ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Όμιλος Πανεπιστημιακών

Ο Όμιλος Πανεπιστημιακών δημιουργήθηκε τον Δεκέμβριο του 1996 ύστερα από
πρωτοβουλία πενήντα πανεπιστημιακών δασκάλων από ελληνικά ΑΕΙ με στόχο την
ανάπτυξη της κριτικής και του διαλόγου όσον αφορά στα προβλήματα και τις
προοπτικές αναβάθμισης του Δημόσιου Πανεπιστημίου.

ΟΙ ΣΟΒΑΡΕΣ αναδιαρθρώσεις που επιτελούνται σήμερα στο πεδίο της
πανεπιστημιακής εκπαίδευσης αναδεικνύουν την ανάγκη συγκρότησης του
επιστημονικού διαλόγου και του κριτικού αναστοχασμού για το ρόλο του
πανεπιστημίου στο νέο διεθνές περιβάλλον. Στη σημερινή διεθνοποιημένη κοινωνία
με τις ραγδαίες κοινωνικο-οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις αλλάζουν οι
όροι ανάπτυξης και αναπαραγωγής της γνώσης, ενώ οι πανεπιστημιακοί θεσμοί
εγκαλούνται για αδυναμία αναπροσαρμογής. Διεθνείς οργανισμοί (ΟΟΣΑ, Διεθνής
Τράπεζα κ.ά.) και πολλές κυβερνήσεις παροτρύνουν για μεγαλύτερη «ευελιξία» και
σύνδεση της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της ιδιωτικής οικονομίας και παραγωγής,
αμφισβητώντας έτσι τον καθολικό και συστηματικό χαρακτήρα της πανεπιστημιακής
εκπαίδευσης και την ουσιαστική διάκριση ανάμεσα στην εκπαίδευση και την
κατάρτιση. Παράλληλα αμφισβητείται ο δημόσιος χαρακτήρας της πανεπιστημιακής
παιδείας και η αυτοτέλεια ως βασική λειτουργία του πανεπιστημίου. Προβάλλεται
έτσι μια νέα ιδέα για το ρόλο και το χαρακτήρα του πανεπιστημίου: ευέλικτο,
ανταγωνιστικό, προσανατολισμένο στις ανάγκες της αγοράς και στη μετάδοση
δεξιοτήτων, αυτοχρηματοδοτούμενο (εκτός της δημόσιας χρηματοδότησης) που
παρέχει εκπαιδευτικές υπηρεσίες σε «καταναλωτές», οι οποίοι και πληρώνουν
εξατομικευμένα, και όχι μέσω της γενικής φορολογίας.

Οι νέες αυτές τάσεις βρίσκουν πρόσφορο έδαφος όταν συμβαδίζουν με κρίση και
υποβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου, η οποία ανάγεται τόσο σε ευθύνες της
πολιτείας (μαζικοποίηση χωρίς προϋποθέσεις, ελλιπής χρηματοδότηση, ελλείψεις
σε υποδομή και προσωπικό) όσο και σε ευθύνες της ίδιας της πανεπιστημιακής
κοινότητας (αποδυνάμωση συμμετοχικών διαδικασιών, αδιαφορία, έλλειψη κανόνων
δεοντολογίας και αξιολόγησης, κακοδιαχείριση κ.ά.). Η επίλυση αυτών των
προβλημάτων είναι ιδιαίτερα σύνθετη και βεβαίως η απάντηση δεν είναι μια
στροφή σε μια αγοραίας μορφής πανεπιστημιακή παιδεία. Όπως δείχνει η διεθνής
εμπειρία σε χώρες που υιοθετήθηκαν τέτοιες πρακτικές (π.χ. Αγγλία, Ολλανδία)
έχουμε φαινόμενα εμπορευματοποίησης και νέων ανισοτήτων, ενώ η επαγγελλόμενη
συνολική αναβάθμιση της ποιότητας παραπέμφθηκε στις καλένδες. Ταυτόχρονα όμως,
τα προβλήματα της κρίσης του πανεπιστημίου δεν μπορούμε να τα αντιμετωπίζουμε
αμυντικά και με τους προστατευτικούς όρους του παρελθόντος, μεταθέτοντας πάντα
τις ευθύνες σε εξωτερικούς παράγοντες. Οφείλουμε να κατανοήσουμε και να
ερμηνεύσουμε την κρίση του ελληνικού πανεπιστημίου, και να αναζητήσουμε
γόνιμες διεξόδους για την αναβάθμιση και ανάπτυξη του δημόσιου πανεπιστημίου.
Προϋπόθεση για αυτό είναι ο συστηματικός διάλογος που θα αναδείξει τα ουσιώδη
προβλήματα και θα υπερβεί τον υπάρχοντα κατακερματισμό επιστημονικών δυνάμεων
και την έλλειψη σφαιρικής γνώσης για τα πανεπιστημιακά δεδομένα. Προς αυτή την
κατεύθυνση επιδιώκει να συμβάλλει και ο Όμιλος Πανεπιστημιακών.

Μέσα στα πανεπιστήμια υπάρχει ένα σημαντικό δυναμικό, το οποίο παρά την
έλλειψη ουσιαστικής στήριξης από την πολιτεία εξακολουθεί να ενδιαφέρεται
ενεργά, πέραν από τις συμβατικές υποχρεώσεις του, όχι μόνο για τη διδασκαλία
και την έρευνα, αλλά και τα γενικότερα προβλήματα του πανεπιστημίου και τις
προϋποθέσεις αναβάθμισής του. Οι πανεπιστημιακοί αυτοί αγωνιούν για το ότι η
χώρα μας είναι η τελευταία στην Ευρώπη σε ό,τι αφορά τις δημόσιες δαπάνες για
την παιδεία, για τον κίνδυνο της πρόωρης εξειδίκευσης των πτυχίων και
προσαρμογής τους στις βραχυχρόνιες ανάγκες της αγοράς, για την απομάκρυνση από
την εγκύκλια παιδεία προς την κατάρτιση, για τον προσανατολισμό σε μια αγοραία
παιδεία με νέες ανισότητες, για τη δημιουργία μέσα στα ΑΕΙ παράλληλων
συστημάτων εκπαίδευσης μη ελεγχόμενων από τα όργανα και τους θεσμούς
αυτοδιοίκησης των πανεπιστημίων (π.χ. ΠΣΕ). Ο Όμιλος Πανεπιστημιακών εκτός από
τις μέχρι σήμερα δραστηριότητές του προωθεί άμεσα την έκδοση εξαμηνιαίου
επιστημονικού περιοδικού με τίτλο «Πανεπιστήμιο», το οποίο φιλοδοξεί να
αποτελέσει αξιόπιστο βήμα επιστημονικού διαλόγου και κριτικής που θα
υπερβαίνει τα παραδοσιακά στεγανά και θα είναι ανοιχτό στην ακαδημαϊκή
κοινότητα και στους νέους επιστήμονες.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.