Η ταυτότητα των μεταλλαγμένων

Το… «who is who» των γενετικά μεταλλαγμένων τροφίμων είναι γεμάτο από
επιστημονικούς όρους και λατινικές ονομασίες βακτηρίων, ιών και τοξινών ενώ,
όπου αναφέρεται η διαδικασία επέμβασης στο γενετικό τους υλικό, εμφανίζονται
διάφορα ένζυμα, κωδικοποιημένα με αριθμούς.

Σε καθένα από τα γενετικά τροποποιημένα φυτά αντιστοιχεί και ένας αριθμός
πατέντας, ο οποίος ανήκει στην εταιρεία που τα κατασκεύασε.

Με απλά λόγια όμως, η γενετικά τροποποιημένη σόγια, που κυκλοφορεί ευρύτατα
και χωρίς σήμανση στην ευρωπαϊκή και ελληνική αγορά, ανήκει σε μια και
μοναδική ποικιλία. Είναι η σόγια με την ονομασία Roundup Ready της εταιρείας
Monsanto, το γενετικό υλικό της οποίας «σχεδιάστηκε» εκ νέου, προκειμένου το
φυτό να είναι ανθεκτικό στο ζιζανιοκτόνο Roundup, που κατασκευάζει η ίδια η εταιρεία.

Στην παγκόσμια αγορά δεν κυκλοφορεί άλλη γενετικά μεταλλαγμένη ποικιλία
σόγιας. Η συγκεκριμένη ποικιλία η οποία, σύμφωνα με τον κ. Χάρη Λαζαρίδη,
καθηγητή Μηχανικής Τροφίμων στο ΑΠΘ και αντιπρόεδρο του Κέντρου Προστασίας
Καταναλωτών, καλύπτει το 30% των καλλιεργειών σόγιας στις ΗΠΑ, δημιουργήθηκε
όταν στο φυτό της σόγιας προστέθηκαν σειρές γονιδίων από έναν ιό από
κουνουπίδι, μία πετούνια κι ένα βακτήριο (του είδους agrobacterium).

«Είναι η γονιδιακή αλυσίδα από τα βακτήρια, που κάνει τη γενετικά μεταλλαγμένη
σόγια ανθεκτική στο ζιζανιοκτόνο Roundup της Monsanto», εξηγεί ο κ. Νίκος
Χαραλαμπίδης, από το ελληνικό γραφείο της Greenpeace. «Τα άλλα γονίδια έχουν
στόχο να περιορίσουν τα γονίδια του φυτού, που πλήττονται από τη δράση του ζιζανιοκτόνου».

Η σόγια δεν αποτελεί το μοναδικό παράδειγμα φυτού, όπου η επέμβαση στο
γενετικό του υλικό δεν είχε ως στόχο τη βελτίωση της ποικιλίας ή της γεύσης,
αλλά την αύξηση της ανθεκτικότητάς του σε συγκεκριμένα φυτοφάρμακα,
ζιζανιοκτόνα ή έντομα. Σύμφωνα με την έκθεση της διεθνούς περιβαλλοντικής
οργάνωσης RAFI, για το 1998, στο 71% των περιπτώσεων γενετικής τροποποίησης
φυτών στόχος ήταν οι νέες ποικιλίες να είναι ανθεκτικές σε φυτοφάρμακα, ενώ
για το 28% των περιπτώσεων το γενετικό υλικό των φυτών τροποποιήθηκε,
προκειμένου να είναι ανθεκτικά σε έντομα ή να λειτουργούν τα ίδια ως
εντομοκτόνα και ζιζανιοκτόνα.

Τα ίδια στοιχεία αναφέρουν πως οι περιπτώσεις όπου η γενετική μετάλλαξη των
φυτών είχε ως στόχο τη βελτίωση της ποιότητάς τους, αφορούν μόνο το 0,1% του
συνόλου των πειραματικών καλλιεργειών γενετικά τροποποιημένων φυτών που
πραγματοποιήθηκαν μέσα στο 1998, στις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Στο μικρό αυτό
ποσοστό ανήκουν κυρίως οι γενετικά τροποποιημένες ντομάτες, τα πεπόνια και τα αγγούρια.

Συγκεκριμένα, σε ό,τι αφορά τις ντομάτες, οι γενετικά τροποποιημένες ποικιλίες
είναι αρκετές. Διαφέρουν μόνοι οι «συνδυασμοί γονιδίων», ανάλογα με την
εταιρεία που διαθέτει την κάθε «πατέντα». Στις ντομάτες της εταιρείας Zeneca,
για παράδειγμα, έχουν τοποθετηθεί γονίδια από βακτήρια και ιούς, με στόχο να
αργούν να σαπίζουν και να είναι ανθεκτικές στα αντιβιοτικά. Στις ντομάτες της
εταιρείας Monsanto έχουν προστεθεί, ως ρυθμιστές, γονίδια από ιούς, βακτήρια
και πετούνιες και γονίδια από άλλη ποικιλία ντομάτας, προκειμένου να αργούν να ωριμάσουν.

ΔΥΟ ΝΕΕΣ ποικιλίες γενετικά τροποποιημένου βαμβακιού διεκδικούν την είσοδό
τους στην ελληνική αγορά, παρ’ όλο που οι μέχρι στιγμής γνωματεύσεις, τόσο από
τις ειδικές επιτροπές της χώρας μας όσο και από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ήταν
αρνητικές. Πρόκειται για το γενετικά τροποποιημένο βαμβάκι τύπου Bollgard,
κατασκευής της εταιρείας Monstanto και την ποικιλία Roundup Ready, κατασκευής
της ίδιας εταιρείας.

Για να δημιουργηθεί το Bollgard μετέφεραν το γενετικό υλικό ενός βακτηρίου, το
οποίο παράγει μια πρωτεΐνη (ονομάζεται ενδοτοξίνη) τοξική για τα έντομα που
προσβάλλουν τις καλλιέργειες, όπως το ρόδινο και πράσινο σκουλήκι. Αποτέλεσμα
είναι όλα τα κύτταρα του βαμβακιού να παράγουν αυτή την τοξική ουσία, η οποία,
μετά την επεξεργασία που δέχθηκε το γενετικό της υλικό, είναι πολύ πιο ισχυρή
από τη φυσική πρωτοτοξίνη του βακίλου.

Η σημαντικότερη ένσταση απέναντι στο Bollgard έρχεται από την αρμόδια υπηρεσία
της Γενικής Γραμματείας Καταναλωτή, του υπουργείου Ανάπτυξης, η οποία
αναφέρει, μεταξύ άλλων, στη σχετική έκθεσή της πως «το φυτό συμπεριφέρεται το
ίδιο πια ως εντομοκτόνο, (…), κινδυνεύει να μολύνει γειτονικές μη γενετικά
τροποποιημένες βαμβακοκαλλιέργειες (…), ενώ υπάρχει κίνδυνος να αναπτυχθούν
υπερανθεκτικά έντομα στη συγκεκριμένη τοξική ουσία».

Η άλλη ποικιλία βαμβακιού, το Roundup Ready της Monsanto, δημιουργήθηκε για να
είναι ανθεκτική στα οργανοφωσφορικά φυτοφάρμακα, όπως είναι το φυτοφάρμακο
Roundup, που παράγει επίσης η Monsanto. Για να γίνει αυτό, μεταφέρθηκε στο
φυτό ένα γονίδιο από μία πρωτεΐνη. Σύμφωνα πάλι με τις σχετικές επιστημονικές
εκθέσεις, «είναι σχεδόν σίγουρο πως οι γειτονικές καλλιέργειες θα επηρεαστούν.
Ενδέχεται να αναπτυχθούν νέα ζιζάνια, υπερανθεκτικά στο εντομοκτόνο Roundup,
ενώ είναι δεδομένη η είσοδος του τελικού προϊόντος στη διατροφική αλυσίδα».

Όπως χαρακτηριστικά ανέφεραν στελέχη του ΥΠΕΧΩΔΕ και άλλων συναρμόδιων
υπουργείων, οι πιέσεις προς τη χώρα μας για να δεχθούν τις δύο αυτές ποικιλίες
βαμβακιού, είναι πολύ μεγάλες. «Έφθασαν μέχρι το σημείο να μας απειλήσουν πως
θα δώσουν τις ποικιλίες αυτές στην Τουρκία και πως εκείνοι θα παράγουν πιο
φτηνό βαμβάκι…». Την ίδια στιγμή, ελληνικός εμπορικός όμιλος, με έδρα τη
Θεσσαλονίκη, έχει εκφράσει, σε επίσημη αλληλογραφία του με τα αρμόδια
υπουργεία, την πρόθεσή του να διακινήσει στην ελληνική αγορά γενετικά
μεταλλαγμένο βαμβάκι και αναμένει απάντηση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πάντως, απέρριψε και τις δύο αιτήσεις της Monsanto,
ύστερα από αρνητικές ψήφους, όχι μόνο από την Ελλάδα και την Ισπανία (τις
χώρες που αποτελούν τον κατ’ εξοχήν εμπορικό στόχο της εταιρείας), αλλά και
από την πλειοψηφία των κρατών-μελών της Ε.Ε.

ΈΝΤΟΝΕΣ ΠΙΕΣΕΙΣ και από υπουργούς της δέχεται η κυβέρνηση του Τόνι Μπλερ να
συστήσει ανεξάρτητη επιτροπή βιοηθικής για τα γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα.
Και ενώ η αγωνία της κοινής γνώμης για την ασφάλεια των γενετικά μεταλλαγμένων
τροφίμων κορυφώνεται, αυξάνονται και οι ενδείξεις ότι το θέμα έχει προκαλέσει
βαθιές ρωγμές στην κυβερνητική συνοχή.

Οι βρετανικές εφημερίδες αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τις διαβεβαιώσεις της
κυβέρνησης, ότι τα γενετικά μεταλλαγμένα προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά
είναι ακίνδυνα.

Όπως γράφει η εφημερίδα «Γκάρντιαν», ορισμένα μέλη του υπουργικού συμβουλίου
έχουν υποβάλει πρόταση για την σύσταση νέου ειδικού ισχυρού οργάνου, στα
πρότυπα της επιτροπής για την εμβρυολογία, της οποίας οι οδηγίες για την
κλωνοποίηση και τις έρευνες στα έμβρυα απετέλεσαν τη βάση για τον νόμο περί
ανθρώπινης γονιμοποίησης και εμβρυολογίας του 1990. Μια παρόμοια επιτροπή για
τα γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα θα έχει απόλυτη εξουσία να εξετάζει και να
ελέγχει λεπτομερώς όλα τα προτεινόμενα πειράματα γύρω από τα γενετικά
μεταλλαγμένα τρόφιμα, να κάνει συστάσεις και κυρίως να αποκαταστήσει την
εμπιστοσύνη του κόσμου, ότι η κυβέρνηση ακούει όλα τα επιχειρήματα σχετικά με
αυτό το αμφιλεγόμενο θέμα. Όπως τονίζει η «Γκάρντιαν», πολλοί υπουργοί, με
πρώτο τον υπουργό Περιβάλλοντος Μάικλ Μίτσερ, ασκούν πιέσεις στη Ντάουνινγκ
Στριτ, ώστε να συσταθεί αυτή η επιτροπή, καθώς ούτε οι ίδιοι δεν έχουν πεισθεί
ότι τα νέα αυτά προϊόντα είναι ακίνδυνα.

Η «Ιντιπέντεντ», επισημαίνοντας ότι ούτε η επιχειρηματολογία του αρμόδιου
υπουργού Τζακ Κάνιγκαμ δεν κρίνεται επαρκής, γράφει ότι ο Τόνι Μπλερ εξετάζει
την αντικατάστασή του με την υπουργό Βορείου Ιρλανδίας, Μο Μόουλαμ.