Κόσοβο: Σε περίπτωση αποτυχίας…

Όπως οι διαπραγματεύσεις του Ραμπουγέ, έτσι και οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ
κινδυνεύουν να γίνουν ένα τεράστιο λάθος βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. (…)
Γιατί άραγε, αντίθετα από το Ντέιτον, το Ραμπουγέ απέτυχε; Γιατί έγινε πολύ
αργά. Ή πολύ νωρίς.

(…) Από μόνοι τους, οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί δεν έχουν πολλές ελπίδες να
είναι αποτελεσματικότεροι στην περίπτωση της Σερβίας απ’ ό,τι στην περίπτωση
του Ιράκ.

Τίποτε δεν αποκλείεται, αλλά δεν είναι πιθανό να επιτύχουν κάποιον από τους
τρεις στόχους που έχουν τεθεί: να κάνουν τον Μιλόσεβιτς να υπογράψει τη
συμφωνία του Ραμπουγέ, να τον ανατρέψουν ή να τον εξασθενήσουν αρκετά για να
τον αποτρέψουν ή να τον εμποδίσουν να φτάσει ως το τέλος στην επίθεσή του, με
αποτέλεσμα να περιορισθούν τα εγκλήματα και η εθνική εκκαθάριση και να
ευνοηθεί μια στρατιωτική ισορροπία στην περιοχή. Ο κίνδυνος είναι να
λειτουργήσουν αντίστροφα: να σκληρύνουν τον Μιλόσεβιτς, να ενισχύσουν τη
σερβική συναίνεση και συνεπώς την εξουσία του και να τον προτρέψουν να
προχωρήσει ακόμη περισσότερο σε ωμότητες.

Για μια ακόμη φορά, αν είναι να προστατευθούν οι πληθυσμοί ή να τους επιτραπεί
να αμυνθούν, χρειάζεται να αναληφθεί δράση επί του εδάφους όπως και στους αιθέρες.

Κατά βάθος, το ΝΑΤΟ, η Ομάδα Επαφής, η διεθνής κοινότητα, δεν έχουν να
διαλέξουν παρά ανάμεσα σε τρεις συγκροτημένες πολιτικές. Η πρώτη, είναι να μην
επέμβουν καθόλου, να πουν ότι πρόκειται για ένα πόλεμο ανεξαρτησίας ή εθνικής
απελευθέρωσης που είναι υπόθεση των ίδιων των Κοσοβάρων. Αυτός ο πόλεμος δεν
θα μπορούσε να καταλήξει παρά στην ανεξαρτησία του Κόσοβου (η ένωσή του με τη
Σερβία, στο πλαίσιο της αποσύνθεσης της Γιουγκοσλαβίας και ενώ μια
καταπιεσμένη μειονότητα δύο εκατομμυρίων ανθρώπων ζει σε μια περιοχή όπου
αποτελεί το 90% του πληθυσμού, θα ήταν αφύσικη και μοναδική στην Ευρώπη). Αλλά
το αντίτιμό του θα ήταν χρόνια μαχών, εκατοντάδες χιλιάδες νεκροί και
εκτοπισθέντες και σοβαροί κίνδυνοι επέκτασης στην ΠΓΔΜ και την Αλβανία. Για να
μη μιλήσουμε για την κατάσταση στην οποία θα άφηνε ένας τέτοιος πόλεμος το
Κόσοβο, μια χώρα κακοποιημένη και ακυβέρνητη: θα ήταν το σενάριο της Αλγερίας.
Το δεύτερο σενάριο έγκειται στο να διεξαχθεί πραγματικά πόλεμος κατά του
Μιλόσεβιτς ή (άλλη παραλλαγή, πιο επιθυμητή αλλά και δυσκολότερη) να αναληφθεί
ο έλεγχος του Κοσόβου με αφοπλισμό των δύο μερών και εγκαθίδρυση πραγματικού
προτεκτοράτου. Πραγματικός πόλεμος και πραγματικό προτεκτοράτο, αντί για τα
ημίμετρα που υιοθετούνται, αυτό είναι το σενάριο που καμιά δυτική χώρα δεν
επιθυμεί, τουλάχιστον σήμερα. Απομένει το τρίτο σενάριο, αυτό που
πραγματοποίησαν οι Αμερικανοί στη Βοσνία την περίοδο 1993-1995. Εφόσον καμιά
εξωτερική δύναμη, και πρώτοι οι ίδιοι, δεν θέλει να πολεμήσει εναντίον του
Μιλόσεβιτς ή να προστατεύσει τα θύματά του, μένει να τα βοηθήσουμε να
προστατευθούν μόνα τους αντί να τα εμποδίζουμε με εμπάργκο. Ή, αλλιώς,
λιγότερο ευγενικά: εφόσον υπάρχουν άνθρωποι που δεν ζητούν παρά να πολεμήσουν,
ας τους οργανώσουμε κρατώντας για μας την τεχνική βοήθεια και την αεροπορική
υποστήριξη, που είναι λιγότερο επικίνδυνες για τους δικούς μας γιους. Οι
Ηνωμένες Πολιτείες θα αναλάμβαναν τότε τον Απελευθερωτικό Στρατό του Κοσόβου
(UCK) και θα τον έκαναν πραγματικό στρατό, ικανό να αντιμετωπίσει τους Σέρβους
και να μπορεί να ελπίζει σε μια πραγματική διαπραγμάτευση κι ένα συμβιβασμό.
Προφανώς οι συνθήκες είναι λιγότερο ευνοϊκές απ’ ό,τι το 1995 και, σε κάθε
περίπτωση, αυτή η λύση θα απαιτούσε χρόνο, από τον οποίο θα επωφελείτο ο
Μιλόσεβιτς. Αλλά το επιχείρημα αυτό, που χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από το 1992
ως το 1995 κατά της άρσης του εμπάργκο, δεν έχει επαληθευθεί· και το άνοιγμα
αυτής της προοπτικής θα μπορούσε να ασκήσει μια πολύ πιο αξιόπιστη πίεση στον Μιλόσεβιτς.

Καμία απ’ αυτές τις οδούς δεν είναι απαλλαγμένη από κόστος και κινδύνους.
Τουλάχιστον καθεμιά προσφέρει, περισσότερο απ’ ό,τι η σημερινή στρατηγική, το
πλεονέκτημα να υπακούει σε μια συγκροτημένη λογική. Η επιλογή ανάμεσά τους
μπορεί να επιβληθεί αν οι βομβαρδισμοί αποτύχουν. Θα ήταν σφάλμα να πιστέψει
κανείς ότι η πρώτη, αυτή της απόσυρσης και της αποχής, που θα προκαλούσε
σίγουρα μια «δειλή ανακούφιση», θα ήταν μακροπρόθεσμα η λιγότερο δαπανηρή.

Ο Πιερ Ασνέρ είναι διευθυντής ερευνών του γαλλικού Κέντρου Διεθνών
Σπουδών και Ερευνών (CERI).