ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Γυάλινος κόσμος

Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζέιμς Μπέικερ έλεγε κάποτε ότι, στις
ημέρες του πολέμου στον Κόλπο, ανακάλυψε ότι τα διπλωματικά μηνύματα που ήθελε
να στείλει στην Βαγδάτη ή τις άλλες πρωτεύουσες του κόσμου έφθαναν
αποτελεσματικότερα και ταχύτερα στον παραλήπτη τους αν τα έστελνε, όχι με τον
παραδοσιακό διπλωματικό σάκο αλλά μέσα από τις κάμερες του CNN.

Το μήνυμα, για παράδειγμα, προς τη Βαγδάτη, ότι τη νύχτα της 15ης Ιανουαρίου
θα εξέπνεε το τελεσίγραφό του, ο Μπέικερ το έστειλε, σκηνοθετώντας μια ομιλία
προς πεζοναύτες, μέσα σε ένα υπόστεγο στη Σαουδική Αραβία, την οποία το CNN
μετέδωσε ζωντανά σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ένας άλλος Αμερικανός διπλωμάτης διηγείται ότι τις ημέρες της κρίσης στο
ρωσικό Κοινοβούλιο συνομιλούσε σε απόρρητη τηλεφωνική γραμμή με τον Ρώσο
ομόλογό του, όταν και οι δύο είδαν στο CNN τα ελικόπτερα να καταφθάνουν και
τους στρατιώτες να εισβάλουν στο κτίριο. Δύο διπλωμάτες έβλεπαν στην
τηλεοπτική τους οθόνη την βίαιη λύση μιας κρίσης, την ώρα που
διαπραγματεύονταν την λύση της με διπλωματικά μέσα…

Κάτι έχει αλλάξει, λοιπόν. Και μια Αμερικανίδα δημοσιογράφος, η Τζοάννα
Νιούμαν, παρατηρούσε σε ένα πολυδιαβασμένο βιβλίο της, με τίτλο «Φώτα, Κάμερα,
Πόλεμος…», ότι όλο και συχνότερα οι κυβερνήσεις βλέπουν μαζί με τους
υπηκόους τους την ιστορία να εξελίσσεται, στη μικρή οθόνη μιας ζωντανής
μετάδοσης, χωρίς να έχουν την πολυτέλεια του χρόνου να συσκεφθούν ιδιαιτέρως
και να αποφασίσουν τι θα κάνουν, πριν το «κάντε κάτι» τους χτυπήσει την πόρτα.

Οι κυβερνώντες και οι κυβερνώμενοι βλέπουν μαζί, ταυτοχρόνως την εικόνα ενός
πολέμου, μιας γενοκτονίας στην Αφρική, της εξόδου του στόλου στο Αιγαίο, της
διαδήλωσης των μαθητών ή του αποκλεισμού της εθνικής από τα τρακτέρ των
αγροτών, της καταδίωξης του Σορίν Ματέι ή της αναζήτησης ενός χαμένου
αεροπλάνου σε χιονισμένες πλαγιές. Και είναι, όλο και συχνότερα, υποχρεωμένοι
να αντιδράσουν κατά τον ίδιο τρόπο ­ σε ζωντανή μετάδοση. Και στους
ασφυκτικούς χρόνους μιας ζωντανής μετάδοσης.

Για άλλη μια φορά, μια επανάσταση στην τεχνολογία αναστατώνει την επικοινωνία
και μαζί της τις μεθόδους άσκησης της πολιτικής. Η εξέλιξη δεν είναι
πρωτοφανής ­ απλώς είναι τόσο γρήγορη, ώστε όλοι μένουν λίγο ζαλισμένοι και αμήχανοι.

Οι πολιτικοί, από τη μια μεριά, διαμαρτύρονται ότι την ημερήσια διάταξη της
πολιτικής την θέτει πια η τηλεοπτική κάμερα. Μια τηλεοπτική εικόνα έστειλε
τους Αμερικανούς πεζοναύτες στη Σομαλία. Μια άλλη εικόνα τους έδιωξε από εκεί.
Μια κοινωνική αναταραχή φουντώνει όσο οι κάμερες την παρακολουθούν, μαραίνεται
μόλις κάποιο άλλο θέμα τραβήξει την προσοχή τους.

Οι δημοσιογράφοι, από την άλλη, διαμαρτύρονται ότι η κουλτούρα της ζωντανής
μετάδοσης δεν τους αφήνει χρόνο να μεσολαβήσουν ανάμεσα στο γεγονός και την
είδηση, παρεμβάλλοντας την δική τους κρίση. Και, προπάντων, διαμαρτύρονται ότι
όπως ο Πόλεμος στον Κόλπο στήθηκε από τους ειδικούς του Πενταγώνου με μεθόδους
βίντεο-παιγνίου, ερήμην των δημοσιογράφων, έτσι και η πολιτική ζωή
επιχειρείται να σκηνοθετηθεί από τους πολιτικούς με εικονικά γεγονότα, εικόνες
που περνούν πάνω από τον ώμο του δημοσιογράφου και που ο δημοσιογράφος γίνεται
απλώς ο διακομιστής τους.

Ένα νέο πεδίο ανταγωνισμών αλλά και ηθικών διλημμάτων, αντιπαράθεσης, αλλά και
προσπαθειών αμοιβαίας χειραγώγησης, ανοίγει έτσι στην παραδοσιακά
ανταγωνιστική σχέση του κόσμου της εξουσίας και του κόσμου της επικοινωνίας.

Καμία στιγμή της σχέσης αυτής δεν μένει στο απυρόβλητο. Και η τελευταία λέξη
δεν έχει ειπωθεί, οι κανόνες δεν έχουν αποκατασταθεί σ’ αυτό το νέο πεδίο, που
σύντομα θα το ανατρέψει και πάλι η εποχή της ψηφιακής πληροφορίας.

Είναι λοιπόν, φυσικό, όσο το τοπίο μένει θολό, κάποιοι να επωφελούνται. Και
είναι, επίσης, φυσικό, η αντιπαράθεση να έχει τα ηθικά της θύματα. Όταν π.χ.
«ιδιωτικοποιείται το Δημόσιο» και μετατίθεται η πολιτική αντιπαράθεση στις
αίθουσες όπου δικάζουμε ή κουτσομπολεύουμε τα προσωπικά «σκάνδαλα» των
πολιτικών. Μα επίσης όταν κάποιοι από τον κόσμο της πολιτικής, οι χειρότεροι
και χυδαιότεροι συνήθως, απαντούν με την «σκανδαλοποίηση» και ενοχοποίηση της
λειτουργίας των Μέσων, και των λειτουργών τους, για να υπονομεύσουν την
αξιοπιστία τους ή να ακυρώσουν τον λόγο τους.