Νέα κριτήρια στα κοινωνικά επιδόματα

Από μηδενική βάση εξετάζει η κυβέρνηση τα κοινωνικά επιδόματα και προχωρά στη
θέσπιση εισοδηματικών και οικογενειακών κριτηρίων για τη χορήγησή τους. Στόχος
είναι να ενισχυθούν οι κοινωνικές ομάδες που έχουν πραγματικό πρόβλημα επιβίωσης

Ξεκαθάρισμα των επιδομάτων που χορηγούνται στις ασθενείς κοινωνικές ομάδες
σχεδιάζει το οικονομικό επιτελείο. «Πιλότος» είναι έκθεση του Κέντρου
Προγραμματισμού και Ερευνών (ΚΕΠΕ), στην οποία προτείνονται συγκεκριμένα μέτρα
για την αποτελεσματικότερη ενίσχυση των χαμηλών εισοδηματικών στρωμάτων.

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Γ. Παπαντωνίου, έχει δώσει
εντολή στο ΚΕΠΕ να καταγράψει την υφιστάμενη κατάσταση με τα επιδόματα και την
«κοινωνική πρόνοια» και να επισημάνει τις στρεβλώσεις και τα προβλήματα που
υπάρχουν, έτσι ώστε να ληφθούν μέτρα για την εξάλειψή τους.

Στόχος του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας είναι ο επαναπροσδιορισμός του
καθεστώτος χορήγησης των κοινωνικών επιδομάτων (οικογενειακά, ασθενείας,
ανεργίας) προκειμένου οι «πόροι» να κατευθύνονται σε κοινωνικές ομάδες με
χαμηλό επίπεδο διαβίωσης.

Σύμφωνα με τους σχεδιασμούς του οικονομικού επιτελείου, η πολιτική στήριξης
των ασθενών κοινωνικών ομάδων θα αλλάξει ριζικά, καθώς το ύψος και η διάρκεια
των επιδομάτων προνοίας θα συνδεθούν με οικογενειακά και εισοδηματικά
κριτήρια.

Αυτό σημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις θα υπάρξουν περιορισμοί ή και
περικοπές στα χορηγούμενα επιδόματα και σε άλλες αυξήσεις, ανάλογα με την
οικονομική κατάσταση και τα οικογενειακά βάρη των δικαιούχων.

Από τις φορολογικές δηλώσεις

Για την καταγραφή της εισοδηματικής και περιουσιακής κατάστασης των κοινωνικών
ομάδων θα χρησιμοποιηθούν τα στοιχεία που θα συγκεντρώσει το Κέντρο
Πληροφορικής του υπουργείου Οικονομικών από την επεξεργασία των φορολογικών
δηλώσεων. Όπως τόνιζε χαρακτηριστικά στέλεχος του υπουργείου Εθνικής
Οικονομίας «θα γνωρίζουμε ποιοι πραγματικά έχουν ανάγκη εισοδηματικής
ενίσχυσης και ποιοι όχι».

Δηλαδή, η πολιτική επιδομάτων θα ακολουθήσει το «μοντέλο» με το Επίδομα
Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΕΚΑΣ), το οποίο χορηγείται με βάση το ατομικό ή
οικογενειακό εισόδημα του συνταξιούχου.

Με τα νέα μέτρα στον τομέα της πολιτικής κοινωνικής πρόνοιας, το οικονομικό
επιτελείο εκτιμά ότι θα υπάρξει εξοικονόμηση πόρων στον προϋπολογισμό από τον
περιορισμό της ανεξέλεγκτης χορήγησης επιδομάτων με ισοπεδωτικά κριτήρια.

Ταυτόχρονα, οι αρμόδιοι παράγοντες του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας
υποστηρίζουν ότι θα ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα της ασκούμενης κοινωνικής πολιτικής.

Προβληματικό καθεστώς

Ο επιστημονικός διευθυντής του ΚΕΠΕ, Γ. Ζανιάς, που είναι ο συντονιστής της
ομάδας επιστημόνων οι οποίοι ερευνούν τα προβλήματα στην πολιτική επιδομάτων,
δήλωσε στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» ότι το ισχύον καθεστώς οριζόντιας χορήγησης των
επιδομάτων προνοίας είναι προβληματικό, καθώς για την ενίσχυση των κοινωνικών
ομάδων δεν λαμβάνονται υπόψη αυστηρά κοινωνικά και οικονομικά κριτήρια για τον
προσδιορισμό των πραγματικών τους αναγκών.

Επισημαίνει ακόμα ότι, λόγω των δημοσιονομικών περιορισμών που θέτει η
Οικονομική και Νομισματική Ένωση, καθίσταται πλέον επιτακτική η ανάγκη «τα
κονδύλια του προϋπολογισμού για την πρόνοια να διοχετεύονται σε κοινωνικές
ομάδες, οι οποίες βρίσκονται στο όριο της φτώχειας».

Η θέση των ερευνητών του ΚΕΠΕ είναι ότι θα πρέπει να εντοπιστούν οι
συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες με χαμηλό επίπεδο διαβίωσης και σ’ αυτές τις
«ομάδες-στόχους» να στραφεί η πολιτική επιδομάτων και προνοίας.

Αυτό, τονίζουν, αποτελεί προϋπόθεση για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας
της κοινωνικής πολιτικής και του αναδιανεμητικού της ρόλου, καθώς και για τη
συμπίεση του κόστους του Δημοσίου, σε μια εποχή όπου υπάρχει πρόβλημα διάθεσης
πόρων από τον προϋπολογισμό.

Τα πρώτα στοιχεία

Από τα πρώτα στοιχεία της έρευνας που διεξάγουν οι επιστημονικοί συνεργάτες
του ΚΕΠΕ για τον ρόλο των επιδομάτων στην αναδιανομή του εισοδήματος και στον
περιορισμό των κοινωνικών ανισοτήτων, προκύπτουν τα εξής:

* Τα επιδόματα κατευθύνονται σε νοικοκυριά με σχετικά χαμηλό εισόδημα, πράγμα
που σημαίνει ότι συμβάλλουν στον περιορισμό της άνισης κατανομής εισοδήματος
και της φτώχειας. Διαπιστώνεται ότι χωρίς τα επιδόματα προνοίας που χορηγεί το
κράτος, οι ανισότητες στην κατανομή των εισοδημάτων θα ήταν εκτεταμένες.

* Το 60% του «χρηματικού εισοδήματος» που έχουν τα φτωχά νοικοκυριά στην
Ελλάδα προέρχεται από τα επιδόματα προνοίας, ενώ στα νοικοκυριά με υψηλά
εισοδήματα το μερίδιο των επιδομάτων στο συνολικό χρηματικό τους εισόδημα
αντιπροσωπεύει μόλις το 5%.

* Το ισχύον καθεστώς χορήγησης επιδομάτων δημιουργεί στρεβλώσεις στην άσκηση
κοινωνικής πολιτικής, καθώς τα περισσότερα επιδόματα χορηγούνται χωρίς έλεγχο
των εισοδημάτων και της περιουσιακής κατάστασης των δικαιούχων.

* Οι αδυναμίες του ελεγκτικού μηχανισμού του Δημοσίου και η έλλειψη στοιχείων
και πληροφοριών για το «οικονομικό προφίλ» και τη δραστηριότητα των πολιτών,
προκαλούν φαινόμενα σπατάλης και κακοδιαχείρισης των κοινωνικών κονδυλίων.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι παίρνουν το επίδομα ανεργίας άτομα που εργάζονται.

* Πρέπει να προσδιοριστούν επακριβώς οι κοινωνικές «ομάδες-στόχοι», στις
οποίες θα διοχετευθούν οι εισοδηματικές ενισχύσεις, προκειμένου η επίδραση των
επιδομάτων στη δικαιότερη διανομή του εισοδήματος και στο επίπεδο της φτώχειας
να είναι σημαντική.

* Η χρονική διάρκεια και το ποσό του επιδόματος να αυξάνεται προοδευτικά,
ανάλογα με την εισοδηματική και οικογενειακή κατάσταση του δικαιούχου, και να
υπάρξουν πρόσθετες ενισχύσεις για τους κατοίκους των προβληματικών και
παραμεθόριων περιοχών. Στο μεταξύ, σε παλαιότερη μελέτη του ΚΕΠΕ για την
εισοδηματική ανισότητα και την φτώχεια στην Ελλάδα επισημαίνεται ότι ο βαθμός
εκπαίδευσης, το φύλο, η ηλικία, η οικογενειακή κατάσταση, το ήθος, το γόητρο
του επαγγέλματος και η γεωγραφική περιοχή αποτελούν βασικούς παράγοντες που
επηρεάζουν το ύψος του εισοδήματος και δημιουργούν ανισότητες και φτώχεια.

Παράλληλα τονίζεται ότι οι εισοδηματικές ανισότητες μεταξύ των νοικοκυριών
είναι ιδιαίτερα μεγάλες στην Ελλάδα σε σύγκριση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες
και ότι το 10% των νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα έχουν μόνο το 1,3% του
συνολικού εισοδήματος.

Στην επιστολή του προς το ΚΕΠΕ ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών
Γ. Παπαντωνίου ζητεί να ερευνηθεί το πρόβλημα της αναδιανομής του εισοδήματος
μέσω της κοινωνικής πολιτικής που ασκεί το κράτος και να καταγραφούν οι
επιπτώσεις των επιδομάτων στο επίπεδο της φτώχειας.

Ειδικότερα, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας αναφέρει τα εξής: «Όπως γνωρίζετε τα
προβλήματα της κατανομής του εισοδήματος, του επιπέδου της φτώχειας και της
αποτελεσματικότητας των αναδιανεμητικών πολιτικών αποτελούν αντικείμενο
ύψιστης σημασίας της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής τόσο της χώρας μας
όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και της διεθνούς κοινότητας γενικότερα. Θα
σας παρακαλούσα, λοιπόν, να αναλάβετε με τους αρμόδιους συνεργάτες σας του
ΚΕΠΕ την διερεύνηση του όλου επίκαιρου και σημαντικού αυτού προβλήματος για τη
χώρα μας».