Πανεπιστήμιο εγκληματιών οι φυλακές ανηλίκων

Τουλάχιστον το 70% των νέων που κλείνονται στα αναμορφωτήρια επιστρέφουν στις
φυλακές ύστερα από χρόνια και μάλιστα με πολύ βαρύτερες κατηγορίες και
μεγαλύτερες ποινές.

Χάρης Τεμπερεκίδης. Νέος ακόμη βρέθηκε σε αναμορφωτήριο. Για αρκετά χρόνια δεν κατάφερε να στηριχθεί, αφ’ ότου αποφυλακίστηκε. Τον περασμένο μήνα έπεσε νεκρός από τις σφαίρες αστυνομικών ύστερα από ληστεία που έκανε μαζί με άλλους τρεις στην Αγροτική Τράπεζα

Οι ειδικοί χρόνια τώρα χαρακτηρίζουν φυτώρια εγκληματικότητας και όπως
παραδέχονται άνθρωποι οι οποίοι ασχολούνται με τους ανήλικους παραβάτες, αυτή
είναι η «σκληρή πραγματικότητα».

Νέοι κάθε ηλικίας, ανεξάρτητα από το τι εγκλήματα έχουν διαπράξει,
στοιβάζονται στα κελιά χωρίς να τους δίνεται καμία ευκαιρία για να βελτιωθούν.
Και όταν αποφυλακίζονται, δεν έχουν πού να πάνε. Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη
για απασχόληση, για επανένταξη. Το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η
περίπτωση του Χάρη Τεμπερεκίδη, ο οποίος τελικά στη μάχη με τους αστυνομικούς,
στην Κόρινθο, έπεσε νεκρός. Καλύτερη «τύχη» είχε μια νεαρή, η οποία μέσα στο
αναμορφωτήριο έπεσε θύμα βιασμού και όταν βγήκε συνελήφθη ύστερα από λίγο
καιρό για φόνο…

Φυλακές ανηλίκων: δρόμος χωρίς επιστροφή για δεκάδες παιδιά που βρίσκονται
στην «άλλη πλευρά». Ο Χάρης Τεμπερεκίδης, ο άνθρωπος ο οποίος έπεσε νεκρός από
τις σφαίρες αστυνομικών στην ορεινή Κορινθία ύστερα την ένοπλη ληστεία στην
Αγροτική Τράπεζα, κλείστηκε πολύ μικρός στο αναμορφωτήριο. Όταν
αποφυλακίστηκε, βρέθηκε μετέωρος. Ούτε δουλειά ούτε στήριξη ούτε συμπαράσταση.
Οι φίλοι λίγοι. Οι πιο πολλοί από αυτούς που μοιράστηκαν τα στενά κελιά. Ο
Τεμπερεκίδης είναι μια περίπτωση γιατί σε όλα αυτά τα χρόνια όπου λειτουργούν
αναμορφωτήρια (εδώ και ενάμιση χρόνο έχουν καταργηθεί και έχουν μετατραπεί σε
κλειστές φυλακές) δεκάδες νέοι αντί να συμμορφωθούν, έγιναν χειρότεροι. Τα
ποσοστά υποτροπής είναι πολύ μεγάλα, διαπιστώνουν οι πάντες: Δικαιοσύνη,
Αστυνομία, Κοινωνικές Υπηρεσίες. Όλοι μένουν στις διαπιστώσεις… Σήμερα στις
φυλακές ­ Σωφρονιστικά Καταστήματα Ανηλίκων ­ στον Αυλώνα, την Κασσαβέτεια,
στον Βόλο κρατούνται περίπου 650 παιδιά διαφόρων ηλικιών, διαφόρων εθνοτήτων,
στοιβαγμένα σε χώρους οι οποίοι φιλοξενούν πολύ περισσότερους από αυτούς για
τους οποίους έχουν γίνει. «Τα προβλήματα είναι πολλά: ξεκινούν από το γεγονός
ότι οι ποινές που επιβάλλονται είναι μεγάλες. Ακολουθεί ο μη διαχωρισμός
εγκλημάτων, συνωστισμός.

Και το πιο σοβαρό για μένα είναι ότι δεν υπάρχουν μέσα στα Καταστήματα
δραστηριότητες. Και βεβαίως ότι ένας νέος ο οποίος έχει υποπέσει σ’ ένα
παράπτωμα, μετά τη φυλακή δεν βρίσκει παρά τους τείχους της κοινωνίας», λέει
στα «ΝΕΑ» υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου Δικαιοσύνης.

Σήμερα στον Αυλώνα φιλοξενούνται περίπου 220 άτομα, στον Βόλο 230 και άλλοι
τόσοι στην Κασσαβέτεια. Στους χώρους αυτούς υπάρχει υπερπληθυσμός και βεβαίως
δεν υπάρχουν δραστηριότητες. Υπάρχουν κάποια δίμηνα, τρίμηνα προγράμματα
χρηματοδοτούμενα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα οποία δεν έχουν διάρκεια. Η
οικογενειακή κατάσταση των νεαρών είναι κάτι που βοηθάει στο να υποτροπιάσουν,
αφού δεν τους στηρίζουν, δεν τους προσφέρουν διέξοδο μετά το τέλος της ποινής.

Το πόση ανοχή δείχνουμε ως κοινωνία στους ανηλίκους, οι οποίοι έχουν
φυλακιστεί, είναι ένας από τους λόγους που βοηθούν την υποτροπή. «Αυτήν τη
στιγμή ασχολούμαι με την περίπτωση μιας 16χρονης. Προσπαθώ να της βρω κάπου
μια θέση, αλλά δυστυχώς δεν τα έχω καταφέρει», λέει η υπεύθυνη του Τμήματος
Ανηλίκων της Ασφάλειας κ. Τζουμέρκα, η οποία επισημαίνει: «Είναι ανάγκη πλέον
η ύπαρξη ιδρυμάτων στήριξης. Πρέπει στα παιδιά με παραβατική συμπεριφορά να
δίνουμε δεύτερη και τρίτη ευκαιρία. Χρειάζονται ξενώνες ώστε να ηρεμήσουν μετά
τον εγκλεισμό τους. Νε επιβλέπονται από επιστήμονες, ώστε η ένταξή τους στην
κοινωνία να είναι κάπως ομαλή. Δυστυχώς όμως στερούμεθα κοινωνικής υποδομής».

Όσο για τις συνθήκες που επικρατούν στις φυλακές ανηλίκων δεν βλέπουν ποτέ το
φως της δημοσιότητας. Σπάνιες περιπτώσεις βγαίνουν προς τα έξω, όπως αυτή μιας
νεαρής που, ενώ ήταν στο αναμορφωτήριο, βιάστηκε. Όταν βγήκε από εκεί έγινε
μέλος σπείρας νεαρών που στο τέλος συνελήφθησαν για φόνο!.

Στον Αυλώνα. Οι νέες φυλακές ανηλίκων τελικά δεν κατάφεραν να βοηθήσουν τους 250 εγκλείστους, καθώς τα προγράμματα στήριξης δεν έχουν διάρκεια

«Μία αρχή γενικώς παραδεκτή, η οποία βρίσκεται και διατυπωμένη στους “Κανόνες
του ΟΗΕ για την Προστασία Ανηλίκων Στερημένων της Ελευθερίας τους”, συνίσταται
στην αποφυγή της στέρησης της ελευθερίας σε άτομα κάτω των 18 ετών. Στον πρώτο
μάλιστα κανόνα αναφέρεται πως η φυλάκιση πρέπει να χρησιμοποιείται ως ύστατο
καταφύγιο», λέει η κ. Καλλιόπη Σπινέλλη, καθηγήτρια
Εγκληματολογίας-Σωφρονιστικής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και
συνεχίζει: «Αυτό σημαίνει ότι στην πράξη θα πρέπει να έχουν εξαντληθεί όλα τα
ηπιότερα μέτρα, όπως η επίπληξη, η επιμέλεια γονέων, η επιμέλεια επιμελητή
ανηλίκων, η εργασία για την κοινότητα, η αποζημίωση του θύματος ή της
οικογένειάς του με χρήματα που θα προέλθουν από εργασία του ανήλικου δράστη.
Οι κανόνες αυτοί φυσικά δεν έχουν δεσμευτική δύναμη. Ωστόσο, στην πράξη
εφαρμόζονται τόσο στη χώρα μας όσο και στα περισσότερα ευρωπαϊκά κράτη».

Την υποτροπή ανηλίκων που βίωσαν τη φυλακή μελέτησαν και τρεις πρόσφατες
ευρωπαϊκές έρευνες. Αυστριακοί επιστήμονες παρακολούθησαν από πέντε έως έξι
χρόνια πάνω από 7.000 ανηλίκους που είχαν καταδικαστεί το 1983 και σχεδόν
5.000 ανηλίκους που είχαν καταδικαστεί το 1986 και βρήκαν ότι ο ένας στους
δύο, αδιάφορο από τη μέθοδο ή τον τρόπο μεταχείρισής τους, ξαναδικάστηκε μέσα
σ’ αυτή τη χρονική περίοδο. Μια έρευνα που εκπονήθηκε από το ερευνητικό κέντρο
του γαλλικού υπουργείου Δικαιοσύνης σε όλους τους ανηλίκους που είχαν
φυλακιστεί το 1983, έδειξε ότι το 77% των αποφυλακισθέντων ύστερα από μία
πενταετία είχε καταδικαστεί ξανά, όπως προέκυπτε από το ποινικό τους μητρώο.
Το ποσοστό αυτό διέφερε ανάλογα με το είδος του εγκλήματος: ήταν 80% για τις
κλοπές και γενικά 66% για πλημμελήματα και 57% για κακουργήματα. Αν οι
ανήλικοι είχαν και προηγούμενη καταδίκη, το ποσοστό των ατόμων που
ξανακαταδικάστηκαν φθάνει το 97%, στην περίπτωση που έχει προηγηθεί φυλάκιση
σε κλειστό ίδρυμα.

«Τα δεδομένα αυτά φαίνεται να επαληθεύουν την υπόθεση ότι δεν έχει βελτιωτική
επίδραση στους ανηλίκους η στέρηση της ελευθερίας. Το αντίθετο, μάλιστα, αφού
εκτός από τη διαδικασία μάθησης εγκληματικών συμπεριφορών και εμπλοκή σε νέες
μορφές εγκλημάτων μέσα στο ίδρυμα, δυσχεραίνει με τον στιγματισμό τους και την
επαγγελματική τους αποκατάσταση και άρα τις δυνατότητες μιας σύννομης
συμπεριφοράς μετά την αποφυλάκιση», επισημαίνει η κ. Σπινέλλη.

Πιο ευοίωνα αποτελέσματα, όμως, σε έρευνες ανηλίκων, προκύπτουν από την
εφαρμογή της λεγόμενης «κοινωφελούς εργασίας». Ερευνητές του υπουργείου
Δικαιοσύνης της Ολλανδίας συνέκριναν 900 περίπου άτομα στα οποία είχε
επιβληθεί βραχυχρόνια φυλάκιση. Τα άτομα που δεν είχαν την εμπειρία της
φυλακής είχαν μικρότερη υποτροπή.

Μπαίνουν «μαθητευόμενοι» και βγαίνουν «διδάκτορες» του εγκλήματος οι νεαροί
παραβάτες από τα σωφρονιστικά καταστήματα ανηλίκων, σύμφωνα με έρευνα που
εκπονήθηκε από το Εργαστήριο Ποινικών και Εγκληματολογικών Ερευνών.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε από 17 προπτυχιακούς φοιτητές της Νομικής
Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και οχτώ νέους επιστήμονες με επιστημονικό
διευθυντή τον καθηγητή της Εγκληματολογίας κ. Νέστορα Κουράκη, επεκτάθηκε για
πρώτη φορά στο σύνολο του πληθυσμού των Ελλήνων ποινικών ανήλικων κρατουμένων
της χώρας, στα σωφρονιστικά καταστήματα του Κορυδαλλού και της Κασσαβέτειας.

Οι μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν από τους ερευνητές ήταν κυρίως συνεντεύξεις με
τους ανηλίκους και εμπιστευτική μελέτη των φακέλων τους. Οι ανήλικοι που
δέχτηκαν να απαντήσουν ήταν 156 (το 84% του συνολικού αριθμού τών τότε
κρατουμένων), μέσης ηλικίας περί τα είκοσι χρόνια και οι περισσότεροι άρρενες
(μόνον εφτά κορίτσια).

Σύμφωνα με την έρευνα που ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 1994, επιβεβαιώνεται
η ερευνητική υπόθεση ότι οι ανήλικοι κρατούμενοι που εγκλείονται σε
σωφρονιστικά καταστήματα ακολουθούν στη συνέχεια μια εγκληματική «σταδιοδρομία».

Από τους ερωτηθέντες αυτής της κατηγορίας η συντριπτική πλειονότητα (96,7%)
είχε ήδη εγκλεισθεί και πριν σε σωφρονιστικό κατάστημα, γεγονός που
καταδεικνύει την απόλυτη αναποτελεσματικότητα αυτού του «σωφρονισμού», ιδίως
«μέσα στις γνωστές συνθήκες ομοφυλοφιλίας και ξυλοδαρμών που επικρατούν πολλές
φορές στα σωφρονιστικά καταστήματα και την ανάγκη αναζήτησης άλλων μεθόδων
αντιμετώπισης της παραβατικότητας των ανηλίκων».

Αυτό ισχύει κυρίως για ανηλίκους που διαπράττουν σοβαρές αξιόποινες πράξεις,
με ποινή στέρησης της ελευθερίας από δύο έτη και πάνω. Από τα στοιχεία
προέκυψε ότι τέτοιου είδους ποινή είχαν εξήντα ανήλικοι.

Από άλλες ερωτήσεις προέκυψε, άλλωστε, ότι οι ανήλικοι στα σωφρονιστικά
καταστήματα της χώρας απασχολούνται σε κάποια εργασία, έστω και δευτερεύουσα,
μόνο σε ποσοστό 58%, ενώ οι υπόλοιποι «κάθονται» και βλέπουν τηλεόραση, κάνουν
βόλτες και παίζουν μπάλα.

Κι αυτό, τη στιγμή που οι περισσότεροι απ’ αυτούς, και συγκεκριμένα το 63%,
δηλώνουν με απερίφραστο τρόπο την επιθυμία τους να εργαστούν.