Τρόμος στον «Λάκκο»…

Ξέρετε ποιο χώρο ονομάζουν ­ οι γιατροί ­ «Λάκκο» στο νοσοκομείο Μπάρα; Τον
θάλαμο εκτάκτων περιστατικών. Για ποιο λόγο; Γι’ αυτόν που όλοι φανταζόμαστε.
Τι εστί Μπάρα; Το μεγαλύτερο νοσοκομείο του κόσμου, στο Σοβέτο της Νότιας
Αφρικής. Αν η εικόνα που έχετε για τα νοσοκομεία έχει διαμορφωθεί με βάση την
τηλεοπτική σειρά «Στην Εντατική», η μαρτυρία του χειρουργού Ντέιβιντ Μάρκους
Γκορ μπορεί και να σας σοκάρει.

ΣΙΓΟΥΡΑ, δηλώνει ο Βρετανός γιατρός στο περιοδικό «Spectator», η μονάδα
εντατικής του Μπάρα είναι το ίδιο «συναρπαστική» με αυτή της σειράς. Όσον
αφορά όμως τα επίπεδα επιτυχίας των χειρουργικών επεμβάσεων, ουδεμία σύγκριση.
Επιπλέον, η ατμόσφαιρα της «Εντατικής» είναι χρωματισμένη με το αίσθημα του
καθήκοντος, το ενδιαφέρον προς τον συνάνθρωπο. Στην ατμόσφαιρα του Μπάρα μόνο
κούραση, κυνισμός και αδιαφορία αιωρούνται.

ΑΓΝΩΣΤΗ Η ΣΥΜΠΟΝΙΑ

Η έννοια της συμπόνιας είναι άγνωστη. Τόσο που οι ασθενείς δεν διανοούνται καν
να την επιζητήσουν: υποφέρουν σιωπηλά, σπανίως βογκούν και ουδέποτε
διαμαρτύρονται. Δεν επιτρέπει τέτοιες «παρεκτροπές» η νοσηλευτική ομάδα.

Βρισκόμαστε άλλωστε στο Σοβέτο, μια πόλη όπου, και με τα δεδομένα της Νότιας
Αφρικής ακόμα, οι συνθήκες ζωής και εργασίας είναι ιδιαίτερα δύσκολες. Οι
άνθρωποι μαθαίνουν να είναι σκληροί. Οι ευαισθησίες εδώ είναι πολυτέλεια.

Στο νοσοκομείο Μπάρα καταφθάνουν καθημερινά, με κάθε πιθανό μεταφορικό μέσο,
εκατοντάδες τραυματίες. Οι πιο σοβαρά τραυματισμένοι, λέει ο γιατρός Γκορ που
εργάσθηκε στο χώρο αυτό επί ένα χρόνο, έχουν «δικαίωμα» σε ένα κόκκινο
αυτοκόλλητο με την επιγραφή «επείγον», που συνήθως τοποθετείται στο μέτωπό
τους.

Έτσι ώστε να μην τους «ξεχάσουν» οι γιατροί. Αν τώρα η κατάστασή τους είναι
ιδιαίτερα άσχημη, μεταφέρονται τροχάδην στο θάλαμο ανάνηψης. Με επόμενο σταθμό
είτε το χειρουργείο είτε το νεκροτομείο.

ΣΤΗ ΜΟΙΡΑ ΤΟΥΣ

Ποιες είναι οι πιο απελπιστικές περιπτώσεις; Αυτοί που έχουν πυροβοληθεί στο
κεφάλι και βρίσκονται σε κωματώδη κατάσταση.

Οι οποίοι διασωληνώνονται και αφήνονται στη μοίρα τους. Ούτως ή άλλως, δεν
έχουν καμία ελπίδα. Και οι νευροχειρουργοί δεν μπαίνουν καν στον κόπο να τους
εξετάσουν.

Τα τραύματα τώρα από όπλο στο λαιμό, τον θώρακα ή την κοιλιακή χώρα αποτελούν
πολύ μεγαλύτερη πρόκληση. Τίποτα πιο αποτελεσματικό για την αυτοσυγκέντρωση.
Και αν μεταφερθεί κανείς με τραύματα από μαχαίρι στην καρδιά, συνήθως
εγκαταλείπεται στα χέρια ενός χειρουργού που αρχίζει να τον «ανοίγει»
επιτόπου, σε ένα φρικαλέο όργιο αίματος και χάους.

Αλίμονο όμως, στο Σοβέτο οι τραυματισμοί με μαχαίρι αποτελούν παρελθόν. Στις
μέρες μας, κάθε «tsotsi» (κακοποιός) που σέβεται τον εαυτό του έχει και από
ένα όπλο.

ΟΡΔΕΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΩΝ

Λένε ότι η ανθρώπινη ζωή είναι ευτελής στην Αφρική. Ως γενίκευση, σύμφωνα με
τον Γκορ, είναι μάλλον αναληθής, δεν υπάρχει αμφιβολία όμως ότι στο Σοβέτο δεν
είναι πια και ιδιαίτερα πολύτιμη.

Ακόμα και ο ίδιος έφθασε να βαριέται με τις ορδές των τραυματιών από τροχαία
δυστυχήματα, όλους εκείνους που κατέφθαναν με κατεστραμμένα πρόσωπα και
κομμένα άκρα και χρειάζονταν επειγόντως νάρθηκες, μεταγγίσεις αίματος,
ακτινογραφίες, εγκεφαλογραφήματα και ατελείωτες ώρες φροντίδας. Και όταν κάνει
λόγο για «ορδές» ο γιατρός κυριολεκτεί, καθώς στο Σοβέτο οι άνθρωποι έχουν μία
«περίεργη» τάση να μπαίνουν συνεχώς στο δρόμο των αυτοκινήτων και των
λεωφορείων.

Ίσως γιατί σε αυτή την άναρχα δομημένη παραγκούπολη δεν υπάρχουν πολλά
πεζοδρόμια. Μόνο κακοφτιαγμένοι, βρώμικοι δρόμοι.

Η ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ των γιατρών του νοσοκομείου Μπάρα προς τους ασθενείς είναι
μάλλον ωμή και αδιάφορη.

Τι είδους σχέσεις όμως διατηρούν οι γιατροί μεταξύ τους; Όταν μιλάμε για
συναδέλφους από διαφορετικές ειδικότητες, λέει ο Ντέιβιντ Γκορ, είναι στην
καλύτερη περίπτωση ανύπαρκτες και στη χειρότερη ιδιαίτερα τεταμένες. Η αέναη
δε διαμάχη μεταξύ αναισθησιολόγων και χειρουργών αποκτά εδώ μια διαφορετική
διάσταση: μπορεί να συνυπάρξουν επί τρεις και πλέον ώρες κατά τη διάρκεια μιας
επέμβασης χωρίς να ανταλλάξουν την παραμικρή κουβέντα.

Χωρίς καν να τηρήσουν τα προσχήματα. Κι όμως υπάρχει ελπίδα, ακόμα και σε αυτή
τη μελανή εικόνα που περιγράφει ο Γκορ με βάση την εμπειρία του. Υπάρχουν
κάποιοι γιατροί που πραγματικά ενδιαφέρονται ­ τόσο για την επιστήμη τους όσο
και για τον ασθενή.

Υπάρχουν κάποιες νοσοκόμες που διατηρούν την ανθρωπιά τους ­ ακόμα και υπό
αυτές τις ελάχιστα ανθρώπινες συνθήκες. Υπάρχουν κάποιοι ασθενείς που
κατορθώνουν να ξεχωρίσουν, να αποκτήσουν όνομα και πρόσωπο, να σταματήσουν να
είναι αριθμοί και να γίνουν άνθρωποι. Αρκούν οι φωτεινές αυτές εξαιρέσεις για
να κάνουν τον Γκορ να συστήσει το νοσοκομείο Μπάρα σε συναδέλφους του;

Ναι, δηλώνει. Ανεκτίμητη εμπειρία. Τραυματική αλλά ανεκτίμητη.