ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η άλλη αλλαγή

Η κρισιμότητα της χρονιάς που μπήκε δεν αφορά μόνο την οικονομική κατάσταση
της χώρας και τις επιδόσεις που θα αποτελέσουν κριτήριο για την επιδιωκόμενη
ένταξη στην ΟΝΕ. Αφορά επίσης, και ίσως κατά κύριο λόγο, τις εξελίξεις στον
χώρο του κυβερνώντος κόμματος, που φυσικά θα έχουν επίδραση και στην εν γένει
λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος.

Η πολιτική ανάλυση έχει επισημάνει ένα γεγονός, χωρίς να του προσδώσει,
ωστόσο, τη σημασία που νομίζω ότι του αξίζει: η βασική δυσκολία στο έργο της
παρούσας κυβέρνησης οφείλεται στις σχέσεις της με το κόμμα, μέσα από το οποίο
προέρχεται. Δεν υπονοώ εδώ τα πολυσυζητημένα και, κατά την άποψή μου,
μυθοποιημένα προβλήματα που γεννά η δράση και ιδίως ο λόγος της λεγόμενης
«εσωκομματικής αντιπολίτευσης». Θεσμικά πολύ πιο ενδιαφέρον είναι να
παρατηρήσει κανείς πόσο μεταβλήθηκε, με την αλλαγή φρουράς στην ηγεσία του
ΠΑΣΟΚ, ο ρόλος του κόμματος σε σχέση με την «παπανδρεϊκή εποχή», αλλά και πόσο
ασταθή, άτολμα και, εν τέλει, δυσανάγνωστα είναι ακόμα τα βήματα που έχουν
γίνει προς τη διαμόρφωση μιας νέας ταυτότητας. Η αλλαγή έφερε δυστοκία, παρ’
όλο ­ δεύτερη αντίφαση ­ το πρωτόγνωρο άνοιγμα στον διάλογο και στην κατάθεση
κάθε είδους προτάσεων.

Οι εξελίξεις στο ΠΑΣΟΚ αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε μια χρονιά που θα
διεξαχθεί ένα Συνέδριό του, θα λάβουν χώρα εθνικές εκλογές (έστω και για το
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο) και, ιδίως, θα προσδιορισθεί, ίσως μάλιστα οριστικά, το
πολιτικό κλίμα των επόμενων βουλευτικών εκλογών. Εάν η κυβέρνηση κατορθώσει να
αναστρέψει τη σημερινή διάχυτη αίσθηση μη ικανοποίησης, που φαίνεται να
οφείλεται περισσότερο στην εικόνα και την καθημερινή πρακτική της παρά στις
βασικές αποφάσεις και στόχους της, τότε μόνο θα έχει πιθανότητες να ακουσθεί
στην επόμενη προεκλογική εκστρατεία ο περί συγκεκριμένων επιτευγμάτων λόγος,
που η ίδια θεωρεί ότι θα της δώσει πλεονέκτημα. Το δε κόμμα έχει πρωταρχικό
ρόλο να παίξει σε αυτή την προσπάθεια.

Η αγωνία για μια «αναγέννηση του ΠΑΣΟΚ» (για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση
του γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής του) είναι, επομένως, απολύτως
δικαιολογημένη. Όσο καλοδεχούμενη όμως είναι η συνειδητοποίηση ότι το κόμμα
πρέπει να αλλάξει, αν θέλει να διατηρήσει την κοινωνική και αύριο την εκλογική
ισχύ του, άλλο τόσο η ορμή προς το νέο δεν θα πρέπει να συγκαλύπτει την
πραγματικότητα του παλιού που δεν έχει ακόμα αλλάξει. Ενώ όλα, ή σχεδόν όλα,
τα ηγετικά στελέχη του ΠΑΣΟΚ συμφωνούν ως προς το τι θα πρέπει να φέρει το
Συνέδριο του Μαρτίου (ξεκαθάρισμα ιδεολογικής ταυτότητας ­ διατύπωση
ολοκληρωμένης κοινωνική πρότασης ­ προσαρμογή της οργανωτικής λειτουργίας)
ελάχιστοι αντιλαμβάνονται ή κάνουν λόγο για τις εγγενείς αντιφάσεις που
παρουσιάζει η ίδια η επιθυμία αλλαγής, όταν εκφράζεται από ένα κόμμα που πλέον
ταυτίζεται με το αντίθετό της: την εξουσία, τη σταθερότητα και τον πραγματισμό.

Χωρίς την αποδοχή ότι η αλλαγή του 1999 δεν έχει καμία σχέση με την αλλαγή τού
1974 ή του 1981, το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να περιμένει κάτι ουσιαστικό από τη
χρονιά που άρχισε. Κι αυτό σημαίνει ότι, πέρα από τα ευχολόγια, πρέπει να
απαντήσει στα σημερινά, όχι σε γενικά, ερωτήματα. Πόσο η «αναγέννηση» μπορεί
να επιτευχθεί «με όρους κοινωνίας και όχι εξουσίας», όταν το πνεύμα της
εξουσίας έχει εμποτίσει (κάτι που δεν συνιστά αφ’ εαυτού αμάρτημα) το μεδούλι
του ΠΑΣΟΚ; Πόσο η πολιτική μπορεί να έρθει σήμερα στο προσκήνιο, την ώρα που,
διεθνώς αλλά και στη χώρα μας, η αγορά επικρατεί της προσπάθειας ρύθμισής της,
το εύκολο (κατά προτίμηση σε πακέτα) χρήμα της κατανομής, η μάχη των αριθμών
της μάχης της εργασίας, ο ατομικισμός της αλληλεγγύης και οι (ιδιωτικότατες)
«δημόσιες σχέσεις» της αξιοκρατίας; Πόσο, με δυο λόγια, απαραίτητο είναι το
«νέο ΠΑΣΟΚ», όταν συνεχίζει να αναβάλλει την αναμέτρηση ­ όχι φυσικά σε
επίπεδο προσώπων, αλλά σε επίπεδο πολιτικών ηθών ­ με το παλιό; Το ότι σήμερα
η ηγεμονία του αμφισβητείται, του δίνει ίσως μια παραπάνω δυνατότητα να
τολμήσει τη ρήξη.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.