ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Συλλέκτης παιχνιδιών

Παιχνίδια ρομαντικά, παιχνίδια πολεμικά, παιχνίδια πονηρά, παιχνίδια
απαγορευμένα. Παιχνίδια για παιδιά, παιχνίδια για μεγάλους, παιχνίδια για
διανοούμενους. Κι ένας συλλέκτης, να τα μαζεύει, να τα ξεσκονίζει και να τα
σώζει από τη λήθη.

Ανέμελο παιχνίδι. Στις μέρες μας παίζουμε λιγότερο απ’ όσο την εποχή του Καζανόβα (σκίτσο της Xenia Chris)

Ο Αντόνιο Γκράμσι είχε υποστηρίξει σε ένα άρθρο του ότι η χαρτοπαιξία
χαρακτηρίζει κοινωνίες οικονομικά, πολιτικά και πνευματικά καθυστερημένες. Ο
αγιατολάχ Χομεϊνί είχε απαγορεύσει το σκάκι. Ο Άγιος Βερναρδίνος της Σιένας
έκαιγε δημοσίως τις τράπουλες. Ο Τζαμπάολο Ντοσένα, αντίθετα, έχει περάσει τα
τριάντα τελευταία χρόνια της ζωής του συγκεντρώνοντας παιχνίδια, χιλιάδες
παιχνίδια, κάθε λογής παιχνίδια απ’ όλα τα μέρη της γης. Μια εποχή είχε μια
σχετική στήλη σε μια ιταλική εφημερίδα και λάμβανε περισσότερες επιστολές απ’
όσες όλοι οι άλλοι δημοσιογράφοι μαζί. Οι αναγνώστες έστελναν πληροφορίες,
μαρτυρίες, εμπειρίες, καλαμπούρια. Τον καρπό των προσπαθειών του, μια τρίτομη
«Εγκυκλοπαίδεια των Παιχνιδιών» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Utet, ο
Ντοσένα τον χρωστάει έτσι και σ’ αυτούς. Κυρίως σ’ αυτούς.

Παιχνίδια έπαιζαν ανέκαθεν όλοι οι λαοί. Η ιστορία, λέει ο 70χρονος συγγραφέας
στη «Ρεπούμπλικα», αναφέρει μόνο μια εξαίρεση: ορισμένες φυλές αβοριγίνων της
Αυστραλίας. Μα σύντομα θα αποκαλυφθεί ότι κι εκείνοι είχαν τα παιχνίδια τους,
μόνο που τα έκρυβαν προσεκτικά από τους ιεραπόστολους όταν οι τελευταίοι
έφταναν στη γη τους για να τους προσηλυτίσουν. Το κακό με τα περισσότερα απ’
αυτά τα παιχνίδια είναι ότι κινδυνεύουν να εκλείψουν. Στις μέρες μας, οι
οικογένειες με πολλά παιδιά σπανίζουν και οι μοναχογιοί και μοναχοκόρες
παίζουν πια μόνοι τους στο σπίτι. Τα ομαδικά παιχνίδια στους δρόμους και τις
αυλές αποκτούν σιγά-σιγά μουσειακό χαρακτήρα.

Κατά περίεργο τρόπο, για τα παιχνίδια αδιαφορούν και οι περισσότεροι
διανοούμενοι. Εκτός βέβαια από τα λογοπαίγνια, που δεν άφηναν ποτέ
ασυγκίνητους τους ποιητές και τους συγγραφείς. Αρκεί η μετακίνηση ενός
γράμματος σε μια λέξη για να αλλάξει εντελώς νόημα και να δημιουργηθούν
εντυπώσεις περίεργες, κωμικές, ανατρεπτικές. Ο Δάντης ήταν άφθαστος σε τέτοια
τεχνάσματα. Ιστορικός έχει μείνει ο γρίφος που δημοσίευσε το 1986 ο Πρίμο Λέβι
στη «Στάμπα», ενώ είναι γνωστό το ενδιαφέρον και του Ίταλο Καλβίνο για τον
ρόλο του λογοπαίγνιου στη λογοτεχνία.

Ο τελευταίος, μαζί με τον Ραιμόν Καινώ, τον Ζωρζ Περέκ και άλλους συγγραφείς
της εποχής, είχαν άλλωστε ιδρύσει το 1960 στο Παρίσι το Εργαστήριο Δυνητικής
Λογοτεχνίας σε μια προσπάθεια να εφαρμόσουν στη λογοτεχνική δημιουργία τις
τεχνικές των αντιμεταθέσεων και της συνδυαστικής ανάλυσης. Όμως ο λόγος που ο
Ντοσένα χαρακτηρίζει στην εισαγωγή το βιβλίο του «εν μέρει τολμηρό» δεν είναι
τόσο τα λογοπαίγνια όσο κάτι παιχνίδια σαν την τυφλόμυγα του Καζανόβα. Για το
συγκεκριμένο παιχνίδι χρειάζονται τρεις παίκτες, ένας άνδρας και δύο γυναίκες.
Ο άνδρας πρέπει να αναγνωρίσει τις δύο συμπαίκτριές του δια της αφής,
ψαχουλεύοντας και μαντεύοντας. Για τον Καζανόβα η ζωή ήταν παιχνίδι: στον
αιώνα του, άλλωστε, έπαιζαν πολύ περισσότερο απ’ όσο σήμερα…