Εργασία αντί ποινής

Συνελήφθη, μαζί με μία παρέα νεαρών κάπου στα Εξάρχεια, γιατί είχε πετάξει
γκαζάκια σε σταθμευμένα αυτοκίνητα. Κατηγορήθηκε για κατοχή εμπρηστικών και η
υπόθεση του νεαρού δεκαεπτάχρονου έφθασε μέχρι το δικαστήριο ανηλίκων. Εκεί,
αντί ποινής, τον υποχρέωσαν να εργαστεί αμισθί στη… Γραμματεία της
Διεύθυνσης Ανηλίκων της Ασφάλειας, όπου και περνούσε τα Σαββατοκύρια ενός
ολόκληρου χρόνου.

Αρχικά, όλοι οι εργαζόμενοι και τα στελέχη της Ασφάλειας αντέδρασαν και
μάλιστα εντονότατα. «Είστε σοβαροί; Αυτός μπορεί να βάλει φωτιά να μας
κάψει…». Χρειάστηκε να παρέμβει η ίδια η τότε Εισαγγελέας Ανηλίκων, να πάρει
την ευθύνη επάνω της και να εγγυηθεί προσωπικά για τον νεαρό που «έκανε κάτι
κακό, αλλά θα μπορούσε να πληρώσει προσφέροντας κάτι καλό…».

Η εισαγγελέας, που επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία της, ήταν ένας από τους
πρώτους ανθρώπους στην Ελλάδα που πίστεψε στην επιβολή κοινωφελούς εργασίας
αντί άλλης ποινής, για νεαρούς παραβάτες του ποινικού Κώδικα, πολύ πριν γίνει
«θεσμός» και πολύ πριν το 1998, οπότε και υπεγράφη το σχετικό προεδρικό διάταγμα.

Και ο νεαρός που, αντί να βρεθεί σε κάποιο αναμορφωτήριο, υποχρεώθηκε να
εργαστεί στην Ασφάλεια, ανάγκασε πολλούς από τους αρχικά «διαφωνούντες»
αστυνομικούς να αναθεωρήσουν τη στάση τους. Σήμερα, είναι φοιτητής στη Νομική
Σχολή Αθηνών και συνεχίζει τη ζωή του χωρίς το βάρος της συναναστροφής με
άλλος ανήλικους παραβάτες του Ποινικού Κώδικα.

Εναλλακτική ποινή

Όπως αναφέρει η κ. Καλλιόπη Δ. Σπινέλλη, καθηγήτρια Εγκληματολογίας –
Σωφρονιστικής στο Νομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών και Διευθύντρια στο
Εργαστήριο Ποινικών και Εγκληματολογικών Ερευνών, «η κοινωφελής εργασία είναι
μια προωθημένη εναλλακτική ποινή, η οποία επιλέγεται συνήθως για τη λεγόμενη
“μικρή εγκληματικότητα” (κλοπές, τροχαίες παραβάσεις) ή για όσες περιπτώσεις
προβλέπονται σύντονες στερητικές ποινές της ελευθερίας».

Σύμφωνα με την διεθνή πρακτική, όπως εξηγεί η κ. Σπινέλλη, το χρονικό διάστημα
για την προσφερόμενη κοινωφελή εργασία κυμαίνεται μεταξύ 40 και 240 ωρών, οι
οποίες συνήθως καλύπτονται μέσα σε 12 έως 18 μήνες.

«Σκόνταψε»

Στην Ελλάδα, ο θεσμός αυτός για τους ανηλίκους προβλέφθηκε για πρώτη φορά το
1989. «Από τότε μέχρι σήμερα, σκόνταψε σε πολλές γραφειοκρατικές δυσκολίες και
σε μια σειρά από δικονομικά προβλήματα», σημειώνει ο κ. Γιάννης Πανούσης,
καθηγητής Εγκληματολογίας στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης
του Πανεπιστημίου ΑΘηνών.

«Παρ’ ότι υπήρξε ακόμη και μία λίστα με περίπου 50 φορείς, οι οποίοι θα
ήθελαν να δεχθούν την εθελοντική εργασία νεαρών παραβατών, στην πράξη ο θεσμός
δεν έχει ακόμη βρει εφαρμογή».

Σε δήμους

Ανάμεσα στους φορείς αυτούς, σύμφωνα με τη λίστα που παρουσιάζει σε σχετική
εργασία της η κ. Σπινέλλη, είναι μία σειρά από δήμους (μεταξύ των οποίων οι
Δήμοι του Βύρωνα, της Καισαριανής, του Π. Φαλήρου, της Καλλιθέας, του
Ελληνικού και του Αμαρουσίου), αλλά και υπηρεσίες όπως ο ΗΣΑΠ και ο ΟΣΕ. Οι
φορείς αυτοί δήλωσαν πως θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τους νεαρούς παραβάτες
σε ομάδες πυρασφάλειας, σε ιατρικές υπηρεσίες, σε υπηρεσίες καθαριότητας, σε
υπηρεσίες βοήθειας υπερηλίκων, αλλά και σε λογιστήρια, γραμματείες ή
πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Έλλειψη προσωπικού

Παρ’ όλη την καλή προετοιμασία όμως, η εφαρμογή του θεσμού ναυάγησε υπό το
βάρος της γραφειοκρατίας και της… «ελλείψεως προσωπικού», όπως λένε
χαρακτηριστικά δικαστικοί από το Δικαστήριο Ανηλίκων της Αθήνας.

«Το εδώ δικαστήριο δεν έχει επιβάλει καμία τέτοια ποινή τα τελευταία χρόνια»,
λένε οι ίδιοι, προβάλλοντας ως δικαιολογία το ότι «δεν βρέθηκε πρόσφορο έδαφος
από φορείς» και το ότι «θα πρέπει να κυνηγάμε προσωπικά την κάθε περίπτωση και
εμείς μόνοι μας να ψάχνουμε να βρούμε τους φορείς όπου θα μπορούσαν οι νέοι να
προσφέρουν κοινωφελή εργασία».

Τρεις λόγοι

Σύμφωνα με την κ. Σπινέλλη, τρεις είναι κυρίως οι λόγοι που καθιστούν ανενεργό
τον θεσμό της κοινωφελούς εργασίας ανηλίκων.

«Το ότι δεν έχουν καταργηθεί οι διατάξεις που εξαρτούν την εφαρμογή της
κοινωφελούς εργασίας από τη λειτουργία σώματος επιμελητών κοινωνικής αρωγής.
Το ότι δεν έχουν συσταθεί κλάδοι και θέσεις επιμελητών κοινωνικής αρωγής και
τέλος ότι δεν έχουν ακόμη εντοπιστεί και προετοιμαστεί πλήρως οι φορείς
υποδοχής ατόμων που θα παράσχουν κοινωφελή εργασία».

Καθηγητές και φοιτητές στο μάθημα Εγκληματολογίας του Νομικού Τμήματος του
Πανεπιστημίου Αθηνών έκαναν, πριν από λίγο καιρό, μια πρώτη απόπειρα να
ανιχνεύσουν πόσο «ανοιχτός» είναι ο χώρος των ελληνικών υπηρεσιών για να
δεχθεί την προσφορά κοινωφελούς εργασίας, αντί άλλης ποινικής τιμωρίας.

Σε έρευνά τους προσπάθησαν να διερευνήσουν τις αντιλήψεις των υπευθύνων σε
Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης και σε δημόσιες επιχειρήσεις κοινής
ωφέλειας. Η διευθύντρια του Εργαστηρίου Ποινικών και Εγκληματολογικών Ερευνών
κ. Καλλιόπη Σπινέλλη συνέταξε τα ερωτηματολόγια, σε συνεργασία με το
Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, η λέκτωρ κ. Κρανιδιώτη οργάνωσε τις φοιτητικές
ομάδες που βοήθησαν στη διεξαγωγή της μικρής έρευνας πεδίου.

Όπως αναφέρει η κ. Σπινέλλη, τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν ήταν αρκετά
ενθαρρυντικά. «Για παράδειγμα στην ερώτηση-κλειδί, πώς θα βλέπατε την ένταξη
σε εθελοντικές ομάδες του οργανισμού σας, 2-4 άτομα που θα πρόσφεραν εργασία
τεσσάρων ωρών την εβδομάδα, αντί να εκτίσουν βραχυχρόνια ποινή φυλάκισης,
σχεδόν οι μισοί φορείς (49%) απάντησαν θετικά και μόνον έξι στους εκατό έδωσαν
αρνητική απάντηση.

Οι υπόλοιπες απαντήσεις (περίπου 45%) ήταν όλες «μάλλον θετικές». Δηλαδή,
ορισμένοι εξέφρασαν ταυτόχρονα την καλή τους διάθεση, αλλά και κάποιες
επιφυλάξεις ή έθεσαν προϋποθέσεις».

Οι επιφυλάξεις, όπως σημειώνει η κ. Σπινέλλη, αφορούσαν κυρίως το αν θα είναι
σε θέση ο οργανισμός να αξιοποιήσει τελικά τα άτομα αυτά, αλλά και το είδος
της αξιόποινης πράξης.

«Κάποιες από τις απαντήσεις περιείχαν επιφυλάξεις ως προς την εποπτεία των
ατόμων που θα παρέχουν κοινωφελή εργασία ή τον βαθμό συνέπειας και ευθύνης με
την οποία θα παρέχεται η εργασία», λέει η ίδια.