ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δημόσιοι και ιδιωτικοί

Το ερώτημα το έθεσε προ καιρού από αυτήν εδώ τη σελίδα των «ΝΕΩΝ» ένας
συνάδελφος που ξεχωρίζει για την ευθυκρισία του. Γιατί, αναρωτήθηκε, αφού η
μεταρρύθμιση Αρσένη αφορά εξίσου δημόσια και ιδιωτικά σχολεία, στα μεν
ιδιωτικά δεν κουνιέται φύλλο, στα δε δημόσια ξεσπά η καταιγίδα των καταλήψεων;

Την ίδια ύλη διδάσκονται, τα ίδια βιβλία διαβάζουν, τις ίδιες εξετάσεις θα
δώσουν, στα ίδια φροντιστήρια ξημεροβραδιάζονται, με τον ίδιο τρόπο θα μπουν
στα Πανεπιστήμια, την ίδια ηλικία έχουν, κοινού πολιτισμού και κοινών αγωνιών
μετέχουν. Γιατί, λοιπόν, οι μεν εξεγείρονται και οι δε σιωπούν;

Αν βρίσκαμε την απάντηση στο απλό αυτό ερώτημα, ίσως να αρχίζαμε να
καταλαβαίνουμε καλύτερα και τι ακριβώς συμβαίνει στα λύκεια της χώρας. Και
εξηγήσεις έχω ακούσει πολλές. Κάποιες προφανώς αβάσιμες:

Όπως ότι οι χιλιάδες μαθητές των ιδιωτικών είναι τάχα όλοι ζάπλουτοι,
προνομιούχοι και θα συνεχίσουν όλοι τις σπουδές τους στο Χάρβαρντ ή στο
Καίμπριτζ. Ή ότι η σιωπή των ιδιωτικών αποδεικνύει απλώς ότι τους άλλους, τους
δημόσιους, τούς υποκινούν οι δάσκαλοί τους, οι «ΟΛΜΕδες», οι συνδικαλιστές του
δημόσιου σχολείου, που χρησιμοποιούν τα παιδιά ως πολεμοφόδια στη μάχη τους με
το υπουργείο. Όχι ότι δεν υπάρχουν προνομιούχοι στα ιδιωτικά. Ούτε ότι τα
συνδικάτα των εργαζομένων στο Δημόσιο γενικά και στη δημόσια εκπαίδευση ειδικά
είναι αθώα (ακόμη και τη Γαλλία, ο σοσιαλιστής υπουργός Παιδείας,
εκπαιδευτικός ο ίδιος, είχε αποκαλέσει «βαρίδι που τραβά τη γαλλική παιδεία
προς τα κάτω» το συνδικάτο των εκπαιδευτικών πριν υποχρεωθεί να συμβιβαστεί
μαζί του). Μα, για να πιστέψει κανείς ότι η μαθητική εξέγερση είναι απλώς
προϊόν υποκίνησης και μάλιστα εκ μέρους των καθηγητών, θα πρέπει ή να πάσχει
από αθεράπευτο «μισονεϊσμό, όπως έλεγε ο Γρ. Ξενόπουλος, ή να μην έχει
συναντήσει ποτέ αληθινούς μαθητές έξω από τα παράθυρα των τηλεοπτικών δελτίων.

Άλλες εξηγήσεις, λοιπόν, ας αναζητήσουμε.

Αν, λένε κάποιοι, η μεταρρύθμιση Αρσένη ήταν η αληθινή ή η κύρια αιτία των
καταλήψεων, αν δηλαδή οι μαθητές είχαν απλώς θυμώσει επειδή άλλαξε η «τεχνική
διευθέτηση» του τρόπου εισαγωγής τους (τόσα μαθήματα αντί τόσα, σε τόσες
δόσεις, αντί τόσων) στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τότε και οι των ιδιωτικών θα
κατέβαιναν στον δρόμο. Αν, πάλι, οι μαθητές βγήκαν στον δρόμο για χαβαλέ,
επαναστατική γυμναστική ή εκτόνωση εφηβικού άγχους, τότε και οι των ιδιωτικών
θα έσπευδαν να «γυμναστούν», δεν είναι από άλλο πλανήτη αυτοί.

Αν, όμως, η βασική αιτία της μαθητικής έκρηξης είναι η αντίδραση σ’ ένα
σχολείο που δεν προσφέρει πια ούτε τη χαρά της γνώσης ούτε την σιγουριά του
κοινωνικού ασανσέρ, ούτε επαφή με τον κόσμο της γνώσης ούτε εισιτήριο για τον
κόσμο της αγοράς, σ’ ένα σχολείο εγκαταλελειμμένο και από εκείνους που
διδάσκουν ανόρεκτα σ’ αυτό και από εκείνους που το διευθύνουν, και από
εκείνους που το διοικούν πολιτικά, τότε είναι ευκολότερα κατανοητό γιατί η
αντίδραση ξεσπά εντονότερα, εκεί όπου η εγκατάλειψη είναι βαρύτερη ­ στο
δημόσιο σχολείο.

Από κάποιους άλλους άκουσα ότι ο εντοπισμός της αναταραχής στα δημόσια σχολεία
δείχνει πως το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Πρόβλημα απαξίωσης του δημόσιου
σχολείου στη συνείδηση των μαθητών (μα και των γονιών τους). Πρόβλημα κρίσης
του μοντέλου της «δωρεάν Παιδείας», που κατακτήθηκε στη δεκαετία του ’60. Αυτό
το «δωρεάν» (που αναιρείται στο ταμείο του συνοικιακού φροντιστηρίου, μα και
στην ανύπαρκτη ανταλλακτική αξία του απολυτηρίου) είναι που κάνει γονείς,
μαθητές και δασκάλους να θεωρούν το δημόσιο σχολείο χαμηλής εκπαιδευτικής και
κοινωνικής αξίας θεσμό, που κάνει να μη δέχονται ούτε οι δάσκαλοι ούτε οι
μαθητές να κοπιάσουν περισσότερο για χάρη του και να μη διστάζουν, και οι μεν
και οι δε, να του βάλουν φωτιά σε πρώτη ευκαιρία και ελαφρά τη καρδία ­ πράγμα
που δεν κάνουν όσοι πληρώνουν, και μάλιστα ακριβά.

Δεν ξέρω πόσο κοντά στην αλήθεια είναι αυτές οι εξηγήσεις. Μα αν έστω και λίγο
ανταποκρίνονται στα πράγματα, δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί
εκείνοι που υφίστανται την καθημερινή αθλιότητα του σχολείου αντιδρούν τόσο
βίαια σε μια μεταρρύθμιση που αλλάζει απλώς τον τρόπο με τον οποίο θα
μοιραστούν οι απόφοιτοι του λυκείου στα δυο: σ’ εκείνους που θα μπουν σε
κάποια σχολή και σ’ εκείνους που θα καταφύγουν στα ΙΕΚ και τα Πανεπιστήμια του
Λονδίνου, του Βουκουρεστίου ή της Φιλιππούπολης…