ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Έδωσε ήρωες και ιστορία

Σαράντα χρόνια μετά, ο Φιντέλ είναι πάντα στη θέση του. Ένας απόλυτος μονάρχης
που έδωσε αξιοπρέπεια στην Κούβα, όπως λέει ο βιογράφος του.

Ιανουάριος 1959. Ένας από τους Κουβανούς επαναστάτες δείχνει το όπλο του σ’ ένα παιδί που τον υποδέχεται στη Ματάνσας

2 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1959: από το μπαλκόνι του δημαρχείου του Σαντιάγο ντε Κούβα, ο
Φιντέλ Κάστρο εκφωνεί τον πρώτο του λόγο ως αρχηγός της νικηφόρας επανάστασης.
Έχει κατέβει από τη Σιέρα Μαέστρα μ’ ένα αμερικανικό Μ-2 στον ώμο, γυαλιά από
μαύρο μεταλλικό σκελετό, γένια, ένα δαγκωμένο πούρο στα χείλη κι ένα μενταγιόν
της Παναγίας καρφιτσωμένο στο πέτο, κι έχει καταλάβει την πόλη χωρίς να ρίξει
ούτε έναν πυροβολισμό. Στο πλήθος που τον αποθεώνει, απευθύνει λόγια
προφητικά: «Η επανάσταση τώρα αρχίζει. Η επανάσταση δεν θα είναι εύκολο έργο.
Η επανάσταση θα είναι μια δύσκολη υπόθεση, γεμάτη κινδύνους. Δεν θα είναι όπως
το 1898, όταν έφτασαν οι Αμερικανοί και έγιναν κύριοι της χώρας μας».

Στον ένα μήνα που ακολούθησε την είσοδό του στην Αβάνα, στις 8 Ιανουαρίου, ο
Φιντέλ εκφώνησε 12 λόγους, έδωσε πέντε συνεντεύξεις Τύπου και έκανε πολύωρες
εμφανίσεις στην τηλεόραση. Όπως επισημαίνει ο Ταντ Σουλτς, συγγραφέας της πιο
ολοκληρωμένης βιογραφίας του Κουβανού ηγέτη που έχει εκδοθεί μέχρι σήμερα, ο
Κάστρο ήταν από την αρχή πεπεισμένος ότι η προπαγάνδα είναι ζωτικής σημασίας
για την κινητοποίηση των μαζών σε μια επανάσταση και για τον λόγο αυτό
απέκτησε αμέσως τον έλεγχο της τηλεόρασης, που το 1959 ήταν ήδη αρκετά
ανεπτυγμένη στην Κούβα. Κι έδωσε ιστορία και ήρωες σε μια χώρα που μέχρι τότε
στερείτο και τα δύο. Επέβαλε ένα μαρξιστικό λενινιστικό σύστημα μπολιασμένο με
μια έννοια κοινωνικής δικαιοσύνης. Και, όσο ειρωνικό κι αν φαίνεται αυτό,
καλλιέργησε το έδαφος για εκείνο το είδος σύγχρονου καπιταλισμού που σήμερα
αρέσει τόσο πολύ. Δημιούργησε, μ’ άλλα λόγια, ένα έθνος μορφωμένο, υγιές, με
υψηλό προσδόκιμο ζωής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ο Φιντέλ μαθαίνει στους συμπατριώτες του τον
καπιταλισμό, σημειώνει στη «Ρεπούμπλικα» ο Αμερικανός ιστορικός. Έχει προβεί
βέβαια σε παραχωρήσεις, σε τακτικούς ελιγμούς. Πώς να αρνηθεί, για παράδειγμα,
την πραγματικότητα του δολαρίου όταν εισρέουν κάθε χρόνο στην Κούβα κάπου 1,5
δισεκατομμύριο δολάρια από συγγενείς που έχουν μεταναστεύσει στην Αμερική; Ο
Κάστρο γνωρίζει ότι ο κόσμος έχει αρχίσει να κουράζεται από το σύστημα και ότι
αν δεν δεχθεί ορισμένες αλλαγές δεν θα μπορέσει να σταθεί για πολύ καιρό. Οι
κινήσεις του δεν έχουν όμως ούτε ιδεολογικό ούτε πολιτικό χαρακτήρα. Δεν
μπορούν να συγκριθούν με τη σοβιετική περεστρόικα ή με τις αλλαγές που έκανε
στην Κίνα ο Ντενγκ Σιαοπίνγκ.

2 Ιανουαρίου 1999: σαράντα χρόνια μετά την επανάσταση έχουν αλλάξει πολλά,
στην Αβάνα όμως νιώθεις συχνά ότι ο χρόνος έχει μείνει στάσιμος. Κι ένα
ερώτημα πλανάται, ανάμεσα σ’ άλλα: εκείνο το παιδί που περιεργαζόταν τότε το
τουφέκι ενός από τους «μπαρμπούδος» στην είσοδο της Ματάνσας, πού να βρίσκεται
σήμερα; Στην Κούβα ή το Μαϊάμι;