ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μύθοι και διπλωματία

Τις τελευταίες δεκαετίες, δύο πολιτικοϊδεολογικοί μύθοι με ψευτοεπιστημονικούς
μανδύες παγιδεύουν την ελληνική διπλωματία, ακυρώνουν τα ερείσματα της
συμμετοχής μας στην Ευρώπη και αποδυναμώνουν την αποτρεπτική μας στρατηγική
απέναντι στην τουρκική απειλή. Εξουδετερώνουν, επίσης, τα ερείσματά μας στις
συναλλαγές με τις μεγάλες δυνάμεις.

Ο πρώτος μύθος είναι ότι υφίσταται διεθνής έννομη τάξη ανάλογη και αντίστοιχη
της ενδοκρατικής τάξης πραγμάτων που προσφέρει διέξοδο στην αντιμετώπιση της
τουρκικής στρατιωτικής απειλής. Ο δεύτερος μύθος είναι ότι το ελληνικό
έθνος-κράτος είναι αναλώσιμο επειδή συμμετέχουμε στην Ε.Ε. Τα αυθαίρετα άλματα
συλλογισμών που σχετίζονται με αυτούς τους δύο μύθους οδηγούν ακόμη και σε
αλλόκοτες – ακατανόητες θέσεις που υποστηρίζουν ότι ένα ηγεμονικό και
παρεμβατικό κράτος όπως οι ΗΠΑ είναι «κράτος περιορισμένης κυριαρχίας». Κατ’
επέκταση, υποστηρίζεται, η Ελλάδα δεν χάνει (αντίθετα κερδίζει!) όταν, όπως
στην περίπτωση των S-300, υποχωρεί και ταπεινώνεται.

Για τον πρώτο μύθο, «κοντός ψαλμός αλληλούια»: πολλές εβδομάδες μετά την
ιστορική παράνομη αγγλοαμερικανική επέμβαση στο Ιράκ, οι δεκάδες διακεκριμένοι
Έλληνες νομικοί του διεθνούς δικαίου «ποιούν την νήσσα» και τηρούν «σιγήν
ιχθύος». Γιατί δεν ακούγονται τα συμπεράσματά τους για τις διεθνονομικές,
διεθνοπολιτικές και διεθνοηθικές πτυχές αυτού του σημαντικού συμβάντος;

Η αναποτελεσματικότητα της εθνικής μας στρατηγικής δεν είναι τυχαία. Τις
τελευταίες δεκαετίες υπάρχει έλλειμμα διεθνολογικού στοχασμού, κυριαρχούν
στρεβλές γνώσεις όπως η προαναφερθείσα περί «κρατικής κυριαρχίας» και
επικρατούν ουτοπικά κοσμοπολίτικα και διεθνιστικά ιδεολογήματα που
αποδυναμώνουν τον ορθολογισμό των αποφάσεών μας. Οι κυριότερες εισροές στη
διαδικασία διαμόρφωσης της διπλωματίας μας, εξάλλου, είναι λιγότερο
«διεθνοπολιτικές» και περισσότερο «διεθνονομικές» (και όχι σπάνια, «διεθνονομικίστικες»).

Οι συνέπειες είναι εμφανείς και αναμενόμενες: 1) Αντί να επιδιώξουμε ισότιμες,
ρεαλιστικές και ισόρροπες συναλλαγές με τις μεγάλες δυνάμεις, συμπεριφερόμαστε
σπασμωδικά: είτε «κλωτσούμε πέτρες» είτε περιμένουμε «λαγούς με πετραχήλια».
2) Αντί να στηριχθούμε στις δικές μας δυνάμεις για την αποτροπή της τουρκικής
απειλής στηριζόμαστε υπερβολικά στους ­ αναπόφευκτα μεροληπτικούς ­ διεθνείς
οργανισμούς, οι οποίοι συχνά έχουν την πρωτοβουλία των κινήσεων επί θεμάτων
που αφορούν δικά μας ζωτικά εθνικά συμφέροντα. 3) Αντί ενίσχυσης της κρατικής
μας κυριαρχίας στην Ευρώπη, βλέπουμε την ολοκλήρωση ως βωμό όπου μπορεί (και
πρέπει!) να θυσιαστεί η ελληνική κρατική κυριαρχία.

Το τελευταίο οφείλεται στον δεύτερο μύθο, που κυριολεκτικά αφοπλίζει την
Ελλάδα στην Ευρώπη. Στρεβλές γνώσεις έκαναν πολλούς να πιστέψουν πως η
νομισματική ένωση οδηγεί στην πολιτική ένωση – ευρωπαϊκή άμυνα και την Ελλάδα
σε λιμάνι γαλήνης και εφησυχασμού. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ
διαφορετική. Ακόμη και ο Ζακ Ντελόρ τόνισε πρόσφατα πως πολλές εξελίξεις
«οδηγούν την Ευρώπη σ’ ένα στενωπό και ίσως στη διάλυση», εκτίμηση που
επιβεβαιώνεται καθημερινά στην Ευρώπη: «Σταδιακά, εγκαταλείπεται ο Κοινοτισμός
και η Ευρώπη μετατρέπεται σ’ έναν άκρως ανταγωνιστικό χώρο όπου κυριαρχούν
χρησιμοθηρικά και ωφελιμιστικά κριτήρια. Εγκαταλείπονται, επίσης, σχεδόν
πλήρως τα ευρωδιεθνιστικά οράματα και οι υπερεθνικές ολοκληρώσεις. Εξάλλου, η
ολοκλήρωση περιορίστηκε στους καταναλωτικούς, εμπορικούς και οικονομικούς
τομείς, αφήνοντας έτσι τα διπλωματικά και στρατηγικά ζητήματα στην Ατλαντική
Συμμαχία και στην εθνική αρμοδιότητα. Επιπλέον, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, οι
κυβερνήσεις των μελών χαράσσουν τη στρατηγική τους στη βάση κριτηρίων ισχύος
και εθνικού συμφέροντος με τη στενότερη δυνατή έννοια του όρου, και στη βάση
κλασικών διλημμάτων ασφαλείας. Ιστορικά, υπενθυμίζεται, το κυριότερο αίτιο
πολέμου είναι τα διλήμματα ασφαλείας και σκοπός της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης η
εξάλειψή τους».

Είναι σαφές ότι επωφελής συμμετοχή στην Κοινότητα σημαίνει πρωτίστως ρεαλισμό,
αποστείρωση από την τεχνοκρατική νοοτροπία, προσήλωση στο εθνικό συμφέρον και
εγκατάλειψη των συμβατικών και παρωχημένων μύθων περί Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σημείωση: Οι εντός εισαγωγικών φράσεις αντλούνται από το βιβλίο μου που μόλις
κυκλοφόρησε: Διπλωματία και Στρατηγική των Μεγάλων Ευρωπαϊκών Δυνάμεων,
Γαλλίας, Γερμανίας, Μεγάλης Βρετανίας (Εκδόσεις Ποιότητα, Αθήνα, 1999).

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και
Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.