Κατάληψη ή εγκατάλειψη;

ΕΙΝΑΙ γνωστό ότι γύρω στα Χριστούγεννα έρχονται, αδιαλείπτως εδώ και δέκα
χρόνια περίπου, οι καταλήψεις. Έρχονται όπως οι παιδικές ασθένειες, κάνουν τον
κύκλο τους και περνούν. Φέτος προστέθηκε μάλιστα μια νέα αφορμή: Η
μεταρρύθμιση. Επιδόθηκαν, έτσι, με μεγαλύτερο ζήλο, αναπτύσσοντας και μιαν
άλλη δραστηριότητα, αυτήν που είχαμε συνηθίσει να αναλαμβάνουν οι αγρότες: Το
κλείσιμο των δρόμων. Ωστόσο το φαινόμενο είναι λυπηρό και αρχίζει να προκαλεί
την αγανάκτηση όλων, αφού επιμένει να έρχεται και να επανέρχεται ανεξαρτήτως
τού αν υπάρχει ή δεν υπάρχει μεταρρύθμιση, ανεξαρτήτως του ποιος είναι ο
υπουργός της Παιδείας ή ποιο κόμμα κυβερνά.

Και η όλη συζήτηση για την μεταρρύθμιση εντοπίζεται στο Λύκειο, ως να είναι
αυτό το κύριο ή το μοναδικό σημείο στο οποίο παρεμβαίνει. Ωστόσο, γι’ αυτούς
που μπήκαν στον κόπο να μελετήσουν τα κείμενα (γιατί από το δημόσιο λόγο τους
προκύπτει ότι οι περισσότεροι δεν τα έχουν διαβάσει), η μεταρρύθμιση
συντελείται περισσότερο στην κορυφή και στη βάση του εκπαιδευτικού συστήματος
και όχι στην ενδιάμεση βαθμίδα, το Λύκειο, όπου βεβαίως αλλάζουν επίσης αρκετά πράγματα.

Για λόγους οικονομίας χώρου δεν θα ασχοληθώ περισσότερο με τη μεταρρύθμιση. Θα
προσπαθήσω να περιγράψω τους λόγους για τους οποίους όλα αυτά προκαλούν αντιδράσεις.

Κατ’ αρχήν ο υπουργός επέλεξε λάθος στιγμή για την εισαγωγή της. Είχε
προηγηθεί εκείνη η μεγάλη απεργία των καθηγητών και η αναμέτρησή τους με την
κυβέρνηση, την οποία καλώς ή κακώς κλήθηκε να πληρώσει ο κ. Αρσένης. Αγνοώντας
ότι πρώτος υπουργός Παιδείας σε κάθε χώρα είναι ο υπουργός των Οικονομικών,
χρέωσαν την μη ικανοποίηση των αιτημάτων τους στον υπουργό Παιδείας και
φαίνεται να τήρησαν στάση ξιφομάχου: Ανέμεναν με το ξίφος γυμνό, ώσπου να
κάνει την πρώτη κίνηση ο αντίπαλος. Και ήρθε η μεταρρύθμιση. Δεν πρόκειται,
λοιπόν, μόνο για έλλειψη ενημέρωσης, η οποία υπάρχει ασφαλώς, αλλά για κακή
διάθεση, για κακό μεταρρυθμιστικό κλίμα, γι’ αυτό και πολλοί αρνούνται τον διάλογο.

Πέραν τούτου κάθε μεταρρύθμιση σημαίνει αλλαγή νοοτροπίας. Πρέπει να χάσουν τη
«βολή» τους δάσκαλοι και μαθητές. Πρέπει να δουν και να γνωρίσουν νέα
πράγματα, να δουλέψουν διαφορετικά, συνήθως μάλιστα περισσότερο. Ίσως θα
ανέμενε μάλιστα κανείς ότι η πρόσθετη εργασία των καθηγητών θα συνοδευόταν
έστω και με μια συμβολική πρόσθετη αμοιβή γι’ αυτούς, κάτι που δεν έγινε μέχρι
στιγμής. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα κάθε χρονίζουσα δυσλειτουργία και κάθε παλαιό
πρόβλημα καθημερινότητας αποδίδεται στη μεταρρύθμιση. Υπάρχει και αυτή η
μονίμως υφέρπουσα μαθητική δυσφορία, αυτό τουλάχιστον υποδηλώνουν οι
καταλήψεις, η οποία είναι εύκολο να εξαφθεί με τις παραλείψεις του υπουργείου,
που δεν φαίνεται να ήταν λίγες. Και το σκηνικό πλέον είναι γνωστό: Το
δεκαπενταμελές εισηγείται, οι μαθητές ψηφίζουν μαζικά και απέρχονται
μαζικότερα. Ψηφίζουν κατάληψη, εφαρμόζουν στην πράξη εγκατάλειψη, ώσπου να
τελειώσει το πανηγύρι των ολίγων με τις κιθάρες και τα τουμπελέκια, να
ανοίξουν τα σχολεία και να διερωτηθούμε τότε πια όλοι μαζί: Και τώρα ποιος
πληρώνει τα σπασμένα; Και τότε επέρχεται η κατάθλιψη. Κι είναι το ίδιο πάντα
σκηνικό: Κατάληψη, εγκατάλειψη, κατάθλιψη.

Και η στάση μερικών καθηγητών να γεννά πολλά ερωτηματικά και να καταγγέλλεται
δημοσίως από συναδέλφους τους, αυτούς που εκφράζουν τη μεγάλη πλειοψηφία του
σώματος των καθηγητών. Με ποιο δικαίωμα π.χ., ρωτούν δημοσίως κάποιοι
καθηγητές, η ΕΛΜΕ στην οποία ανήκουν πληρώνει δικηγόρο για τους καταληψίες που
προξένησαν καταστροφές στο σχολείο; Από ποιο παιδαγωγικό ήθος υπαγορεύεται
αυτή η πράξη; Και το δικό μου το παιδί που ακολουθεί το νέο σύστημα από την
αρχή του, ποιος δικαιούται να του πει, τώρα που βρίσκεται στη μέση του
Λυκείου, ακριβώς στα μισά της Δευτέρας, ότι θα γυρίσει ξανά πίσω για να
ακολουθήσει το παλιό;

Πέραν αυτού καταλαβαίνουμε άραγε τι ζημιά προκαλούμε σ’ αυτόν τον τόπο; Γιατί
η μεγαλύτερη ζημιά είναι αυτή που δεν φαίνεται. Χάσαμε κάθε μέτρο και
εκπαιδεύουμε τη γενιά της ανομίας. Τη γενιά των ψεύτικων ηρώων και
αναδεικνύομε μάρτυρες χωρίς σταυρό. Έτσι βγήκαν χαμογελαστά τα παιδιά με τις
κιθάρες και τα τουμπελέκια, να διατυμπανίσουν ρυθμικά με τα ανέμελα μαλλιά και
τα πλατιά τους χαμόγελα, μόλις ο φακός πέσει επάνω τους: Δεν θα περαάασει.
Γιατί η τηλεόραση είναι πάντα από κοντά, αφού το θέαμα πουλάει. Να μην περάσει
η μεταρρύθμιση και να περάσει η τηλεθέαση. Και μπερδέψαμε εμείς οι μεγάλοι τις
αξίες των παιδιών. Και τους εκθρέψαμε την ιδέα πως επαναλαμβάνουν τον Μάη του
’68 ή πως κάνουν πράξεις αντάξιες των παιδιών του Πολυτεχνείου, αντάξιες των
παιδιών εκείνων της 17 του Νοέμβρη. Και υποτιμούμε κορυφαία γεγονότα. Και δεν
καταλαβαίνουμε πως αυτό που συμβαίνει είναι κάτι σαν κι αυτό που συνέβαινε
κάθε χρόνο στο Πολυτεχνείο της μεταπολίτευσης, από κάποια δικά μας, επίσης,
παιδιά, που η κάμερα αγωνιζόταν να τα παρουσιάσει στο δελτίο των οκτώ. Κι
εκείνα το είχαν πάρει μυρωδιά και στήνονταν μπροστά στις κάμερες για τα
επεισόδια, πάντα πριν από τις οκτώ.

Μέσα σ’ αυτή τη σύγχυση των αξιών καταλαβαίνει ο καθένας ότι κόστος των
καταλήψεων δεν είναι μόνο οι χαμένες ώρες, τα χαμένα μαθήματα, η αδίδακτη ύλη,
τα κατεστραμμένα έπιπλα, τα σπασμένα θρανία, οι πεταμένες καρέκλες και τα
σπασμένα τζάμια. Αυτά όλα τα πληρώνει βεβαίως ο αθώος φορολογούμενος πολίτης,
που μέχρι σήμερα παρακολουθεί απαθής, θα τα πληρώσει ακόμη μια φορά και όλα θα
μπουν ξανά στη θέση τους. Τι γίνεται όμως με εκείνη τη ζημιά που δεν φαίνεται;
Γιατί πέρα απ’ όλα αυτά υπάρχει η διαφθορά των συνειδήσεων, η περιφρόνηση των
προσώπων, η καταπάτηση των θεσμών, ο εθισμός στην ανομία. Αυτή τη ζημιά, την
αθέατη μα καταστροφική, που υπονομεύει το μέλλον, ποιος θα την πληρώσει;

Ο Ι.Ε. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης,
αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης.