Χιονοστιβάδα οι αλλαγές στις τράπεζες

Τον Ιούνιο του 1997, στον ελληνικό τραπεζικό στίβο μάχονταν 19 ελληνικές
μεγάλες, μεσαίες και μικρές τράπεζες για να κερδίσουν τις προτιμήσεις, αλλά
και το πορτοφόλι των Ελλήνων.

Σήμερα, ενάμιση χρόνο αργότερα, οι 19 τράπεζες έχουν περιορισθεί φαινομενικά
σε 14 και πραγματικά σε 12. Τόσες είναι τώρα ουσιαστικά οι εμπορικές τράπεζες
που ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τα μερίδια της αγοράς, καθώς με
συγκεκριμένες επιχειρηματικές αποφάσεις 2 ακόμα πιστωτικά ιδρύματα άλλαξαν
στην πραγματικότητα χέρια το τελευταίο εξάμηνο. Ύστερα από 3-4 μήνες είναι
πιθανό οι 12 τράπεζες να περιορισθούν σε 11, όταν θα έχει πουληθεί και η Ιονική.

Οι αριθμοί δείχνουν με το δικό τους ρεαλισμό τη νέα κατάσταση που έχει
διαμορφωθεί στην τραπεζική αγορά τους τελευταίους 18 μήνες και η οποία στην
πραγματικότητα συνοψίζεται στην έννοια συγκέντρωση, που ουσιαστικά σημαίνει
ότι οι ισχυροί γίνονται πιο ισχυροί. Και όλα δείχνουν ότι οι σημερινές τάσεις
θα συνεχισθούν με ακόμα μεγαλύτερη ένταση μέχρι τις αρχές του 2002, όταν
δηλαδή θα έχει διαμορφωθεί το νέο πλαίσιο λειτουργίας της ενιαίας ευρωπαϊκής
τραπεζικής αγοράς.

ΘΕΑΜΑΤΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ

Τους τελευταίους 18 μήνες οι κινήσεις στην ελληνική τραπεζική αγορά ήταν
θεαματικές, καθώς:

Πρώτον: Σημειώθηκε η μεγαλύτερη συγχώνευση στην ελληνική τραπεζική
αγορά, αφού «παντρεύτηκαν» δύο τραπεζικοί κολοσσοί (η Εθνική με την Κτηματική
Τράπεζα) με αποτέλεσμα η νέα τράπεζα που προέκυψε να ελέγχει σήμερα το 29% της
αγοράς των δανείων και το 39,8% των καταθέσεων.

Δεύτερον: Ο όμιλος Λάτση αναδείχθηκε με σειρά επιθετικών εξαγορών
(Κρήτης, Αθηνών, Ίντερμπανκ), σε κεντρικό «παίκτη» της τραπεζικής αγοράς. Ο
όμιλος ελέγχει άμεσα το 5,3% της αγοράς χορηγήσεων και το 4,6% των καταθέσεων
από 1,9% και 1,5% αντίστοιχα το 1995. Έμμεσα όμως ελέγχει το 10,7% των
χορηγήσεων και το 9,1% των καταθέσεων και αυτό το πέτυχε με την απόκτηση
μεγάλου πακέτου μετοχών της Τράπεζας Εργασίας.

Τρίτον: Η Alpha Τράπεζα Πίστεως πέρασε στη δεύτερη θέση στον πίνακα
κατάταξης των εμπορικών τραπεζών με 13% στις χορηγήσεις, 10% στις καταθέσεις
και 9,1% στο ενεργητικό, ξεπερνώντας την Εμπορική που έχει 12%, 10% και 9,3% αντίστοιχα.

Τέταρτον: Ο όμιλος της Τράπεζας Πειραιώς με επιθετικές, επίσης,
εξαγορές (Μακεδονίας, Θράκης και Χίος) ενισχύει την παρουσία του στην ελληνική
τραπεζική αγορά.

Πέμπτον: Ενισχύεται η θέση της Τράπεζας Εγνατίας με την απόκτηση της
Τράπεζας Κεντρικής Ελλάδος.

ΣΤΟ ΜΕΣΟΝ

Έτσι από την ανάλυση των ισολογισμών που έχει ήδη κάνει το οικονομικό γραφείο
του Πρωθυπουργού, αποκαλύπτεται ότι στο σύνολο του τραπεζικού συστήματος:

* Οι δαπάνες προσωπικού ανά απασχολούμενο αυξήθηκαν από 7,2 εκατομμύρια
δραχμές το 1994 σε 9,9 εκατ. δραχμές στο σύνολο του τραπεζικού συστήματος.

* Τα καθαρά κέρδη ανά απασχολούμενο στο σύνολο των τραπεζών από 4,5 εκατ.
δραχμές το 1994 έφθασαν τα 4,9 εκατ. δραχμές το 1997.

* Η αποδοτικότητα των ιδίων κεφαλαίων περιορίζεται χρόνο με το χρόνο. Από 20%
το 1994 έπεσε στο 15,8% το 1997 στο σύνολο των τραπεζών.

Με άλλα λόγια οι τράπεζες βρίσκονται στο μέσον μιας προσπάθειας για
εκσυγχρονισμό. Στα πλαίσια αυτά η ενίσχυση που θα γίνει είτε με δικά τους μέσα
είτε με ισχυρούς «γάμους» εξελίσσεται σε προϋπόθεση επιβίωσης για τις
περισσότερες απ’ αυτές.

«Η τάση συγκέντρωσης στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα υπάρχει και θα συνεχισθεί.
Στα επόμενα χρόνια θα υπάρχει ένας μικρός αριθμός ισχυρών τραπεζών και λίγες
μικρού και μεσαίου μεγέθους τράπεζες», λέει χαρακτηριστικά στα «ΝΕΑ» κορυφαίος
τραπεζίτης, επικεφαλής κρατικής τράπεζας.

ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΚΑΙ ΙΟΝΙΚΗ

Κλειδιά για τις εξελίξεις στο τραπεζικό σύστημα φαίνεται ότι θα είναι δύο
μεγάλες κρατικές τράπεζες, οι οποίες μαζί ελέγχουν αθροιστικά το 17,2% της
αγοράς των χορηγήσεων και το 17,7% των καταθέσεων. Πρόκειται για την Εμπορική
και την Ιονική Τράπεζα, οι οποίες εξακολουθούν και τώρα να έχουν κυρίαρχο ρόλο
στην ελληνική τραπεζική αγορά. Ήδη οι διαδικασίες για την ιδιωτικοποίηση της
Ιονικής Τράπεζας έχουν ξεκινήσει με στόχο να έχουν λήξει μέχρι τα μέσα της άνοιξης.

Επισήμως ενδιαφέρον για την εξαγορά της Ιονικής Τράπεζας έχει εκδηλώσει μέχρι
στιγμή μόνο ο όμιλος της Τράπεζας Πειραιώς. Ο πρόεδρός της κ. Μ. Σάλλας δήλωσε
ότι ο όμιλός του διαθέτει πλέον τα απαιτούμενα κεφάλαια ώστε η συμμετοχή του
στο διαγωνισμό για την πώληση της Ιονικής Τράπεζας να μην είναι τυπική. Πρέπει
να σημειωθεί ότι μετά την απόκτηση του πλειοψηφικού πακέτου της Τράπεζας Χίου,
ο όμιλος της Τράπεζας Πειραιώς ελέγχει το 5,3% της αγοράς των δανείων και το
3,6% των καταθέσεων. Αν σ’ αυτά τα ποσοστά προστεθεί και η Ιονική Τράπεζα,
τότε ο όμιλος της Τράπεζας Πειραιώς θα ελέγχει το 10,5% της αγοράς των δανείων
και το 11,4% των καταθέσεων. Μια θετική εξέλιξη του διαγωνισμού για την Ιονική
για λογαριασμό της Τράπεζας Πειραιώς πρακτικά σημαίνει ότι πλέον στην κορυφή
της πυραμίδας του πιστωτικού συστήματος θα υπάρχει η Εθνική και θα ακολουθούν
τέσσερις ισοδύναμες τράπεζες (Εμπορική, Πίστεως, Eurobank, Πειραιώς).

Στο παιχνίδι για την Ιονική εξακολουθεί να είναι και ο όμιλος Λάτση. Ο όμιλος
μετά την πρόσφατη συμφωνία για τη συμμετοχή (με 10% στο μετοχικό κεφάλαιο της
Eurobank) της γερμανικής Deutche Bank και την απόφαση για την είσοδό του στο
Ελληνικό Χρηματιστήριο έχει ενισχύσει τη θέση του στην ελληνική αγορά. «Θα
μελετήσουμε το θέμα και θα αποφασίσουμε», δήλωσε πριν από μερικές μέρες ο κ.
Ν. Νανόπουλος, διευθύνων σύμβουλος της Eurobank, όταν ρωτήθηκε για τη στάση
που θα τηρήσει ο όμιλος στη διαδικασία πώλησης της Ιονικής Τράπεζας. Η θέση
αυτή έχει τροφοδοτήσει μια σειρά από σενάρια στην αγορά.

ΤΑ ΣΕΝΑΡΙΑ

Τα πιο βασικά απ’ αυτά έχουν ως εξής:

Πρώτον: Υποβάλλεται κοινή προσφορά από Eurobank, Εργασίας και Deutche
και οι τρεις τράπεζες αποκτούν ίση συμμετοχή. Τη διοίκηση της Ιονικής
αναλαμβάνει κάποιος από τους τρεις συνεταίρους έπειτα από συμφωνία. Πρέπει να
σημειωθεί ότι τον Αύγουστο είχε συμφωνηθεί πως στην περίπτωση απόκτησης της
Ιονικής από το γκρουπ, τότε το management θα αναλάμβαναν στελέχη από την
Εργασίας. Πάντως, η επιλογή αυτή θα έφερνε την Eurobank να ελέγχει είτε άμεσα
είτε έμμεσα (μέσω της συμμετοχής της στην Εργασίας) μεγαλύτερο πακέτο μετοχών
της Ιονικής.

Δεύτερον: Υποβάλλεται κοινή προσφορά από Eurobank, Εργασίας, Deutche,
αλλά με ενισχυμένη την παρουσία της γερμανικής πλευράς, η οποία θα αναλάβει
και το μάνατζμεντ.

Πάντως, στην περίπτωση που η Ιονική βρεθεί στο ευρύτερο γκρουπ των
επιχειρήσεων μετοχικού ενδιαφέροντος Λάτση, τότε ο μεγαλοτραπεζίτης θα ελέγχει
(απευθείας και μέσω συνεταίρων του) το 15,9% των χορηγήσεων, το 17% των
καταθέσεων και το 16,7% του ενεργητικού. Δηλαδή θα μετατραπεί σε δεύτερη
μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας και πρώτη ιδιωτική τράπεζα με αξιοσημείωτη
διαφορά από την επόμενη, δηλαδή την Alpha Τράπεζα Πίστεως.

ΤΟ ΙΣΧΥΡΟ ΧΑΡΤΙ

Η ομοιογένεια αποτελεί, σύμφωνα με τις απόψεις κορυφαίων στελεχών της Alpha
Τράπεζα Πίστεως, το ισχυρό χαρτί του ομίλου. Η Alpha Τράπεζα Πίστεως, που από
το 1998 βρίσκεται στη δεύτερη θέση της κατάταξης των εμπορικών τραπεζών
έχοντας ενισχύσει την κεφαλαιακή της θέση (με την αύξηση του μετοχικού
κεφαλαίου που έκανε την άνοιξη), εμφανίζεται αποφασισμένη να ακολουθήσει ένα
δρόμο που θα βασίζεται κατά κύριο λόγο στις δικές της δυνάμεις. Αυτό θα το
πετύχει εφαρμόζοντας την επιθετική εμπορική πολιτική που θα στηρίζεται στην
αξιοποίηση της τραπεζικής τεχνολογίας για την προώθηση των προϊόντων της καθώς
και στην προσφορά ιδιαίτερα ανταγωνιστικών επιτοκίων και νέων προϊόντων. Τους
τελευταίους μήνες η Alpha Τράπεζα Πίστεως προχώρησε σε θεαματικές κινήσεις στο
μέτωπο των επιτοκίων, στην εκμετάλλευση του Internet στην προώθηση των
προϊόντων της, καθώς και στον εμπλουτισμό του καταλόγου με τα προϊόντα της.

Όμως, η ηγεσία της τράπεζας, δηλαδή ο κ. Γ. Κωστόπουλος και το επιτελείο του,
τηρεί σιγή ιχθύος σχετικά με τις προθέσεις της να συμμετάσχει στο νέο
διαγωνισμό για την Ιονική. «Θα δούμε», είναι η απάντηση κορυφαίου στελέχους
της στην παρατήρηση ότι η προσθήκη της Ιονικής θα έχει ως αποτέλεσμα ο όμιλος
να έχει συνολικά το 18,2% των χορηγήσεων, το 17,7% των καταθέσεων και το 18,1%
του ενεργητικού. Το ίδιο στέλεχος παρατηρούσε όμως ότι μετά την «περιπέτεια»
του καλοκαιριού, τα μερίδια της Ιονικής στην αγορά έχουν περιορισθεί. Όταν
μάλιστα ερωτάται για την προοπτική συνεργασίας με κάποια μεγάλη ξένη τράπεζα,
η απάντηση που δίνει δεν αφήνει πολλά περιθώρια για ερμηνείες. «Εμείς το
δοκιμάσαμε στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας», λέει χαρακτηριστικά.

Η ΕΘΝΙΚΗ

Πάντως, αυτό που είναι αδιαμφισβήτητο είναι η πρωτοκαθεδρία της Εθνικής
Τράπεζας στην ελληνική τραπεζική αγορά. Η νέα Εθνική, όπως χαρακτηριστικά
αποκαλείται μετά τη συγχώνευση Εθνικής και Κτηματικής, κατέχει το 29% των
δανείων, το 39,8% των καταθέσεων και το 36,8% του ενεργητικού. Παρά τη μείωση
του μεριδίου της που παρατηρείται τα τελευταία 3 χρόνια, εν τούτοις
εξακολουθεί να είναι η μεγάλη κυρία του ελληνικού τραπεζικού συστήματος.

Η συγχώνευσή της με την Κτηματική Τράπεζα άνοιξε καινούργιους ορίζοντες για
τον όμιλο της Εθνικής, ο οποίος τα τελευταία χρόνια κινήθηκε στο ρυθμό των
εσωτερικών αναδιοργανώσεων. «Περάσαμε τη φάση του νοικοκυρέματος», λέει
χαρακτηριστικά στέλεχός της και συμπληρώνει λέγοντας ότι «τώρα θα πρέπει να
κοιτάξουμε μπροστά».

Το σπάσιμο στα τέσσερα της σημερινής μετοχής καθώς και η αναμενόμενη πώληση
πακέτου μετοχών του Δημοσίου σε ξένους θεσμικούς επενδυτές αλλά και η
φημολογούμενη αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της θα επηρεάσουν τόσο τη
διασπορά της μετοχής όσο και τη σύνθεση του μετοχικού της κεφαλαίου.
Παράλληλα, οι κινήσεις αυτές οδηγούν το δίχως άλλο σε ενίσχυση της κεφαλαιακής
επάρκειας της τράπεζας, που είναι απαραίτητη εν όψει της ενιαίας αγοράς και
των στόχων της ηγεσίας της να εξελιχθεί η ΕΤΕ σε μία ισχυρή περιφερειακή
τράπεζα στο χώρο της Βαλκανικής, της ΝΑ Μεσογείου αλλά και των παρευξείνιων χωρών.

Κορυφαία στελέχη της μάλιστα σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις όταν ερωτώνται για το
ενδεχόμενο κάποιας εξαγοράς στο εξωτερικό, αν και δεν θέλουν να αποκαλύψουν
τις προθέσεις της, εντούτοις δεν την αποκλείουν.

Από την άλλη πλευρά έχουν γίνει φανερές οι προθέσεις της ηγεσίας της Εθνικής
Τράπεζας και κυρίως του διοικητή της κ. Θ. Καρατζά να ενισχύσει την παρουσία
της στο χώρο της παροχής υπηρεσιών και προϊόντων στους καταναλωτές.

ΚΑΙ Η ΕΜΠΟΡΙΚΗ;

Το παζλ συμπληρώνεται με την Εμπορική Τράπεζα για την οποία εδώ και ένα χρόνο
ακούγονται φήμες για ένα μελλοντικό ενδεχόμενο ιδιωτικοποίησής της. Ήδη, δεν
είναι λίγα εκείνα τα στελέχη των τραπεζών που σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις μιλούν
για το ενδιαφέρον που θα είχε μια τέτοια προοπτική η οποία θα άλλαζε άρδην όλα
τα δεδομένα στον τραπεζικό χώρο. Τα μερίδια που έχει σήμερα η Εμπορική Τράπεζα
στις χορηγήσεις (12%), στις καταθέσεις (10%), και στο ενεργητικό (8%), αν
προστίθεντο στα αντίστοιχα κάποιων από τους ισχυρούς ιδιωτικούς τραπεζικούς
ομίλους, σίγουρα θα οδηγούσαν στη δημιουργία ενός τραπεζικού κολοσσού που θα
μπορούσε τόσο να σταθεί αυτόνομα στην ενιαία ευρωπαϊκή τραπεζική αγορά όσο και
να αλλάξει τους εσωτερικούς συσχετισμούς στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα.
Πάντως τόσο η κυβέρνηση όσο και η ηγεσία της Εμπορικής Τράπεζας διαψεύδουν μία
ενδεχόμενη ιδιωτικοποίησή της. Από την άλλη πλευρά δεν θα πρέπει να
υποβαθμίζεται το γεγονός ότι η πώληση της Ιονικής θα έβαζε στο ταμείο της
πολλές δεκάδες δισεκατομμύρια δραχμές που θα ενίσχυαν την κεφαλαιακή της
επάρκεια και θα μπορούσαν να χρηματοδήσουν επενδυτικά σχέδια αναδιοργάνωσης,
εκσυγχρονισμού και επέκτασης.

ΣΕ ΑΥΞΗΣΗ μετοχικού κεφαλαίου προχωρά η Τράπεζα Εργασίας, τις προσεχείς
ημέρες. Ήδη δημοσιεύτηκε η σχετική πρόσκληση.

Σε έκτακτη Γενική Συνέλευση των μετόχων θα αποφασισθεί η αύξηση του μετοχικού
κεφαλαίου από κεφαλαιοποίηση αποθεματικών της Τράπεζας. Επίσης θα αποφασισθεί
και η δωρεάν διανομή μετοχών προς τους μετόχους, από την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου.

Επίσης, αναμένεται να αποφασισθεί και η έκδοση νέων μετοχών, με μετρητά, και
με προτιμησιακό καθεστώς για τους παλαιούς μετόχους.

Σύμφωνα με πληροφορίες, θα δοθούν 2 ή 3 δωρεάν για κάθε 10 παλαιές μετοχές.
Για την αγορά των νέων μετοχών με την καταβολή μετρητών, οι πληροφορίες
αναφέρουν ότι θα δοθούν 2-3 νέες μετοχές για κάθε 10 παλαιές.