Η απελευθέρωση των αγορών μόνη λύση για τη Γερμανία

Τα μάτια όλων στρέφονται πλέον στη Γερμανία. Η οικονομία της αδυνατεί να
δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και δεν φαίνεται να διαθέτει τα μέσα για να
κεντρίσει τη ζήτηση. Είναι, όμως, καταδικασμένη να λύσει τον γρίφο για την
ανάπτυξη της Ευρώπης

Πίσω από την ταχεία ανάπτυξη του Βερολίνου κρύβεται μια οικονομία που είναι ανίκανη να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και μια κυβέρνηση με λίγα μέσα στην προσπάθειά της να κεντρίσει την οικονομία

Ίσως έφτασε η ώρα να πάψουμε να ανησυχούμε για την πορεία της βρετανικής
οικονομίας, ή τουλάχιστον για την πορεία της εσωτερικής ζήτησης. Οι διαρκώς
αυξανόμενες λιανικές πωλήσεις και η άνοδος της αγοράς ακινήτων δείχνουν ότι ο
κίνδυνος ύφεσης αρχίζει να απομακρύνεται. Το θέμα που μάλλον θα πρέπει να
αρχίσει να απασχολεί τους οικονομολόγους, είναι αν η ανάπτυξη του βρετανικού
ΑΕΠ θα πλησιάσει το 2% ή θα μείνει κοντά στο 1%.

Κατά συνέπεια, τα μάτια των αναλυτών πρέπει να στραφούν αλλού. Η κατάσταση της
γερμανικής οικονομίας είναι ικανή να τους κεντρίσει το ενδιαφέρον, αφού πολλοί
διαπιστώνουν ότι πέρασε ήδη μέσα από τον λαβύρινθο της οικονομικής
επιβράδυνσης.

Προς το παρόν δεν είναι διαθέσιμα τα στοιχεία που αφορούν στην πορεία της
γερμανικής ανάπτυξης κατά το πρώτο τρίμηνο του 1999.

Είναι γνωστό, όμως, ότι το τελευταίο τρίμηνο του 1998 η γερμανική οικονομία
συρρικνώθηκε κατά 0,4%. Είναι, επίσης, γνωστό ότι οι λιανικές πωλήσεις στη
Γερμανία τον Φεβρουάριο δεν ήταν οι αναμενόμενες, ενώ τον ίδιο μήνα οι
εξαγωγές της παρουσιάστηκαν εξαιρετικά ασθενείς.

Θετικές προβλέψεις

Είναι πολύ πιθανό να υπήρξε μια ελαφρά ανάκαμψη των λιανικών πωλήσεων κατά τη
διάρκεια του Μαρτίου. Τα αποτελέσματα των σχετικών ερευνών, που
πραγματοποίησαν οι Γερμανοί έμποροι, ήταν πολύ ελπιδοφόρα, αφού δείχνουν ότι η
ιδιωτική κατανάλωση δεν ήταν τόσο χαμηλή όσο οι λιανικές πωλήσεις. Ωστόσο, οι
εξαγωγές παρέμειναν ασθενείς και, όπως όλα δείχνουν, θα παραμείνουν έτσι για
το πρώτο μισό του 1999, αν οι στατιστικές για τις νέες ξένες παραγγελίες λένε
την αλήθεια.

Πρέπει, πάντως, να περιμένουμε να δούμε αν η γερμανική οικονομία θα
παρουσιάσει μια «τεχνική» επιβράδυνση: πρόκειται για τον όρο που περιγράφει τη
μείωση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος σε δυο διαδοχικά τρίμηνα.

Οι περισσότεροι ιδιωτικοί οίκοι υποστηρίζουν ότι αυτό δεν θα συμβεί: τόσο η
Ντόιτσε Μπανκ όσο και η HSBC, για παράδειγμα, προβλέπουν ανάπτυξη το πρώτο
τρίμηνο του 1999 κατά 0,3%. Αν, όμως, οι προβλέψεις τους διαψευστούν από τα
επίσημα στοιχεία της Γερμανίας, τότε το σοκ που θα αντιμετωπίσει η ευρωπαϊκή
οικονομία θα είναι μεγάλο. Κανείς δεν θέλει να δει τα αρνητικά σενάρια να επαληθεύονται.

Η κατάσταση στη Γερμανία

Ο επισκέπτης του Βερολίνου, που προσπαθεί να δει τι κρύβεται πίσω από τις
εικόνες που βλέπει, θα φύγει από την πρωτεύουσα της Γερμανίας με πολύ
ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις. Κατ’ αρχήν θα διαπιστώσει τις τεράστιες διαφορές
που συνυπάρχουν στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης. Το Βερολίνο δεν είναι η
Γερμανία, όπως άλλωστε το Λονδίνο δεν είναι η Βρετανία.

Ο επισκέπτης του Πότσνταμερ Πλατς, στο Βερολίνο, θα δει γύρω του το μεγαλύτερο
εργοτάξιο κατασκευής κτιρίων στην Ευρώπη. Αυτός που κάνει έναν περίπατο στα
πεζοδρόμια του Ανατολικού Βερολίνου θα δει ότι είναι γεμάτο από αργόσχολους
μεσόκοπους. Αυτός που παρατηρεί το Βερολίνο από απόσταση, διαπιστώνει ότι η
πρωτεύουσα της Γερμανίας αναπτύσσεται ραγδαία.

Τα ποιοτικά χαρακτηριστικά ­ όχι μόνο της γερμανικής βιομηχανίας κατασκευών ­
αλλά και του κλάδου υπηρεσιών αντικατοπτρίζουν τα χαρακτηριστικά που έκαναν τη
Γερμανία τον μεγαλύτερο εξαγωγέα του κόσμου.

Η υψηλή ζήτηση για ποιότητα ­ αυτή που συνέβαλε τα μέγιστα στην απίστευτη
επιτυχία της Γερμανίας ­ είναι και μια κατάρα. Ο λόγος; Η παραγωγική μηχανή
της Γερμανίας παράγει ποιοτικά προϊόντα. Κατά συνέπεια, οι λιγότερο
ειδικευμένοι, οι λιγότερο ικανοί, αλλά και οι λιγότερο τυχεροί, δεν έχουν θέση
στα γρανάζια της.

Η γερμανική οικονομία είναι αξιοθαύμαστη δημιουργία ποιοτικών προϊόντων, αλλά
παράδειγμα προς αποφυγή στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας.

Ένας σύμμαχος

Η δημογραφία θα βοηθήσει, κατά ένα μέρος, στη λύση αυτού του προβλήματος. Το
μέγεθος του γερμανικού εργατικού δυναμικού συρρικνώνεται. Τα οφέλη, όμως,
αυτής της μείωσης μετριάζονται από την άνοδο της ανεργίας. Υπάρχει και η
αρνητική πλευρά αυτής της τάσης. Τα εργατικά χέρια μειώνονται, αλλά τα στόματα
που πρέπει να τραφούν παραμένουν τα ίδια. Νέοι ή υψηλότεροι φόροι θα έρθουν
για να καλύψουν το κόστος άσκησης κοινωνικής πολιτικής και ευημερίας.

Η αποτυχία στο μέτωπο της εργασίας αποτελεί ένα μακροπρόθεσμο πρόβλημα, ενώ η
στασιμότητα της ζήτησης βραχυπρόθεσμο.

Ωστόσο, το πρώτο προκαλεί το δεύτερο: ο φόβος της ανεργίας αποτελεί έναν
αποτρεπτικό παράγοντα της κατανάλωσης, όπως άλλωστε διδάσκει και η εμπειρία
της Ιαπωνίας.

Η Γερμανία δεν βρίσκεται ακόμη στην κατάσταση της Ιαπωνίας, στην οποία κάθε
προσπάθεια για κέντρισμα της ζήτησης αποτυγχάνει και τα προβλήματα του
τραπεζικού συστήματος εντείνουν την ασθένεια της οικονομίας.

Επιπλέον, η Γερμανία ­ σε αντίθεση με την Ιαπωνία ­ δεν έχει τον έλεγχο της
νομισματικής της πολιτικής. Μετά την πρόσφατη μείωση των επιτοκίων του ευρώ
στο 2,5%, δεν μπορεί να περιμένει άλλη νομισματική χαλάρωση στο μέλλον, εκτός
βέβαια από μια ενδεχόμενη περαιτέρω πτώση της αξίας του ευρώ.

Η μόνη διέξοδος

Χωρίς νομισματικά μέσα στα χέρια της, η Γερμανία πρέπει να στραφεί στη
δημοσιονομική της πολιτική. Αν και μια δημοσιονομική χαλάρωση δεν θα έχει
άμεσα αποτελέσματα στην πορεία της οικονομίας φέτος, μπορεί ωστόσο να ανεβάσει
το ηθικό των καταναλωτών. Ιδίως, αν υπάρξει μια χαλάρωση της φορολογίας.

Πολλοί από την επιχειρηματική κοινότητα ήταν απογοητευμένοι από την προσπάθεια
μεταρρύθμισης της φορολογίας εις βάρος των επιχειρήσεων. Οι φόβοι τους
εντάθηκαν όταν η απομάκρυνση του Όσκαρ Λαφοντέν ­ πρώην υπουργού Οικονομικών
της Γερμανίας ­ δεν σήμανε και την ακύρωση των σχετικών σχεδίων. Αν η
γερμανική κυβέρνηση ξεκινήσει ένα εποικοδομητικό διάλογο με την επιχειρηματική
κοινότητα, τα πράγματα μπορούν να βελτιωθούν. Οι καταναλωτές, από την πλευρά
τους, θέλουν να ξέρουν ποια είναι τα κυβερνητικά σχέδια για τον Φόρο
Προστιθέμενης Αξίας. Ο βασικός συντελεστής ΦΠΑ είναι αυτή τη στιγμή στη
Γερμανία 15%, χαμηλός σε σχέση με τα ευρωπαϊκά επίπεδα. Αυτό έχει οδηγήσει σε
σκέψεις για την αύξησή του. Αν συμβεί αυτό, η Γερμανία κινδυνεύει να καταφέρει
καίριο πλήγμα στην καταναλωτική ζήτηση, με τον ίδιο τρόπο που την έβλαψε η
Ιαπωνία όταν αύξησε το φόρο λιανικών πωλήσεων. Ωστόσο, η απόφαση για μη αύξηση
της φορολογίας δεν είναι εύκολη. Η Γερμανία οφείλει να συμμορφώνεται με τους
όρους του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης που η ίδια εμπνεύστηκε. Χωρίς
νομισματικά και δημοσιονομικά όπλα, δεν λύνεται εύκολα ο γρίφος της
οικονομικής επιβράδυνσης. Λύνεται, όμως, με πολιτικές αναδιάρθρωσης της
οικονομίας. Είναι η Γερμανία έτοιμη να απελευθερώσει τις αγορές της; Αυτές οι
αλλαγές μπορούν να είναι τόσο βαθιές, όσο απαιτείται; Η απάντηση δεν είναι
εύκολη. Ωστόσο, αυτές είναι οι ερωτήσεις κλειδιά στις οποίες πρέπει να
απαντήσουν οι ιθύνοντες της γερμανικής οικονομικής πολιτικής.

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης