Η ίωση της μονομέρειας

Τρίτη και 13, φαρμακερή. Στις δεκατρείς να μείνω ορφανή, στις 13 και χήρα…
Προπάντων όταν ακόμα δεν έχουν επιστρέψει όλοι ­ χωρίς να πούμε τίποτα γι’
αυτούς που δεν θα επιστρέψουν ποτέ.

Δεν είναι οι δρόμοι μόνο που φταίν’. Είναι και οι νόμοι. Και οι ώμοι που δεν
μπορούν να σηκώσουν το βάρος μιας Ανάστασης που θυμίζει εκείνη τη ρήση του
Τζόνσον (τότε ­ 1968 ­ προέδρου των ΗΠΑ): «Εν ονόματι του Χριστού που
αναστήθηκε χθες βομβαρδίζουμε σήμερα το Βιετνάμ».

Ο καθένας μας είναι ανοχύρωτος μπροστά στον ανθρώπινο πόνο. Ένα παιδί
τραυματισμένο που είδε τους δικούς του να εξολοθρεύονται, μας αφήνει άφωνους.

Δεν συμβαίνει όμως το ίδιο και μ’ ένα παιδί που δεν βλέπουμε γιατί θάφτηκε
κάτω από τα ερείπια των βομβαρδισμών.

Η εικόνα είναι ισχυρότερη από την απουσία της. Και τίθεται πλέον το ερώτημα
προς ποια πλευρά θέλει (ο αναμεταδότης της εικόνας) να μας ευαισθητοποιήσει περισσότερο.

Σ’ αυτόν τον πόλεμο που γίνεται κυρίως, όπως μας εξηγούν, για ανθρωπιστικούς
λόγους, τουλάχιστον στα γαλλικά ΜΜΕ βλέπουμε μόνο αυτούς χάριν των οποίων
γίνεται και σχεδόν καθόλου εκείνους εναντίον των οποίων συμβαίνει.

Ευτυχώς, χάρη στη δορυφορική ΝΕΤ πληροφορούμαστε για το τι συμβαίνει και στην
άλλη πλευρά.

Δηλαδή ότι υποφέρουν και οι άνθρωποι που βομβαρδίζονται, ότι είναι κι αυτοί
θύματα μέσα στον τόπο τους, σε εσωτερική προσφυγιά. Με αυταπάρνηση, κουράγιο,
ακόμα και χιούμορ.

Είναι άξιο κοινωνιολογικής έρευνας αυτό που συμβαίνει τις εβδομάδες αυτές στα
γαλλικά ΜΜΕ. (Και όχι μόνο). Μόνο σε διάφορες «συζητήσεις» (πάνελ) ακούς και
ανθρώπους που έχουν μιαν άλλη άποψη. Οι καθεαυτό ειδήσεις προσβλήθηκαν από την
ίωση της μονομέρειας. Που είναι συνώνυμη της μονοκαλλιέργειας. Δηλαδή, όπως
γράφει κι ο Κώστας Σκανδαλίδης στην «Πολιτεία Ανθρώπου», του μονοσύλλαβου
πολιτισμού των bytes.

Κι ως εδώ καλά. Από το σημείο αυτό και πέρα όμως υπάρχουν οι παρενέργειες των
διανοουμένων που εκφράζονται διά του Τύπου, όπως αυτή του Πιέρ – Ενρί Λεβί,
που γι’ αυτόν όλοι οι Σέρβοι της Γαλλίας είναι φασίστες.

Ή του ινδάλματος των πράσινων και της γενιάς του Μάη του ’68, Ντανιέλ Κον
Μπεντίτ, που λάβρος επετέθη κατά του παλαιού συνθήματος «Make love, not war»,
αντιστρέφοντάς το (σε άρθρο του στη «Λιμπερασιόν»): «Κάντε πόλεμο, όχι έρωτα».

Ακόμα κι αυτός ο Ισμαήλ Κανταρέ, στην εφημερίδα «Μοντ» έχασε την ολύμπια
ψυχραιμία του, ξέχασε τη συνεργασία του με το σταλινικό παρελθόν της πατρίδας
του και γράφει:

«Επεμβαίνοντας στρατιωτικά στα Βαλκάνια, η Ευρώπη της Ατλαντικής Συμμαχίας
άνοιξε μια καινούργια σελίδα στην ιστορία του παγκόσμιου πολιτισμού. Αυτός ο
πόλεμος δεν έγινε για το πετρέλαιο, ούτε για άλλα υλικά συμφέροντα, αλλά για
ένα αξίωμα: την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και της ίδιας της ύπαρξής του ενός
λαού από τους πιο εγκαταλελειμμένους της ηπείρου. (Εννοεί τον αλβανικό). Η
Ευρώπη έτσι γίνεται η Ευρώπη των ανθρώπων. Μοστράρει ένα πρόγραμμα καινούργιο.
Δεν υποκρίνεται πια. Έχει σκοπό να τιμωρήσει το έγκλημα.

Πρόκειται για μια ιδρυτική πράξη και, όπως όλες οι πράξεις αυτού του είδους,
δεν συμβαίνει μες στη χαρά αλλά μες στην οδύνη. Οι καινούργιες σελίδες της
ιστορίας δεν γράφονται στα πανηγύρια και στα συμπόσια, αλλά μέσα σε δραματικές
καταστάσεις όπως αυτή που ζούμε τώρα».

Ο Κανταρέ τουλάχιστον είναι συνεπής με τον εαυτό του, γιατί εδώ και πολλά
χρόνια, υπό το καθεστώς του Εμβέρ Χότζα, είχε γράψει μια νουβέλα για το
Κόσοβο, τη «Νύφη που πέτρωσε καθ’ οδόν για τον γάμο», όπου προκαλούσε έμμεσα
την εξέγερση τότε των Κοσοβάρων.

Το 1976, από την ίδια αυτή εφημερίδα, τού είχα απευθύνει μια ανοικτή επιστολή
σε σχέση με ένα βιβλίο του, όπου τοποθετούσε τα Γιάννενα στην Νότιο Αλβανία.
Τότε δεν μου απάντησε, γιατί ζούσε υπό σταλινικό καθεστώς, με όλες βέβαια τις
ελευθερίες για τον ίδιο.

Τώρα που ζει στη Γαλλία και είναι απόλυτα ελεύθερος και διάσημος πια
(υποψήφιος κιόλας για το φετινό βραβείο Νόμπελ) το να παρομοιάσει έναν πόλεμο
σαν μια νέα σελίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού, όχι μόνο κάνει τα κόκαλα του
Παναγιώτη Κανελλόπουλου να τρίξουν, αλλά μας βάζει και σε υπόνοιες μήπως είναι
εθισμένος πια (από τόσα χρόνια θητείας στον Χότζα) στο να εκφράζει την άποψη
τού εκάστοτε ισχυρού. Γιατί πολιτισμός και πόλεμος δεν συνυπήρξαν ποτέ, απ’
όσο ξέρω, στη γραφίδα ενός συγγραφέα και μάλιστα τόσο σημαντικού, όσο είναι ο ίδιος.