ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τρία γράμματα στη ζυγαριά

Το μαθαίνει λοιπόν κάποτε κανείς και αυτό. Πως υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν
να αγανακτούν και ταυτόχρονα να κερδίζουν. Όχι φυσικά να αγανακτούν επειδή
κερδίζουν, αλλά να κερδίζουν παίρνοντας την ίδια στιγμή την έκφραση ενός
αναγκασμένου να πράξει έτσι, ταπεινά και υπολογιστικά.

Αποκαλώντας το αυτό υποκρισία ίσως φανταζόταν κάποιος πως θα ξεμπέρδευε με το
πρόβλημα. Λάθος. Θα ήταν μια σκέψη υπερβολικά απλοϊκή για να εξηγήσει τη
σύγχυση γύρω από αυτή τη στάση. Είναι η στάση όλων εκείνων που καταδικάζουν
τον πρόσφατο «οικονομισμό» στη χώρα μας, συνδεδεμένο με τα αρχικά ΟΝΕ, χωρίς
βέβαια να διαφωνούν με όσα συνεπάγονται τα αρχικά.

Πολλή προσήλωση σ’ αυτό, σχεδόν μανία, διαμαρτύρονται. Πολύ πάθος για πράγματα
που δεν οδηγούν μακριά, όπως για παράδειγμα το παιχνίδι στο Χρηματιστήριο.
Καταγγέλλουν παίζοντας ασφαλώς παράλληλα και οι ίδιοι, όπως χιλιάδες άλλοι
συμπατριώτες τους. Όμως οι τελευταίοι αυτοί, οι κοινοί και νεόκοποι σκοπευτές
της τύχης, το βρίσκουν περιττό να μετανιώνουν δημόσια, συνεχίζοντας ιδιωτικά
να «αμαρτάνουν». Ποντάρουν και όπου βγάλει. Ενώ οι λίγοι εκείνοι, οι δήθεν
διχασμένοι και γεμάτοι τύψεις, έχουν όλα τα μέσα και τη διάθεση να φωνάξουν
ζητώντας να πάψει αυτό το μονότονο τροπάρι για νομίσματα, ισοτιμίες κ.τ.λ.
Ποτέ δεν μπορεί να ηχήσει σαν εθνικό σύνθημα η ΟΝΕ, θα πουν. Είναι πολύ λίγο
για την Ελλάδα. Αλλά γιατί όλα θα πρέπει να ηχούν σαν συνθήματα;

Η απάντηση που μπορεί να δοθεί στις διαμαρτυρίες αυτές είναι τόσο απλή όσο και
το να διακρίνει κάποιος τη διαφορά ανάμεσα στο όφελος και στη ζημιά. Ναι, θα
μπορούσε η ΟΝΕ να είναι στόχος, αλλά όχι τέτοιος με τον οποίο η χώρα και οι
πολίτες της θα ταυτίζονταν ολοκληρωτικά (κι ας μην ξεχνάμε ότι μαζί με κάθε
ταύτιση πάει και ο πειρασμός της απόσχισης).

Ένας κοινός στόχος επομένως είναι, τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο. Κάτι
που αν επιτευχθεί, θα ωφελήσει γενικά αντί να βλάψει. Όμως, να που αυτό στο
οποίο οι περισσότεροι συμφωνούν φτάνει να γίνει και πάλι μήλον της Έριδος με
το πρόσχημα πως υπήρξε κατάχρηση στην προβολή του στόχου. Να μη γίνεται και
τόσος θόρυβος, να μη μιλάμε λοιπόν γι’ αυτά που γίνονται, ενώ θαυμάσια θα
μπορούσε να γίνεται πολύς λόγος για όσα δεν γίνονται ή θα μπορούσαν να γίνουν,
εφόσον βέβαια άλλοι, ικανότεροι, έρχονταν στα πράγματα.

Το όλο ζήτημα δεν αφορά ασφαλώς μόνο την τρέχουσα διακύμανση της πολιτικής
ζωής. Δεν πρόκειται απλώς για αντιθέσεις μεταξύ κομμάτων ούτε για διαφορές
στους χειρισμούς των οικονομικών μεγεθών. Η ρίζα του προβλήματος φθάνει βαθιά
μέσα στη συλλογική συνείδηση. Εκεί όπου οι Έλληνες αμφιβάλλουν αδιάκοπα για
τον εαυτό τους. Θα μείνω ακέραιος ή θα ξεμυαλιστώ;

Θα με ενδιαφέρουν τα σπουδαία ή θα βυθιστώ στα ασήμαντα; Θα παραδώσω το πνεύμα
μου (που η αλήθεια είναι πως δεν ξέρω τι να το κάνω) στην απαίσια ύλη; Ή θα
κρατηθώ έξω, στη συνηθισμένη μου θέση, λέγοντας πως αν θέλω κάνω το α ή το β,
αν δεν θέλω όχι;

Οικείες, παλιές, αναπαυτικές αμφιβολίες. Να μη θέλεις να εξαναγκάζεσαι από
κανέναν, να γλιστράς απαλά και γλυκά στα λάθη σου που εσύ ο ίδιος τα διάλεξες
και κανένας άλλος, Ευρωπαίος εταίρος ή μη, δεν σου υπέδειξε να τα αποφύγεις.

Σήμερα όμως βρισκόμαστε στο σημείο όπου η αμφιταλάντευση, αν δεν είναι
προσποιητή, είναι πάντως άτοπη. Ή προχωρεί κανείς ή φεύγει. Ώστε έτσι! Θα
αναφωνήσει η αμφιταλάντευση. Εξαναγκασμός η ΟΝΕ! Και πώς είναι δυνατόν να
γίνει υπόθεση όλων ένας εξαναγκασμός; Ας δοκιμάσουμε όμως να ιδιοποιηθούμε
αυτή την εξωτερική συνθήκη και τότε θα πάψει να μοιάζει άχαρο αυτό που μας
συμφέρει. Αν γίνει πραγματικά εσωτερική, ελληνική υπόθεση η ΟΝΕ, δεν θα
«ντρεπόμαστε» που την επιδιώκουμε επίμονα. Και, επιτέλους, δεν θα φοβόμαστε
μήπως ξεχάσουμε για πάντα όλα τα άλλα, τα συναρπαστικά και υπερυψωμένα. Έτσι
κι αλλιώς στη χώρα μας δεν γίνεται να τα ξεχάσεις εύκολα.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.