Σκότωσαν γλώσσα και ψυχή

Υπάρχει κάτι πιο επικίνδυνο από τον πόλεμο. Είναι η ισοπέδωση των λέξεων και
των εννοιών. Αυτές τις ημέρες, αξίες και έννοιες αιώνων ισοπεδώνονται από τον
γελοιοποιημένο ανά την υφήλιο «ηγέτη» μιας υπερδύναμης και τις δήθεν
ευαισθησίες του. Από κοντά και η Ευρώπη, που δείχνει να έχει εκχωρήσει την
ιστορία και τον πολιτισμό της στην έπαρση των στρατηγών ή των κατευθυνόμενων πυραύλων.

Πιο επικίνδυνη από τον πόλεμο, είναι η ισοπέδωση των λέξεων, η υποκρισία της
γλώσσας και της ψυχής. Όσα δίδαξαν οι αιώνες για τις αξίες του ανθρωπισμού και
της δημοκρατίας, για το δίκιο ή την αναζήτηση της αλήθειας, για την Αριστερά
και τα ιδεώδη του σοσιαλισμού, δεν υπάρχουν πια, δεν διασώζονται. Και ενώ
αυτές δεν διασώζονται, άλλες έννοιες που έπρεπε να έχουν ταφεί οριστικά, τις
ανασύρει η Ιστορία: εκκαθαρίσεις και φυλετικοί φανατισμοί, το δράμα των
μειονοτήτων και η προσφυγιά, η εθνικιστική έξαρση ενός δικτάτορα.

Αυτός ο πόλεμος, δεν είναι πόλεμος: διότι από τη μεριά του επιτιθέμενου δεν
υπάρχουν μαχητές, αλλά αεροπλάνα και πύραυλοι, συστήματα υπολογιστών και
δορυφόροι, ρομπότ πραγματικά και ρομπότ στη σκέψη· από την άλλη όμως υπάρχουν
ένας λαός και λαοί, παιδιά και ερείπια, ιστορία και μνήμες.

Αυτός ο πόλεμος ­ που δεν είναι πόλεμος ­ κάποτε θα τελειώσει. Όπως και αν
τελειώσει. Μαζί όμως με τους ανθρώπους που πρέπει να επιβιώσουν, τα σπίτια ή
τις γέφυρες που χρειάζεται να ξανακτισθούν, τα μίση που είναι ανάγκη να
απαλυνθούν, η αποκατάσταση της γλώσσας και των εννοιών θα είναι το μακρόχρονο,
το δυσκολότερο εγχείρημα.

Ωστόσο, σε αυτό το σημείο παρατηρείται ένας μεγάλος, απροσδόκητος κύκλος του
πολιτισμού. Διότι η χώρα που γέννησε τις έννοιες αγωνίζεται και να τις
διατηρήσει. Η Ελλάδα μπορεί αυτές τις μέρες να υπερηφανεύεται όχι για τα
χρηματιστήρια και το βιοτικό της επίπεδο, όχι για τους Ολυμπιακούς Αγώνες ή τα
μνημεία της. Αλλά για κάτι απείρως σοβαρότερο και δυσχερέστερο: το γεγονός
ότι, ίσως επειδή εδώ εφευρέθηκαν, οι λέξεις και οι έννοιες εξακολουθούν σε
μεγάλο βαθμό να έχουν το ιερό, το πολύτιμό τους περιεχόμενο. Σε μια
αξιοθαύμαστη ισορροπία της κυβερνήσεως και του λαού της, η Ελλάδα εξακολουθεί
να σκέφτεται, να συμπάσχει, να αντιδρά όσο μπορεί. Για τα δικαιώματα της
προσφυγιάς ή το παράλογο του πολέμου, για το μέλλον της Ευρώπης, για όσα
προοιωνίζεται η βία και η αλαζονεία των ισχυρών. Είναι ωσάν η χώρα μας να ζει
περίφροντις τις πιο αρχέγονες εμπειρίες της: την τραγωδία και την ύβρη.

Περισσότερο λοιπόν από τους δείκτες του πληθωρισμού και της αναπτύξεως, η
στάση αυτή της Ελλάδας είναι ο πολυτιμότερος δείκτης στη σύγχρονη πορεία της.
Που ενώ οι άλλοι έλεγαν ότι δεν είναι όσο έπρεπε ευρωπαϊκή, φαίνεται τώρα να
είναι η μόνη που απηχεί πραγματικά την έννοια της Ευρώπης.