Ο κακός ο καπετάνιος από το ναυάγιο φαίνεται

Η επισκόπηση των γεγονότων των τελευταίων ημερών δεν μπορεί παρά να αφήνει μια
πικρή γεύση ακόμα και στον κοινωνικά ουδέτερο παρατηρητή.

Πικρή γεύση για (α) τον «εξυπνακίστικο» τρόπο χειρισμού κορυφαίων γεγονότων
από τους «άριστους» εξ ημών που όμως εμείς εκλέγουμε να χειριστούν τα του
οίκου μας, (β) τον πανικό και την τάση υπερβολικού αυτομαστιγώματος που
ακολουθεί με μαθηματική ακρίβεια την όποια κρίση, μικρή ή μεγάλη, (γ) την
ανικανότητα του συστήματος να επιλέξει τους κατάλληλους ανθρώπους για τις
κατάλληλες θέσεις, (δ) την υποκρισία των εθνικών και ευρωπαϊκών διοικήσεων και
θεσμών και την «ελαστικότητα» κι «εκλεκτικότητα» που επιδεικνύουν στο σεβασμό
των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των αρχών του Διεθνούς Δικαίου, (ε) την
ψυχοπαθολογική εμμονή των Ευρωπαίων γραφειοκρατών – λογιστών μόνο στους
οικονομικούς δείκτες, προφανώς γιατί είναι ανίκανοι να συλλάβουν και
υλοποιήσουν άλλα οράματα ζωής και (στ) την αδυναμία ημών των πολιτών να
θεσπίσουμε τρόπους «εξέγερσης» και ανατροπής των καταστάσεων για τις οποίες
όλοι μας διαμαρτυρόμαστε και συγκεντρωνόμαστε.

Γνωρίζουμε όλοι τους τρόπους λήψης αποφάσεων (άσε, θα τους δείξουμε εμείς, έλα
μωρέ, ποιος θα το πάρει χαμπάρι, η πλειοψηφία θα ‘ναι μαζί μας, πες στους
μισούς αυτό και στους άλλους το άλλο, εμένα θα μου πούνε τι να κάνω, κ.λπ.,
κ.λπ.). Ο ορθολογισμός, το γενικότερο συμφέρον μας, οι διεθνείς συγκυρίες, οι
ικανότητες και περιορισμοί μας ως άτομα και ως έθνος δεν λαμβάνονται φυσικά
υπόψη, αφού μας λείπει η αυτοαξιολόγηση και η αντικειμενική αξιολόγηση των άλλων.

Ανίκανοι

Είμαστε ανίκανοι να διαχειριστούμε «κρίσεις» νηφάλια, και μάλιστα είμαστε
εμείς οι ίδιοι που τις αυτοτροφοδοτούμε, με υστερία και ίσως κάποιοι για
προσωπική σκοπιμότητα. Θυμηθείτε, για παράδειγμα, καταλήψεις του Πολυτεχνείου
που εξελίσσονταν σε εθνικές κρίσεις και ο Πρύτανης οδηγείτο στο δικαστήριο!
Καταστάσεις που ευτυχώς πάντα και μόνο η νηφαλιότητα της Συγκλήτου τις
εκτόνωνε. Τότε στο Πολυτεχνείο τα ΜΜΕ νοίκιαζαν τα μπαλκόνια των γύρω
πολυκατοικιών. Τώρα τι θα νοικιάσουν; Τις βραχονησίδες;

Έτσι η μεγάλη γκάφα έγινε σ’ ένα θέμα που η λύση ήταν σχετικά απλή, αφού
υπήρχε ήδη διακηρυγμένη θέση της κυβέρνησης. Οι τραγικές της συνέπειες είναι
γνωστές σε όλους, με μεγαλύτερες την αποδυνάμωση της χώρας στο διεθνές
στερέωμα, μια και επέτρεψε να γίνει στόχος άδικων επιθέσεων, και τον κλονισμό
της εμπιστοσύνης που έδειχναν στην Ελλάδα παραδοσιακά φιλικές (λίγες δυστυχώς)
χώρες και εθνότητες.

Αυτομαστίγωμα

Και ακολούθησε η γνωστή συνέχεια. Πανικός σε όλα τα επίπεδα, περιφορά της
«ντροπής» μας, όπως την αποκαλούμε στα κανάλια της TV, αλληλοκατηγορίες,
μετάθεση ευθυνών, αμετροέπεια, εισαγγελικές ανακρίσεις, αδέξιες προσπάθειες
ωραιοποίησης της κατάστασης («μόνο η Τουρκία πρέπει να ντρέπεται»! η εξωτερική
μας πολιτική σήμερα είναι ίδια με την εποχή του Ανδρέα κ.λπ.). Πολλαπλές
επαναλήψεις του προφανούς (δεν θα επιτρέψουμε την κουρδοποίηση της εξωτερικής
μας πολιτικής κ.λπ.) και, το χειρότερο απ’ όλα, το παραδοσιακό προσφιλές μας
παιχνίδι του διαχωρισμού σε «εμάς» και στους «άλλους», σε πατριώτες –
εθνικόφρονες και προδότες – ημιέλληνες. Εν ολίγοις, ανελέητο αυτομαστίγωμα της
χώρας, την ώρα που όλοι μαζί με νηφαλιότητα έπρεπε να βρίσκουμε και να
συγκολλάμε τα κομματάκια του δυσαναπλήρωτου βάζου που σπάσαμε. Δείγματα όλα
αυτά μιας διάχυτης ανικανότητας να αρθρώσουμε ως χώρα πειστικό λόγο, ακόμα και
για προφανή ζητήματα.

Ποιος όμως να τον αρθρώσει όταν ικανότατα στελέχη της χώρας βρίσκονται
σπρωγμένα στο περιθώριο της τρέχουσας πολιτικής; Και, για φανταστείτε, οι…
«γνωστοί σε όλους» «μυστικοί» πράκτορές μας εμφανίζονται στις τηλεοράσεις και
σε λίγο θα αναλύουν και τα… μελλοντικά τους σχέδια, όταν τον αρχηγό του ΜΙ6
στην Αγγλία τον ξέρουν μόνο άντε 5 άτομα.

Υποκρισία

Και ακολουθεί η υποκρισία. Όλες οι ευρωπαϊκές διοικήσεις κόπτονται εκ των
υστέρων με διαβήματα προς την Τουρκία για σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
καλή μεταχείριση του Οτζαλάν και έντιμη δίκη του. Ξέρουν πολύ καλά το πώς οι
Τούρκοι στρατοκράτες εννοούν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Το καταμαρτυρούν οι
ίδιοι οι σχετικοί οργανισμοί τους. Ξέρουν επίσης ότι ο Οτζαλάν δεν θα τύχει
καλής μεταχείρισης (οι εικόνες του «Εξπρές του μεσονυχτίου» έρχονται στο μυαλό
του μέσου πολίτη) και ότι η δίκη δεν θα είναι δίκαιη. Προσποιούνται παρ’ όλα
αυτά συνειδητά, αυτοί οι ίδιοι που ανάγκασαν τον Οτζαλάν να εγκαταλείψει την
Ιταλία, ενώ εκκρεμούσε ακόμα η απόφαση για παροχή ασύλου. Προσποιούνται και το
ξέρουν χωρίς φυσικά να νοιάζονται.

Θυμίζει Αμερική του ’50

Γιατί σήμερα, φοβάμαι, η Ευρώπη, το προπύργιο του ορθολογισμού και, στα λόγια,
του ανθρωπισμού θυμίζει την Αμερική του ’50. Το μόνο που νοιάζει τους
Ευρωπαίους γραφειοκράτες είναι η «επίτευξη» των οικονομικών στόχων, των
δεικτών και των επιτοκίων. Έννοιες όπως κοινωνία, παιδεία, ανθρώπινα
δικαιώματα, αξιοπρέπεια, ελευθερία, δίκαιο, αλληλεγγύη, αυτοδιάθεση, τους
αφήνουν παγερά αδιάφορους. Η Ευρώπη παρουσιάζει σήμερα τέτοια πολιτική
φτώχεια, που τρομάζει. Μένει σε μας τους πολίτες των χωρών της Ευρώπης να
εξεγερθούμε. Με βάση όχι τα τροφοδοτούμενα από τα ΜΜΕ ευτελή, αλλά τις
συνειδήσεις μας. Δεν είναι φυσικά εύκολο να βρούμε τους μηχανισμούς αυτής της
εξέγερσης μια και το σύστημα έχει έξυπνα εξουθενώσει τους μαζικούς φορείς αλλά
και τα αντανακλαστικά μας.

Ευρωεκλογές

Μια πρώτη ευκαιρία όμως θα είναι οι ερχόμενες ευρωεκλογές. Και είναι καιρός να
απαλλαγούμε από τις πολύπλοκες υποκριτικές διαδικασίες που σκόπιμα μας
εμποδίζουν να μετέχουμε ενεργά στην προσπάθεια για τη βελτίωση της ζωής μας.

Εν τω μεταξύ, ας προσπαθήσουμε με περηφάνια να δείξουμε στον κόσμο ότι ως
λαός, ανεξάρτητα πολιτικών σκοπιμοτήτων και τεχνασμάτων, οι Έλληνες
συμπαραστεκόμαστε στους Κούρδους όπως και σε όλους τους καταπιεσμένους λαούς
και άτομα όπου Γης, και μοχθούμε για έναν κόσμο ο οποίος για τη λύση των
προβλημάτων δεν έχει ανάγκη ούτε από δούλους ούτε από αφέντες, αλλά από
σκεπτόμενους ανθρώπους. Έναν κόσμο στον οποίο επικρατούν ιδέες και πρακτικές
όπως η κοινωνική αλληλεγγύη, η πολιτική ως συμπύκνωση κοινωνικών πρακτικών και
όχι απλά ως τέχνη της διαχείρισης, η συλλογικότητα αντί των οραμάτων του
ατομικισμού, η πίστη σε έναν καλύτερο κόσμο όπου θα πρυτανεύουν οι ανάγκες και
οι αξίες χρήσης και όχι οι νόμοι της αγοράς και του ανελέητου ανταγωνισμού.
Γιατί, όπως λέει κι ένα βιβλίο, η κοινωνία της αφθονίας δεν είναι αναγκαία και
ικανή συνθήκη για την αφθονία της κοινωνίας.

Ανάμεσα στους πόλους του υποθετικού και κακόπιστου διπόλου πατριωτών –
προδοτών δεν υπάρχουν μόνο οικονομικοί παράγοντες και λογιστές. Υπάρχουμε και
όλοι εμείς, οι Έλληνες που δεν προσπαθούμε να εξαργυρώσουμε με τίποτα τον
ελληνισμό μας παρά τον δικαιώνουμε με τον κόπο μας. Σίγουρα η χώρα έχει
αξιόλογη ιστορική και ανθρωπιστική παράδοση, καθώς και αξιόλογο ανθρώπινο
δυναμικό. Δεν έχει ανάγκη ούτε από πατριώτες – αγανακτισμένους πολίτες ούτε
από φερέφωνα της εξουσίας.

Ο Νίκος Μαρκάτος είναι καθηγητής του Ε.Μ.Π.