμού, δεν βρουν το μεσημέρι στο τραπέζι τους το φαγητό
που ποτέ μέχρι σήμερα δεν τους έλειψε, ίσως αυτό να αποτελέσει ένα ακόμη
σημαντικό, ψυχολογικά κυρίως, «χτύπημα».

Πέντε πόλεμοι

Μίλαν Μπέκο. Η τραγική φιγούρα του διευθυντή της Zastava μπροστά σε χαλάσματα. Σκέψου διαφορετικά. Καν’ το τώρα! Σταμάτα να ρίχνεις βόμβες λέει η αφίσα

Ένας άλλος φίλος μου, ο Ράντε Ντρόμπατς, σύμβουλος του υπουργού Εξωτερικών,
λέγοντάς μου ότι «δεν θέλω να ωραιοποιήσω το παραμικρό», δίνει μία άλλη
διάσταση για την αντιμετώπιση του προβλήματος.

«Ξεχνάνε, ή και αν το διαβάζουν δεν μπορούν να το καταλάβουν στο Λονδίνο, ότι
μόνον στον 20ό αιώνα είχαμε στη Γιουγκοσλαβία πέντε πολέμους. Δεν υπάρχει
σπίτι που να μην δοκιμάσθηκε, να μην έχασε ανθρώπους του, να μην είχε
πρόσφυγες. Μιλάνε για τους πρόσφυγες της Πρίστινα, που άρχισαν κατά χιλιάδες
να μετακινούνται, όταν εμείς εδώ στο Βελιγράδι είχαμε δεκάδες χιλιάδες
πρόσφυγες από τη Βοσνία. Δεν υπήρξε οικογένεια που να μην είχε συγγενή στο
Σαράγεβο ή σε κάποια πόλη της Γιουγκοσλαβίας. Επομένως είμαστε συνηθισμένοι
στα προβλήματα και θα αντέξουμε. Ξέρουμε ότι δεν έχουμε άλλο δρόμο. Ακόμα και
τις ελλείψεις που θα εμφανισθούν όσο θα φτάνει το καλοκαίρι θα βρούμε τρόπο να
τις μπαλώσουμε».

Η Σλομποντάνκα και ο Ντράγκαν Κογιαντίνοβιτς, φίλοι του Βουκ Ντράσκοβιτς, που
διευθύνουν τον ραδιοτηλεοπτικό σταθμό Studio-Β και τα τελευταία χρόνια μαζί με
τις δύο κόρες τους κάνουν διακοπές το καλοκαίρι στη Ρόδο και στη Σύμη, φέτος ­
για πρώτη φορά ­ αντιμετωπίζουν το πρόβλημα να μη φύγουν καθόλου από το Βελιγράδι.

Οι φίλοι

Στρατιωτική μπάντα. Κάθε ημέρα στο Βελιγράδι τραγουδάνε, ακόμα και με μουσικούς – στρατιώτες

«Θα το ξεπεράσουμε κι αυτό. Δεν είμαστε μόνοι, πολλοί φίλοι μας λόγω του
πολέμου δεν θα φύγουν από τη Γιουγκοσλαβία… Και δεν είναι όπως παλιά που
είχαμε όλοι τις Δαλματικές ακτές και πηγαίναμε για μπάνια. Ωστόσο, το έχουμε
πάρει απόφαση. Δεν γίνεται διαφορετικά… Νομίζουν ότι έτσι θα μας κάμψουν,
αλλά δεν μπορούν να καταλάβουν κάτι το απλό, ότι πεισμώνουμε περισσότερο».

Φυσικά, τα προβλήματα στον γιουγκοσλαβικό λαό, που θα εντείνονται μέρα με τη
μέρα, είναι διαφορετικής «αξίας» για τις διάφορες κοινωνικές τάξεις. Άλλοι θα
‘χουν το μίνιμουμ, στερούμενοι πολλά, για να ζήσουν, και άλλοι θα στερηθούν
κάποια ακριβότερα αγαθά.

Ο Αλεξάνταρ Σάρατς, ο οδηγός ταξί που με εξυπηρέτησε την τελευταία ημέρα που
έμεινα στο Βελιγράδι, πριν επιστρέψω στην Αθήνα, έχει χάσει το μεγαλύτερο
μέρος της δουλειάς και της πελατείας του.

Του ζήτησα, κι ενώ είχαν ηχήσει οι σειρήνες, να με περάσει από τη γέφυρα
Μπράνκοβ που συνδέει το ιστορικό κέντρο του Βελιγραδίου με το νέο Βελιγράδι.

«Τις πρώτες ημέρες του πολέμου, όταν γινόταν και συσκότιση στο Βελιγράδι,
μπορεί να μην σας πέρναγα. Τώρα το κάνω, φυσικά, όπως και όλοι οι οδηγοί.
Πρέπει να δουλέψουμε και δεν έχουμε περιθώρια να φοβηθούμε.

Ασφάλεια

Όχι στον πόλεμο. Συνδικαλιστές από την Ελλάδα και στελέχη της ΚΝΕ διαδηλώνουν κατά του ΝΑΤΟ στο Βελιγράδι

Θα σας έλεγα και κάτι άλλο, όσο κι αν φαίνεται περίεργο. Όσο σφίγγει η
κατάσταση οικονομικά, τόσο και εξαφανίζεται η μαφία από τους δρόμους. Δεν
είναι μόνον ότι λόγω του πολέμου η αστυνομία όποιον συλλάβει θα τον βάλει για
όλη του τη ζωή μέσα στη φυλακή. Δεν είναι ότι φοβάται ένας μαφιόζος, ένας
άνθρωπος της νύχτας, από αυτούς που συναντάς σε όλες τις μεγαλουπόλεις του
κόσμου. Εδώ λες και υπεγράφη μεταξύ τους ένας άγραφος νόμος, ότι δεν θα
πειράξουν κανέναν όσο διαρκεί ο πόλεμος. Τέτοια αίσθηση ασφάλειας δεν είχα
ούτε στα χρόνια του Τίτο».

Ένας άλλος «απλός» άνθρωπος, ο Νέναντ Πάριτς, ο οδηγός του «μίνι μπας» που με
πήγε από το Βελιγράδι στη Βουδαπέστη, και υπήρξε ο τελευταίος συνομιλητής μου
πριν φτάσω στα ουγγρικά σύνορα, ήταν και ο πλέον… ωμός.

«Προβλέπω φτώχεια, όχι τώρα, αλλά κατά τον Ιούνιο – Ιούλιο, εκεί που υπολογίζω
να ξεκινήσουν οι χερσαίες επιχειρήσεις. Αλλά να θυμάσαι ότι τις περιμένουμε.
Μας λένε τρελούς, αλλά θα είναι μία λύτρωση. Τουλάχιστον τότε θα βλέπουμε
πρόσωπο με πρόσωπο τον εχθρό. Τώρα που μας βομβαρδίζει από τον ουρανό δεν
ξέρουμε από πού μας έρχεται. Και τότε δεν πάει να μην υπάρχουν μισθοί…
Άλλωστε θα ‘μαστε τόσο απασχολημένοι για να το σκεφτόμαστε…».