Ο ΟΠΕΚ σε πειρασμό για την τιμή του πετρελαίου
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά
Ο Οργανισμός Πετρελαιοπαρα-γωγών Χωρών έχει δύο επιλογές. Ή να βοηθήσει στην
ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας ή να προσπαθήσει να προκαλέσει ασφυξία στην
αγορά εξασκώντας τη μονοπωλιακή του δύναμη. Όμως, η δεύτερη κίνηση μπορεί να
αποδειχθεί μπούμερανγκ
 |
Πριν από περίπου δύο εβδομάδες, οι επικεφαλής του Οργανισμού
Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών (ΟΠΕΚ) κατέληξαν σε μια «σκληρή» συμφωνία για τον
περιορισμό της παραγωγής πετρελαίου κατά 2,1 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, σε
μια προσπάθεια για την ανάκαμψη της τιμής του «μαύρου χρυσού».
Οι προσδοκίες που προηγήθηκαν της συμφωνίας ανέβασαν σε λιγότερο από ένα
μήνα την τιμή του πετρελαίου στις αγορές κατά 40%, από 9,91 σε 13,98 δολάρια
το βαρέλι. Είναι δυνατόν αυτές οι εξελίξεις να σημάνουν το τέλος της συνεχούς
πτωτικής πορείας της τιμής του πετρελαίου, το οποίο το 1979 κόστιζε 42
δολάρια; Η λογική απάντηση είναι ότι κανείς δεν μπορεί να κάνει μια τέτοια
πρόβλεψη. Ωστόσο, η ερώτηση πρέπει να διατυπωθεί επειδή οι τιμές του
πετρελαίου, ακόμη και μετά τα ενεργειακά σοκ, αποτελούν τον καθοριστικό
παράγοντα και δείκτη των οικονομικών συνθηκών του πλανήτη.
Και οι τρεις τελευταίες παγκόσμιες οικονομικές κρίσεις (1973, 1979 και 1990)
οφείλονταν ή τουλάχιστον συνοδεύθηκαν από απογείωση της τιμής του πετρελαίου.
Αν αυτή τη στιγμή υπάρχουν σοβαρές προοπτικές για την ανατροπή της καθοδικής
τάσης στην τιμή του «μαύρου χρυσού», τότε πολλές από τις υποθέσεις για
ανάπτυξη σε περιβάλλον σταθερότητας των τιμών και πτωτικής πορείας των
επιτοκίων πάνω στις οποίες έχουν στηριχθεί οι προβλέψεις των οικονομολόγων,
πρέπει να αναθεωρηθούν.
Η ανάλυση της αγοράς
Το πρόβλημα έγκειται στο ότι είναι σχεδόν αδύνατη η διατύπωση μιας πλήρως
αξιόπιστης ανάλυσης για τη συγκεκριμένη αγορά. Ο οικονομολόγος που ειδικεύεται
σε θέματα ενεργείας δεν αντιμετωπίζει μόνο το πρόβλημα της αβεβαιότητας που
νιώθουν όλοι οι συνάδελφοί του. Έχει επιπλέον τρία εμπόδια στο να διατυπώσει
μια αξιόπιστη πρόβλεψη: την πολιτική αστάθεια στις βασικές πετρελαιοπαραγωγές
περιοχές του πλανήτη, την ταχεία ανάπτυξη των τεχνολογιών που επηρεάζουν την
παραγωγή και κατανάλωση καυσίμων και, τέλος, τη δυσκολία εφαρμογής πολλών
βασικών κανόνων της οικονομικής θεωρίας σε μια αγορά όπου ο ανταγωνισμός και
το μονοπώλιο βρίσκονται σε συνεχή αντιπαράθεση.
Ένα καλό παράδειγμα απόδειξης ότι δεν μπορούν να διατυπωθούν βάσιμες
προβλέψεις για την αγορά πετρελαίου, αποτελεί η περίπτωση του περιοδικού
«Εκόνομιστ». Το περιοδικό κέρδισε τον παγκόσμιο σεβασμό όταν, τη δεκαετία του
’80, προέβλεψε την πτώση της τιμής του πετρελαίου αφού ο ΟΠΕΚ θα αποτύγχανε
στην προσπάθεια δημιουργίας μονοπωλιακών συνθηκών.
Στις αρχές Μαρτίου, το περιοδικό δημοσίευσε μια μεγάλη έρευνα με τίτλο
«Πνιγμένοι στο πετρέλαιο». Η βασική πρόβλεψη του άρθρου ήταν ότι οι
προσπάθειες του ΟΠΕΚ για έλεγχο της παραγωγής θα αποτύγχαναν και η τιμή του
πετρελαίου θα έφθανε ακόμη και στα 5 δολάρια το βαρέλι. Το γεγονός ότι οι
προβλέψεις του «Εκόνομιστ» αποδείχθηκαν σωστές τη δεκαετία του ’80, δεν
σημαίνει ότι και οι τωρινές προβλέψεις του θα επαληθευθούν. Η υπόθεση του
«Εκόνομιστ» ότι ο ανταγωνισμός στην αγορά πετρελαίου θα υπερισχύει πάντα,
αποδείχθηκε σωστή μακροπρόθεσμα αλλά σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα δεν προσφέρει
τίποτε. Όταν το 1973 δημιουργήθηκε ο ΟΠΕΚ, κατάφερε να επιβάλει μονοπωλιακές
συνθήκες στην αγορά, οι οποίες διήρκεσαν μέχρι το 1985, οπότε η τιμή του
πετρελαίου πήρε την κατηφόρα, δικαιώνοντας τον «Εκόνομιστ».
Μονοπώλιο και ανταγωνισμός
Μεγαλύτερη πιθανότητα επιτυχίας έχουν οι προβλέψεις που βασίζονται στην
κατανόηση του συσχετισμού της δύναμης του ανταγωνισμού και του μονοπωλίου στην
αγορά πετρελαίου.
Στη θεωρία της ισορροπίας δυνάμεων βασίζεται η άποψη αναλυτών που πιστεύουν
ότι η τιμή του πετρελαίου είναι καταδικασμένη να συνεχίσει την πτωτική της πορεία.
Σε όλες τις ανταγωνιστικές αγορές, μακροπρόθεσμα, η τιμή ενός προϊόντος
εξισώνεται με το οριακό κόστος παραγωγής. Το κόστος παραγωγής ενός επιπλέον
βαρελιού πετρελαίου (οριακό κόστος παραγωγής) είναι αυτή τη στιγμή 2 δολάρια
στην Αραβία, το Ιράκ και το Ιράν, δηλαδή πολύ πιο χαμηλά από τη σημερινή τιμή.
Η διατήρηση για περισσότερα από 26 χρόνια των τιμών σε επίπεδα υψηλότερα του
οριακού κόστους παραγωγής δεν επιβεβαιώνει την παραπάνω θεωρία.
Η πρόκληση για τον ΟΠΕΚ
 |
|
Οι τιμές του πετρελαίου πήραν τον ανήφορο τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες. |
Αυτήν την περίοδο ο ΟΠΕΚ αντιμετωπίζει μια πρόκληση. Μπορεί να ικανοποιεί
σήμερα μόνο το 40% της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου, ωστόσο οποιαδήποτε
αύξηση της ζήτησης θα καλυφθεί μόνον από την αύξηση της παραγωγής του. Έτσι,
μπορεί να συνεχίσει την άσκηση της μονοπωλιακής του δύναμης.
Αυτό σημαίνει ότι ο ΟΠΕΚ, δεδομένου ότι θα διατηρήσει τη συνοχή του, μπορεί να
αυξήσει τα κέρδη του στις περιόδους αύξησης της ζήτησης, περιορίζοντας απλώς
την παραγωγή του. Αν, για παράδειγμα, η πρόσφατη απόφαση για περικοπή της
παραγωγής του ΟΠΕΚ κατά 7% μπορεί να οδηγήσει στη διατήρηση των σημερινών
τιμών, τότε όλες οι χώρες του Οργανισμού θα ωφεληθούν.
Αυτό, δηλαδή, που τελικά παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο στη μελλοντική πορεία της
τιμής του πετρελαίου είναι το κατά πόσο θα δυναμώσει ή θα εξασθενήσει η
παγκόσμια οικονομία στα χρόνια που έρχονται. Αν ανακάμψει η ζήτηση μετά την
ύφεση που προκάλεσε η ασιατική κρίση, ο ΟΠΕΚ θα επωφεληθεί μειώνοντας την
παραγωγή και σπρώχνοντας τις τιμές ψηλότερα. Τα οφέλη αυτής της στρατηγικής θα
είναι φανερά σε όλα τα μέλη του και έτσι θα μπορέσει να διατηρηθεί η πειθαρχία
μεταξύ τους. Αν εξαιρεθούν ακραίες εξελίξεις, όπως μια ενδεχόμενη απελευθέρωση
της εξαγωγής πετρελαίου από το Ιράκ, είναι πολύ πιθανό για τον ΟΠΕΚ να πετύχει
μια αύξηση των τιμών, εφόσον βέβαια η παγκόσμια οικονομία ανακάμψει.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος και πειρασμός για τον ΟΠΕΚ είναι να επαναλάβει τα
λάθη της δεκαετίας του ’70: να επιχειρήσει τη μεγάλη και απότομη αύξηση των
τιμών, καταφέρνοντας ένα σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία. Αν, όμως, τα
μέλη του Οργανισμού φερθούν έξυπνα, η αναζωογόνηση της παγκόσμιας οικονομίας
θα του δώσει μια πολύτιμη ευκαιρία να ανεβάσει ομαλά τις τιμές στα επόμενα χρόνια.
Google news
