Πρόταση για ισχυρή Ευρώπη

Το Στρασβούργο αποκαλείται συνήθως «κοινοβουλευτική πρωτεύουσα της Ευρώπης»
και τα αριθμητικά δεδομένα δείχνουν ότι ο χαρακτηρισμός είναι σωστός. Δεν
υπάρχει, ίσως, άλλη πόλη ούτε στην Ευρώπη αλλά ούτε και σε οποιαδήποτε άλλη
περιοχή της Γης, που να συναντά κανείς τέτοια υπερσυγκέντρωση
κοινοβουλευτικών, ανδρών και γυναικών.

ΑΝ αθροίσει κανείς στα 626 μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, τα 568 (284
τακτικά και 284 αναπληρωματικά) μέλη της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του
Συμβουλίου της Ευρώπης, φθάνει σε ένα σύνολο 1.194 βουλευτών, οι οποίοι, σε
μια πόλη 252.000 κατοίκων όπως το Στρασβούργο, δίνουν την εξαιρετικά
εντυπωσιακή αναλογία ενός βουλευτή ανά 211 κατοίκους.

Στο σημείο ακριβώς αυτό ο εντυπωσιασμός αρχίζει να φθίνει. Κατ’ αρχήν, οι
βουλευτές αυτών των δύο Κοινοβουλίων ουδέποτε βρίσκονται στο Στρασβούργο
ταυτόχρονα. Οι 568 του Συμβουλίου της Ευρώπης συνεδριάζουν τέσσερις φορές τον
χρόνο: Ιανουάριο, Απρίλιο, Ιούνιο και Σεπτέμβριο, οι δε 626 του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου ένδεκα (δύο φορές τον Οκτώβριο και ανά μήνα τους υπόλοιπους μήνες
πλην του Αυγούστου) και πάντοτε οι συνεδριάσεις των τελευταίων προηγούνται
εκείνων των πρώτων. Η αιτιολογία αυτής της επιμελούς αποφυγής της συνύπαρξης
είναι απλή: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο χρησιμοποιεί μέχρι σήμερα τη μεγάλη
αίθουσα συνεδριάσεων του Συμβουλίου της Ευρώπης. Όταν, όμως, πολύ σύντομα
τεθεί σε λειτουργία η νέα αίθουσα συνεδριάσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σε
παρακείμενο προς το «Ανάκτορο της Ευρώπης» κτίριο, η «τεχνική» αιτιολογία θα
εξασθενήσει και θα τεθεί ευχερέστερα επί τάπητος το ουσιαστικό ζήτημα των
λειτουργικών σχέσεων αυτών των δύο Σωμάτων.

ΚΑΜΙΑ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ

Πραγματικά, ο κύριος λόγος για τον οποίο ο χαρακτηρισμός «κοινοβουλευτική
πρωτεύουσα της Ευρώπης» είναι απατηλός, οφείλεται στην απουσία κάθε είδους
λειτουργικής σχέσης ανάμεσα στα δύο αυτά Κοινοβούλια της Ευρώπης. Εξαίρεση
αποτελεί η συνεργασία ανάμεσα στις γραμματείες των πολιτικών ομάδων, στις
οποίες είναι ενταγμένο το 94,5% των μελών της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του
Συμβουλίου της Ευρώπης και το 94% των μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η
συνεργασία αυτή, που αποσκοπεί στον συντονισμό κατά τη διατύπωση αποφάσεων
ώστε να κινούνται οι πολιτικές ομάδες στην ίδια πολιτική γραμμή, είναι
ουσιαστικότερη και αποτελεσματικότερη για τα μέλη των μεγάλων πολιτικών ομάδων
που διαθέτουν μόνιμη πανευρωπαϊκή συγκρότηση, όπως η Ομάδα του Ευρωπαϊκού
Σοσιαλιστικού Κόμματος, η Ομάδα του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, η Ευρωπαϊκή
Ομάδα των Φιλελευθέρων, Δημοκρατών και Μεταρρυθμιστών και η Ομάδα για μία
Ενιαία Ευρωπαϊκή Αριστερά και λειτουργούν με την ίδια ονομασία και στα δύο
Σώματα. Ωστόσο, αυτή η στοιχειώδης επικοινωνία και ο χαλαρός συντονισμός δεν
υποκαθιστούν την ειδική θεσμοθετημένη συνεργασία επί θεμάτων που εμπίπτουν στο
πεδίο ενεργοποίησης και των δύο οργανισμών.

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ασφαλώς, το επιχείρημα της διαφορετικής υφής του κάθε διεθνούς οργανισμού, της
διαφορετικής συγκρότησης και του είδους της ασκούμενης εξουσίας έχει μεγάλη
πειστικότητα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συγκροτείται από μέλη που εκλέγονται σε
ξεχωριστές εκλογές, απευθείας από τους λαούς των 15 πιο ανεπτυγμένων, πολιτικά
και οικονομικά, ευρωπαϊκών κρατών και αποτελεί όργανο ιδιαίτερης βαρύτητας
στον μηχανισμό λήψεως αποφάσεων της πιο προωθημένης μορφής υπερεθνικής
οργάνωσης της σύγχρονης παγκόσμιας Ιστορίας. Μάλιστα, με τη Συνθήκη του
Άμστερνταμ, οι αρμοδιότητές του αναβαθμίστηκαν αποφασιστικά. Από την άλλη
πλευρά, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης απαρτίζεται από
αντιπροσώπους βουλευτών που συγκροτούν τα εθνικά Κοινοβούλια 40 κρατών ­
περιλαμβανομένων των 15 της Ευρωπαϊκής Ένωσης ­ σύμφωνα με τον αριθμό που
αναλογεί στο καθένα. Η κλασική διακυβερνητική υφή του Συμβουλίου περιορίζει τη
Συνέλευση στην υιοθέτηση μη δεσμευτικών αποφάσεων, οι οποίες, ωστόσο, σε
συγκεκριμένους τομείς, όπως π.χ. ο έλεγχος των υποχρεώσεων που ανέλαβαν τα νέα
κράτη-μέλη, μπορεί να έχει αξιόλογο πολιτικό αντίκτυπο ⁽¹⁾. Είναι
γεγονός ότι το κεκτημένο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που καλύπτει με μερική εξαίρεση
την εξωτερική και την αμυντική πολιτική, το σύνολο σχεδόν των σημαντικών
πτυχών της δημόσιας ζωής στα 15 μέλη, επικαλύπτει μεν το σύνολο του κοινού
προβληματισμού της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης των 40, αλλά σε πολύ μεγαλύτερο
βαθμό και με ασύγκριτα μεγαλύτερη συμβολή στις τελικές αποφάσεις, εάν μάλιστα
λάβει κανείς υπόψη ότι το κύριο έργο του Συμβουλίου της Ευρώπης συντελείται
μέσω διακρατικών συμβάσεων που, μέχρι στιγμής, δεν υφίστανται έλεγχο της Συνέλευσης.

Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένοι λόγοι που υπαγορεύουν τη θεσμοθέτηση συνεργασίας
μεταξύ των δύο Κοινοβουλευτικών Σωμάτων, ενδεχομένως υπό τη μορφή μιας κοινής
επιτροπής που θα συνερχόταν κατ’ αρχήν μετά το τέλος κάθε ολομέλειας της
Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης, δηλαδή τέσσερις φορές
τον χρόνο. Ο πρώτος λόγος είναι η ευρέως αναγνωρισμένη ανάγκη ενίσχυσης της
δημοκρατικής νομιμοποίησης των υποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη
μεγαλύτερη ανάμειξη των Εθνικών Κοινοβουλίων στις σχετικές διαδικασίες: Παρά
το γεγονός ότι οι σχετικές προτάσεις αναφέρονται στα εθνικά Κοινοβούλια
συνολικά και όχι σε αντιπροσωπείες, το δε Πρωτόκολλο του Άμστερνταμ αναφέρεται
σε συγκεκριμένους τομείς όπου η επικοινωνία και η γνωστοποίηση Σχεδίων
Αποφάσεων είναι απαραίτητη, η ανάθεση στην Εθνική Κοινοβουλευτική
Αντιπροσωπεία στο Συμβούλιο της Ευρώπης του έργου της αμοιβαίας ενημέρωσης και
διαβούλευσης θα αποτελούσε βήμα προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της
δημοκρατικής νομιμοποίησης.

ΟΙ ΔΥΟ ΤΟΜΕΙΣ

Ιδιαίτερα, όμως, στους τομείς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της δημοκρατικής
σταθερότητας, θεματική παραδοσιακής ενασχόλησης του Συμβουλίου της Ευρώπης, η
αμοιβαία ωφέλεια της επικοινωνίας των ευρωβουλευτών με τις αντιπροσωπείες όχι
μόνον των «15» αλλά και των «40» Εθνικών Κοινοβουλίων είναι προφανής. Το κενό
ενημέρωσης που δημιουργεί η σημερινή έλλειψη οποιασδήποτε επικοινωνίας έγινε
αισθητό κατά την «προετοιμασία της Διακήρυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την
ευκαιρία της 50ής επετείου της Παγκόμιας Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του
Ανθρώπου» (Βιέννη, 10 Δεκεμβρίου 1998) όπου, τόσο το κείμενο που τελικά
υιοθετήθηκε όσο και οι έξι υψηλής, κατά τα λοιπά, στάθμης Εκθέσεις που
ετοιμάσθηκαν στα πλαίσια Επιτροπών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σε συναφή
θέματα ⁽²⁾, περιορίζονται σε τυπική αναφορά στο Συμβούλιο της
Ευρώπης και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Το έργο του Συμβουλίου της Ευρώπης στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και
της δημοκρατίας όχι μόνον αποτελεί την κύρια διεθνή παράμετρο της εσωτερικής
έννομης τάξης των «15», αλλά διαμορφώνει τα συγκεκριμένα κριτήρια για την
αξιολόγηση των επιδόσεων των νέων κρατών-μελών του Συμβουλίου και της Τουρκίας
σ’ αυτούς τους τομείς. Συνεπώς, με δεδομένο ότι φιλοδοξία των περισσότερων
μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης είναι η ενσωμάτωσή τους σε σύντομη ή απώτερη
ημερομηνία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο οι διαδικασίες ελέγχου των υποχρεώσεων
(«monitoring») της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης όσο και η νομολογία του
Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων οφείλουν να αποτελούν σημαντικό
στοιχείο της πολιτικής της ένωσης τόσο σε θέματα διεύρυνσης όσο και σε θέματα
κάθε άλλου είδους και διαβάθμισης σχέσεων με ευρωπαϊκά κράτη μη μέλη. Η
ενσωμάτωση στη Συνθήκη του Άμστερνταμ των θεμάτων του Τρίτου Πυλώνα και
γενικότερα η «κοινοτικοποίηση» των δικαιωμάτων του Ευρωπαίου Πολίτη αλλά και
θεμάτων που άπτονται ζητημάτων ασύλου, μετανάστευσης, ξενοφοβίας και ρατσισμού
κ.λπ. ⁽³⁾ ενισχύουν ακόμα περισσότερο το επιχείρημα ότι η
συστηματικοποίηση και θεσμοθέτηση της επικοινωνίας των δύο Κοινοβουλευτικών
Σωμάτων του Στρασβούργου είναι απαραίτητη και προάγει το κοινό συμφέρον τόσο
της Ευρώπης των «15» όσο και της ευρύτερης Ευρώπης των «40».

⁽¹⁾ Βλ. Δ. Κώνστα «Οι βουλευτές στην Άσκηση Εξωτερικής Πολιτικής»
«ΤΑ ΝΕΑ», 25.11.97, σελ. 10.

⁽²⁾ Βλ. Γ. Ρουμπάτη «Η Ε.Ε. και οι εξωτερικές όψεις της πολιτικής
για τα δικαιώματα του Ανθρώπου», Β. Moura «Η κατάσταση των Ανθρωπίνων
Δικαιωμάτων στον κόσμο το 1997», Α. Marie Schaffner «Απολογισμός των
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στην Ε.Ε. το 1997», Τ. Couto «Εδραίωση της Δημοκρατίας
και Σεβασμός των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», J. Elliot και Α. Ostlander
«Ρατσισμός και Ξενοφοβία», Η. Pradier «Οι συνθήκες κράτησης στις φυλακές της Ε.Ε.».

⁽³⁾ Βλ. Στ. Περράκη «Η Ευρωπαϊκή Ένωση σε Μετεξέλιξη» (Αθήνα,
Σάκκουλα, 1998) βλ. σελ. 129.

* Ο Δ. Κώνστας είναι καθηγητής και πρέσβης εκ προσωπικοτήτων, μόνιμος
αντιπρόσωπος της Ελλάδας στο Συμβούλιο της Ευρώπης. Οι απόψεις που
διατυπώνονται στο άρθρο αυτό είναι προσωπικές.