ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Τόποι κοινοί, τόποι κενοί

«Αν δεν έχεις ιδέες, εμφάνισέ τες ως βεβαιότητες». Η αντικατάσταση της σκέψης
με θέσφατα, η προσκόλληση στα στερεότυπα και η ερμηνεία των γεγονότων μόνο υπό
το πρίσμα του προσωπικού κέρδους, τείνουν να καταστούν ο συνήθης τρόπος
άσκησης και πρόσληψης της πολιτικής στην Ελλάδα.

ΔΕΝ ΣΥΝΔΕΟΝΤΑΙ βεβαίως μόνο με την πολιτική ούτε, ακόμα περισσότερο, αποτελούν
αποκλειστικά ελληνικά φαινόμενα. Για να δικαιούμαστε γενικώς να λέμε πως
σκεφτόμαστε, οφείλουμε να μη θεωρούμε ότι τα πράγματα είναι κατ’ ανάγκην όπως
παρουσιάζονται και να απαιτούμε να τα γνωρίσουμε. Λέμε, συνήθως, «μια ταινία
έκανε πολλά εισιτήρια, άρα είναι καλή», αντί να αναρωτιόμαστε «είναι άραγε
καλή αυτή η ταινία που έκανε τα πολλά εισιτήρια;». Στην πολιτική ο κόπος είναι
ακόμα μεγαλύτερος, γιατί οι έννοιες πάνω στις οποίες καλούμαστε να σκεφτούμε
είναι αόριστες, δυσπρόσιτες και αμφίσημες. Με ποια κριτήρια μετριέται η ηθική
στάση, το γενικό συμφέρον, ο βαθμός ελευθερίας; Πάντως, όχι με αυτά που
επικαλούνται όσοι αυτοαναγορεύονται ηθικοί μέντορες ή «χώρες της ελευθερίας»

Στη χώρα μας τα πράγματα περιπλέκονται από την έκταση που πήραν δύο αντιφατικά
αλλά αλληλένδετα χαρακτηριστικά: κάποιος «λόγος», ένα εξωτερικό θεωρητικό
περίβλημα των πολιτικών πράξεων και αποφάσεων, θεωρείται απαραίτητος για τη
διατήρηση της «μεσογειακής μας ιδιοτυπίας», αλλά και εξαντλείται στο καθαρά
συμβολικό αυτό επίπεδο. Ανεχόμαστε έτσι και τελικά οδηγούμαστε στην έλλειψη
οποιασδήποτε παιδείας σχετικής με την υπαγωγή των λεγομένων στη δοκιμασία της
λογικής και της πραγματικότητας. Δεν υπάρχει πιο αλάθητο σημάδι της φτώχειας
της πολιτικής έκφρασης από τον αριθμό και τη συχνότητα των κοινοτοπιών που
ακούγονται, αλλά και την έκταση και τη σημασία που αμέσως αποκτούν, στις
δημόσιες και ιδιωτικές συζητήσεις μας. Ή, αντιστρόφως, από τη σιωπή ή τη
ρηχότητα με την οποία αντιμετωπίζονται γεγονότα και εξελίξεις που απαιτούν ανάλυση.

Τρανό παράδειγμα του πρώτου συμπτώματος η διάσημη πλέον φράση περί τέλους του
«βιο-ιστορικού κύκλου» μιας εποχής. Ξαφνικά είδαμε το φως το αληθινό: ο πιο
δημοφιλής πολιτικός το διαπίστωσε, άρα είναι αλήθεια, άρα τον έχουμε ανάγκη να
μας μπάσει στον νέο κύκλο (χαλάλι του και η ζαλάδα από τις τόσες συγκινήσεις
και γυρίσματα). Κανείς δεν αναρωτήθηκε γιατί αυτή η αναγκαία αναφορά στον
«βίο» του κύκλου, αν όχι προς εντυπωσιασμόν της γαλαρίας και αντιπερισπασμόν
εκ της κενότητος; Κανείς δεν νοιάστηκε να μάθει πώς άνοιξε, με τι κριτήρια
έκλεισε ο δύσμοιρος κύκλος και γιατί τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή; Κανείς
δεν ταράχθηκε από την ψηφοθηρική χρησιμοποίηση μιας επίπλαστης πολιτειακής
απειλής (προσδεθείτε σε μένα, γιατί το σύστημα καταρρέει); Σχεδόν κανείς. Όπως
εξάλλου συνέβη και με την κεντροαριστερή πιπίλα της αντίπερα κομματικής όχθης.
Μήπως εδώ θα ήταν ωφελιμότερο να πάψουμε να κάνουμε λόγο για πλειοψηφία
αριστερών κυβερνήσεων, αναγκασμένων να ασκούν δεξιά πολιτική, και να
αναρωτηθούμε για τις αιτίες που το βάθεμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η εισαγωγή
του κοινού νομίσματος απαγορεύουν από τις κυβερνήσεις να είναι αριστερές ως
προς την πολιτική και δεξιές ως προς τον αυτοπροσδιορισμό;

Πολλά τα πρόσφατα παραδείγματα και της αναλυτικής αδυναμίας. Τα προβλήματα της
παιδείας ερμηνεύθηκαν ομοφώνως ως μεγάλη ήττα της κυβέρνησης και ελάχιστα
συγκίνησαν η μεταρρυθμιστική εμμονή, η άρνηση προσφυγής στη βία, η εμφάνιση
μιας κοινωνίας που δεν ξέρει ή δεν μπορεί να πει πού θέλει να πάει (γιατί η
παιδεία δεν χαρίζεται, αποκτάται) και η αποκάλυψη μιας αντιπολίτευσης που δεν
διστάζει να βαθύνει μιαν εθνική πληγή, προκειμένου να φανεί ­ αδόξως ­
«δυναμική». Η επίσημη στάση στο ταξίδι-«φάντασμα» του Οτζαλάν κρίθηκε
αποκλειστικά με βάση τη λογική των γεωπολιτικών συσχετισμών, χωρίς καν να
τεθεί κρίσιμο για τη δημοκρατία δίλημμα: θέλουμε να χωρέσουμε σε καλούπια που
άλλοι μας ετοίμασαν ή να προσπαθήσουμε ­ και πόσο το μπορούμε ­ να
διαμορφώσουμε την εικόνα που πιστεύουμε ότι μας αρμόζει; Χώρα ασύλου πάντως
δεν είναι αυτή που εύχεται να μην της ζητήσουν άσυλο. Όπως και ένας λαός δεν
έχει πολιτικό αισθητήριο, μόνο και μόνο επειδή όλοι θεωρούν ότι έχουν τη σωστή
άποψη για όλα.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.