ΔΡΟΜΟΙ

… χα μα λα, χα μα λα, χα μα λα. Ο λα λα λα, λα λα λα λα». Μπορεί αυτό το
προϊστορικό μοιρολόι που ακόμη τραγουδιέται στη Γη του Πυρός να έχει κάτι
κοινό με την «Έκτη» του Μπετόβεν; Φαίνεται πως η μουσική της φυλής των Γιαμάνα
­ που έχει σχεδόν εκλείψει ­ και του Λούντβιχ βαν Μπετόβεν «πατάνε» σε κοινούς
ρυθμικούς δρόμους. Το πιστεύει ακράδαντα ο Άγγλος μουσικολόγος Ρέτζιναλντ Σμιθ
Μπριντλ και γράφει γι’ αυτό στο μουσικό περιοδικό «Μιούζικαλ Τάιμς». Είναι
πεπεισμένος ότι ο Γερμανός συνθέτης ανασύρει από την αρχαϊκή μνήμη μας την
παλαιολιθική μουσική και ότι αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη μουσική του
Μπετόβεν τόσο ελκυστική.

… απλών και επαναλαμβανόμενων μουσικών μέτρων, που ο Μπετόβεν ανήγαγε σε
υπέροχη και περίπλοκη τέχνη, στην πραγματικότητα μπορεί να συνοψιστεί σε δύο
στοιχειώδη μέτρα: εκείνα που εμφανίζονται στην πρώτη κίνηση της «Έκτης» και
στη δεύτερη κίνηση της «Εβδόμης». Ο μεγάλος νεωτερισμός του Μπετόβεν, που ήταν
στον ρυθμό, για τον Σμιθ Μπριντλ «δεν ήταν μία πράξη συνειδητή εκ μέρους του
συνθέτη», αλλά μια αναβίωση της συλλογικής μουσικής μνήμης του ανθρώπου.

… να γνωρίζουμε σήμερα πώς ήταν κάποτε η παλαιολιθική μουσική; Φαίνεται πως
ναι. Σώζεται ακόμη σε κάποιες πρωτόγονες φυλές, όπως στους πυγμαίους της
Αφρικής, τους Εσκιμώους της Αμερικής, τους Σελκνάμ και τους Γιαμάνα της Γης
του Πυρός. Σε αυτούς τους τελευταίους, ο Σμιθ Μπριντλ βρίσκει «τις απαρχές του
τραγουδιού χωρίς λόγια». Η επανάληψη είναι σημαντική στο πρωτόγονο τραγούδι. Η
πιο αρχαία μορφή του εμφανίζεται με την επανάληψη ενός μοναδικού ρυθμικού
μοτίβου. Εδώ ακριβώς, ο Άγγλος μουσικολόγος βλέπει τη συγγένεια με τον
Μπετόβεν (φωτ.). Η μουσική φόρμα που συνέλαβε, λέει, στηρίζεται σε μια διαρκή
επανάληψη απλούστατων ρυθμικών στοιχείων. Στην πρώτη κίνηση της «Έκτης», «η
μονοτονία της πρωτόγονης μουσικής αποφεύγεται με αντιθέσεις στην ένταση και
τις τονικές παραλλαγές. Ήταν μια εξαιρετικά τολμηρή κίνηση του Μπετόβεν. Σε
έναν άλλο συνθέτη, το αποτέλεσμα θα ήταν μηχανικό και ανεπαρκές. Μα σε αυτόν
είναι θείο». Πίσω από όλα αυτά βρίσκεται βέβαια η ιδέα πως σε κάθε άνθρωπο
πάντα «κατοικεί» ολόκληρη η ιστορία του κόσμου, πως όλα όσα σκέφτεται είναι
κληρονομημένα από τα παλιά, μέσα από μια συλλογική υποσυνείδητη μνήμη, μέσα
από ένα ένστικτο, που κάθε τόσο αναπαράγει εμπειρίες από το βάθος του Χρόνου.

… ρυθμός ενέπνευσε, λοιπόν, τους είκοσι έξι ήχους τυμπάνου στον
«Ζαρατούστρα» του Στράους και ποιος υπαγόρευσε στον Στραβίνσκι τη ρυθμική
εμμονή της «Ιεροτελεστίας της Άνοιξης»; Για τη μουσική ανθρωπολογία του Σμιθ
Μπριντλ, σαν να υπάρχει πάντα ένα «πρωτόζωο», ένα αρχαίος μονοκύτταρος
οργανισμός, πίσω από κάθε εμπνευσμένη σύγχρονη δημιουργία. Όταν η μουσικολογία
γίνεται «γενετική», μοιραία στερεί από την Ευρώπη τα πρωτεία. Έτσι, τα ρυθμικά
έργα του Μπαχ γεννήθηκαν κάπου στην Κεντρική Αμερική και οι θείοι ήχοι του
Μπετόβεν έλκουν την καταγωγή από το πρωτόγονο λαρύγγι του ανθρώπου του Κρο-Μανιόν.