Η Ρωσία τρώει τα παιδιά της

Ρώσοι επιστήμονες. Φεύγουν από τη χώρα τους για τις ΗΠΑ σε αναζήτηση καλύτερης τύχης

«Φεύγω από τη Ρωσία. Δεν υπάρχει καμία προοπτική εδώ. Θα αναζητήσω μια νέα ζωή
για μένα και την οικογένειά μου, κυρίως για την οικογένειά μου…». Ο Λέο
Βολορντάσκι δεν είναι κάποιος τυχαίος Ρώσος. Είναι ερευνητής χημικός που ζει
στο Ακαντέμγκοροντοκ της Δυτικής Σιβηρίας, την «πόλη των επιστημών», όπως
ονομάστηκε από τα 30 ινστιτούτα που ιδρύθηκαν εκεί το 1957. Ο Βολορντάσκι,
παίρνοντας μαζί του τη γυναίκα του, τον 16χρονο γιο τους και τον πεθερό του,
εγκαταλείπει την πατρίδα του για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η οικονομική κρίση
στη Ρωσία έχει επεκταθεί και στις επιστήμες. «Ίσως, κάποια στιγμή υπάρξει
πρόοδος», λέει ο 62χρονος σήμερα επιστήμονας, «όμως εγώ δεν μπορώ να περιμένω».

Πραγματοποιώντας μια σύντομη αναδρομή, ο τομέας των επιστημών στη Ρωσία του
1957 ήταν το διαμάντι στο στέμμα του σοβιετικού κομμουνισμού. Ειρωνικό για τη
χώρα που στις ημέρες μας διώχνει στις ΗΠΑ τους κορυφαίους επιστήμονές της,
τότε στήριζε πάνω τους την ελπίδα να ηγηθεί της αντίπαλης υπερδύναμης στην
οικονομική ανάπτυξη και να κερδίσει τις εντυπώσεις διεθνώς.

Δεν πληρώνονται

Σήμερα η Σοβιετική Ένωση δεν υπάρχει. Ο κομμουνισμός κατέρρευσε. Και μαζί με
το στέμμα φαίνεται πως χάνεται και το διαμάντι… Οι πενιχροί μισθοί των
επιστημόνων στο Ακαντέμγκοροντοκ καθυστερούν απελπιστικά, ο εξοπλισμός των
εργαστηρίων έχει παλιώσει και δεν υπάρχουν χρήματα για να αντικατασταθεί.
«Είναι καιρός για μια επανάσταση», λένε πολλοί υπονοώντας τις ριζικές αλλαγές
που θα πρέπει να γίνουν. Οι στρατιωτικές έρευνες θα πρέπει να αντικατασταθούν
από μελέτες για «ειρηνικές» ανακαλύψεις και οι κρατικές επιχορηγήσεις από
ιδιωτικές. Παράδειγμα προς μίμηση αποτελεί το Κέντρο Βέκτορ. Επισήμως,
ερευνούσε για αντίδοτα σε περίπτωση επίθεσης με βιολογικά όπλα από τη Δύση και
για κάθε ρούβλι στηριζόταν στο υπουργείο Άμυνας. Σήμερα, ο τομέας ερευνών
επεκτάθηκε στη φαρμακευτική, με ειδίκευση στο AIDS και την ηπατίτιδα, ενώ το
80% των εσόδων προέρχεται από συμβόλαια με δυτικές και ρωσικές φαρμακευτικές εταιρείες.

Ελπίδα η Ευρώπη

Τον ίδιο δρόμο προσπαθεί να ακολουθήσει το Ινστιτούτο Μπάντκερ Πυρηνικής
Φυσικής. Οι δυσκολίες είναι πολλές, με πρώτη αυτή της γλώσσας, της
επικοινωνίας με τις βρετανικές, γερμανικές και ιαπωνικές εταιρείες που
ενδιαφέρονται να επενδύσουν στο ρωσικό ίδρυμα. Η απορρόφηση των κονδυλίων
απαιτεί προσωπικό που θα πρέπει να ταξιδεύει και το ινστιτούτο διαθέτει μονάχα
επιστήμονες. Αν αναλάβουν αυτοί τον ρόλο του εμπορικού αντιπροσώπου, ποιος θα
κάνει τις έρευνες;

Η ομοσπονδιακή ρωσική κυβέρνηση δεν μπορεί να βοηθήσει. Ούτε και η τοπική τής
Σιβηρίας. Μόνη ελπίδα φαίνεται να είναι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα για την
Ανασυγκρότηση και την Ανάπτυξη που έχει αποστολή στην περιοχή. Το κεφάλαιο
όμως των 32 εκατομμυρίων δολαρίων που διέθετε έχει ήδη απορροφηθεί από ένα και
μόνο επιστημονικό πρόγραμμα στη γειτονική πόλη Νοβοσιμπίρσκ. Η τράπεζα
αδυνατεί να στηρίξει μεμονωμένους επιστήμονες, ακόμη και αν αναγνωρίζει τη
σημασία της ανακάλυψής τους. Στόχος της είναι να συναλλάσσεται με επιστημονικά
κέντρα που εμφανίζονται ως εταιρείες, οι οποίες αργότερα… θα επιστρέφουν τα κέρδη.

«Μαζέψτε πατάτες»

Οι επιστήμονες που εργάζονται στο κέντρο ελέγχου του Ινστιτούτου Μπάντκερ
βρήκαν πριν από λίγο καιρό ένα μήνυμα γραμμένο στον πίνακα: «Το προσωπικό
καλείται να μαζέψει τις πατάτες την Πέμπτη. Θα έχουμε και φορτηγό για τη
μεταφορά τους». Δεν υπάρχει άλλη λύση. Η ανέχεια οδηγεί παντού. Για να ζήσουν
οι επιστήμονες του Ακαντέμγκοροντοκ καλλιεργούν πατάτες και τις πωλούν στη
μικρή υπαίθρια αγορά της πόλης τους μαζί με μαρμελάδες και πίκλες, όλα δικής
τους παραγωγής. Οι δύσκολες ώρες για τα λαμπρά μυαλά της Ρωσίας δεν λένε να
τελειώσουν και οι προκλήσεις γύρω τους είναι ισχυρές. Υπάρχουν φήμες ότι
κάποιοι από τους επιστήμονες χρησιμοποίησαν τα εργαστήριά τους για την
παρασκευή παράνομων «φαρμάκων», ενώ έντονος είναι ο φόβος κάποιοι άλλοι να
έχουν πωλήσει την εμπειρία τους στον τομέα των στρατιωτικών ερευνών ή ακόμη
και «υλικά» στο γνωστό στη Ρωσία ως «Κλαμπ των τρελών», τη Λιβύη, το Ιράκ και
το Ιράν.