Οι Ιάπωνες ανακαλύπτουν τον συνδικαλισμό

Η οικονομική κρίση επηρέασε πολλά επίπεδα στην ιαπωνική κοινωνία. Το έθνος που
έχει κάνει τρόπο ζωής την παθητική συμπεριφορά απέναντι στους εργοδότες,
αρχίζει να ανακαλύπτει τον συνδικαλισμό. Και μάλιστα, όχι σε επίπεδο εργατών
αλλά απολυμένων στελεχών επιχειρήσεων

Η κρίση της ιαπωνικής οικονομίας έχει καταφέρει σκληρό πλήγμα στη μεσαία τάξη της Ιαπωνίας. Τα στελέχη των εταιρειών συνδικαλίζονται, προκειμένου να σώσουν τις θέσεις εργασίας τους

Η χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου φημίζεται για την παθητική στάση των
εργαζομένων. Ο 58χρονος Κιγιοσούγκου Σιτάρα δεν είναι ένας από αυτούς. Μοιάζει
περισσότερο με έναν επαναστάτη. Είναι πρόεδρος του μόλις πέντε ετών συνδικάτου
των μάνατζερ του Τόκιο. Καλεί τους «κακοπληρωμένους» και απολυμένους
συναδέλφους του να υψώσουν τη γροθιά και να παλέψουν.

Οι Ιάπωνες μάνατζερ δουλεύουν κατά μέσον όρο για 50.000 δολάρια τον χρόνο και
στεγάζονται σε πολυτελή γραφεία με θέα τους ουρανοξύστες του Τόκιο.

Ο Σιτάρα πιστεύει ότι οι συνάδελφοί του, που είναι η καρδιά της ιαπωνικής
παραγωγικής μηχανής, εκπροσωπούνται λιγότερο από όλους.

Και σήμερα, αφού έχουν καταναλώσει τα νιάτα τους, έχουν εγκαταλείψει την
προσωπική τους ζωή, την οικογένειά τους, τα χόμπι και τις διακοπές τους,
καταλήγουν στα πεζοδρόμια του Τόκιο, θύματα της ύφεσης της ιαπωνικής
οικονομίας.

Το συνδικάτο των μάνατζερ του Τόκιο αναπτύσσεται συνεχώς τα τελευταία πέντε
χρόνια και έχει φτάσει να αριθμεί σήμερα περίπου 1.100 μέλη και αρκετά
συνεργαζόμενα σωματεία.

Επιπλέον, η έντονη δραστηριοποίησή του έχει αναβιώσει και κάποια σωματεία
μάνατζερ στην υπόλοιπη Ιαπωνία, που διεκδικούν πλέον οργανωμένα τα δικαιώματα
των άνεργων μελών τους.

Το συνδικάτο του Τόκιο, το πρώτο στην Ιαπωνία που δημιουργήθηκε για την
εκπροσώπηση των άνεργων μάνατζερ, δεν στεγάζεται σε κάποια πολυτελή γραφεία
αλλά στον τέταρτο όροφο ενός παλαιού κτιρίου στο βόρειο Τόκιο.

Ο μακρύς διάδρομος και τα γραφεία του είναι γεμάτα από κουτιά με φέιγ βολάν,
βιβλία, σημαίες και πανό από παλιές καμπάνιες.

Σε μια κοινωνία που οι περισσότεροι απεχθάνονται τον συνδικαλισμό και την
διεκδίκηση, που αποδέχονται υπομονετικά τις αποφάσεις και την πίεση από την
διοίκηση των εταιρειών, ο Σιτάρα ελκύει νέα μέλη στο σωματείο χρησιμοποιώντας
μια ρητορική άγνωστη στους Ιάπωνες: μιλά για ατομική ενδυνάμωση.

Το σωματείο του έχει παρουσιαστεί σε αρκετές εκπομπές της τηλεόρασης, καθώς
και σε άρθρα εφημερίδων και περιοδικών. Τα μέλη του αυξάνονταν καθώς η
οικονομία πήγαινε από το κακό στο χειρότερο.

Οι εταιρείες πρέπει να καταβάλλουν αποζημίωση όταν απολύουν εργαζομένους
γραφείων ή να μπαίνουν στη διαδικασία σκληρών διαπραγματεύσεων που θα τραβούν
την προσοχή των μέσων ενημέρωσης, θα προκαλούν αρνητικά σχόλια και θα
προβάλλουν το όνομα της επιχείρησης που απολύει στελέχη της.

Αυτές είναι μερικές από τις βασικές αρχές του Σιτάρα, ο οποίος δημιούργησε το
σωματείο το 1993, όταν η εταιρεία «Πάιονιρ Ελεκτρόνικς» απέλυσε 32 μεσαίου
επιπέδου στελέχη.

Παρά το γεγονός ότι τα επόμενα έξι χρόνια ακολούθησαν χιλιάδες απολύσεις, η
δημιουργία του συνδικάτου αποτέλεσε ένα σοκ για την Ιαπωνία.

Ο Σιτάρα σκέφτηκε ότι τα μεσαίου επιπέδου στελέχη που απολύονται, τα οποία δεν
είχαν εκπροσώπηση ούτε από τη διοίκηση της εταιρείας ούτε από κάποιο σωματείο,
έπρεπε να αποκτήσουν φωνή: «Κατάλαβα ότι χρειαζόμασταν ένα σωματείο που θα
μπορούσε να δεχθεί στους κόλπους του εργαζομένους ανεξάρτητα από την
επαγγελματική τους κατάσταση».

Η νομοθεσία της Ιαπωνίας προβλέπει ότι μια εταιρεία δεν μπορεί να έρθει σε
διαπραγμάτευση με έναν εργαζόμενο που αντιμετωπίζει προβλήματα. Μπορεί να
διαπραγματευθεί μόνο με κάποιο σωματείο.

Οι μηνύσεις εργαζομένων εναντίον τής εργοδοσίας χρειάζονται μέχρι και δέκα
χρόνια για να φέρουν αποτέλεσμα. Ο Σιτάρα εκμεταλλεύτηκε με τον καλύτερο τρόπο
αυτό το σύστημα.

Προσέφερε τη δυνατότητα άμεσης εγγραφής στο σωματείο των μάνατζερ που
απολύθηκαν και στη συνέχεια τους βοηθούσε να παλέψουν στις δικαστικές διαμάχες
που ακολουθούσαν και, μάλιστα, αντιμετώπιζε κάθε περίπτωση απόλυσης ξεχωριστά.

Το σωματείο του έχει αυτή τη στιγμή 120 εκκρεμείς δικαστικές διαμάχες με
ισάριθμες εταιρείες, ενώ τα τελευταία πέντε χρόνια έχει πετύχει περίπου 400 συμβιβασμούς.

Μια ζωή κάτω από διαταγές

Πριν από την απόλυση, τα μέλη του σωματείου είχαν διαγράψει μια πορεία
διάρκειας περίπου πενήντα χρόνων: από το νηπιαγωγείο μέχρι το μέσο επίπεδο
διοίκησης μιας εταιρείας.

Οι βασικές αποφάσεις της ζωής τους σχεδιάζονταν από τον γονιό, τον δάσκαλο
και, τέλος, το αφεντικό. Για πολλούς, η δουλειά ήταν και η ταυτότητά τους.

«Πολλά από τα μέλη μας ήταν αφιερωμένα στις εταιρείες τους», λέει ο Σιτάρα.
«Όταν έχαναν τη δουλειά τους, άρχιζαν να αναρωτιούνται ποιοι πραγματικά είναι».

Όταν κάποιος χάνει την αθωότητά του στα 55, τότε το πρόβλημα είναι πολύ
μεγάλο. Έτσι, πριν ακόμη ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις με τις εταιρείες, τα
παλαιότερα μέλη του σωματείου παρέχουν συμβουλές στους μάνατζερ που απολύθηκαν
πρόσφατα, προσφέροντας κάθε είδους απαντήσεις.

Το μεγαλύτερο μάθημα της ζωής

«Μέχρι να βρεθώ στη δυσάρεστη θέση της απόλυσης, ήμουν με το μέρος αυτών που
αποφάσιζαν απολύσεις. Ήταν η πρώτη φορά που κατάλαβα πώς νιώθει ένας
απολυμένος», λέει ο Μορόγια Χιρογιούκι, που αυτή τη στιγμή παλεύει για την
ακύρωση της απόλυσής του από μια θυγατρική του τηλεπικοινωνιακού γίγαντα KDD.

«Πριν από αυτό, πίστευα ότι όποιος διαθέτει ταλέντο δεν έχει να φοβάται
τίποτε. Τώρα καταλαβαίνω πόσο σημαντικό είναι να βοηθά ο ένας τον άλλον. Ήταν
το μεγαλύτερο μάθημα της ζωής μου».

Το βασικό όπλο του σωματείου είναι η δημοσιότητα: η απειλή διαδηλώσεων, η
κατάλληλη χρήση των μέσων ενημέρωσης και οι απειλές για μείωση του κύρους τής
εταιρείας που απολύει στην κοινή γνώμη.

«Η εταιρεία μου εξεπλάγη, όταν αντέδρασα έντονα στην απόφασή της για απόλυσή
μου», λέει ο 51χρονος Άκιο Μισούντα, πρώην μέλος του σωματείου και νυν
σύμβουλός του.

«Επειδή ο Σιτάρα είναι καλός διαπραγματευτής, η εταιρεία φοβήθηκε ότι αν με
απέλυε, θα υπήρχαν διαδηλώσεις μπροστά από τα γραφεία της, θα μοιράζονταν
φυλλάδια και γενικότερα θα υπήρχε δυσφήμηση του ονόματός της».

Ο Σιτάρα πιστεύει ότι η τακτική αυτή είναι αποτελεσματική στην Ιαπωνία ­ εκεί
οι εταιρείες εξαντλούν όλα τα περιθώρια μέχρι να δεχθούν το κόστος τής
δυσφήμησης ­ αλλά δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά στις αμερικανικές
ή ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.Μια αποτελεσματική τακτική, για παράδειγμα, είναι η
απειλή για επαφές με τους βασικούς πελάτες, προμηθευτές ή συνεταίρους της
εταιρείας που προχωρά σε απολύσεις. Αυτό, συνήθως, έχει άμεσα θετικά
αποτελέσματα λόγω της μεγάλης σημασίας που δίνει η ιαπωνική κοινωνία σε θέματα
δυσφήμησης. Συνήθως, η εταιρεία σπεύδει να συμβιβαστεί.

«Είναι εκβιαστές»

Κάποιοι πιστεύουν ότι ο Σιτάρα και το σωματείο του ξεπερνούν τα όρια. Ο
Γιούτζι Τζέντα, καθηγητής Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Γκακουσούιν, πιστεύει
ότι οι τακτικές του σωματείου θυμίζουν «βρώμικα κόλπα».

«Υποψιάζομαι ότι χρησιμοποιούν εκβιασμούς. Δεν συμφωνώ μαζί τους».

Και προσθέτει: «Δεν είναι σαφείς οι πηγές χρηματοδότησής τους και έχουν
πολιτικά κίνητρα».

Ο Σιτάρα δεν ενοχλείται από την κριτική: «Δεν χρησιμοποιώ μεθόδους που
παραβιάζουν την ποινική νομοθεσία.

Είμαστε πολύ προσεκτικοί όταν διαλέγουμε τις λέξεις μας και διατυπώνουμε τις
προτάσεις μας». Η πηγή χρηματοδότησης τού σωματείου είναι μια μηνιαία
συνδρομή, ύψους 35 δολαρίων. Επιπλέον, αν το σωματείο πετύχει έναν πολύ καλό
συμβιβασμό, παίρνει κάποιο ποσοστό από την αποζημίωση.

«Η κοινή γνώμη υποστηρίζει τη δουλειά μας», καταλήγει ο Σιτάρα. «Και, μάλιστα,
σε πείσμα των ειδικών του νόμου και των εταιρειών…».

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης