Η ρήξη Καραμανλή με το Παλάτι

Η ΗΤΤΑ της ΕΡΕ στις εκλογές του ’63 και η νίκη της Ένωσης Κέντρου και του
Γεωργίου Παπανδρέου επηρέασαν καθοριστικά τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Δεν
πίστευε ότι θα χάσει τις εκλογές και πολύ περισσότερο δεν ήθελε να καθήσει στη
θέση της αντιπολίτευσης. Κάποιες στιγμές, μάλιστα, πέρασαν από το μυαλό του ­
το εξέφρασε και σε ορισμένους φίλους του ­ σκέψεις να εγκαταλείψει την
πολιτική ζωή και να αποσυρθεί. Αυτό καταγράφεται μέσα από το ανέκδοτο κείμενό
του για «τις σχέσεις με το Στέμμα», το οποίο συμπεριλαμβάνει ο Τάκης Λαμπρίας,
στενός συνεργάτης του, ευρωβουλευτής της Ν.Δ. σήμερα, στο νέο του βιβλίο για
«τον φίλο Καραμανλή». Την ίδια εποχή, όμως, τον Κωνσταντίνο Καραμανλή
επηρεάζει αποφασιστικά και η στάση των Ανακτόρων απέναντί του. «Σας εξέλεξα
πρωθυπουργό της χώρας», του λέει χαρακτηριστικά ο βασιλιάς Παύλος, ο οποίος
μεταφέροντάς του συνεχώς τις απαιτήσεις της Φρειδερίκης, έχει μεταβάλει πλέον
τις σχέσεις με τον πρωθυπουργό σε πεδίο συνεχών συγκρούσεων. Ο Κωνσταντίνος
Καραμανλής υποστηρίζει ακόμη ότι το Παλάτι είχε αποφασίσει να μην πάρει στις
εκλογές του ’63 την απόλυτη πλειοψηφία, προωθώντας και βοηθώντας, όπως λέει, ο
Παύλος και η Φρειδερίκη την Ένωση Κέντρου. Με τις κινήσεις αυτές το Παλάτι θα
ήταν ο ρυθμιστής της πολιτικής ζωής, αφού κανένα από τα δύο κόμματα ­ η ΕΡΕ
και η Ένωση Κέντρου ­ δεν θα συγκέντρωνε την απόλυτη πλειοψηφία και θα
χρειάζονταν ίσως μη μονοκομματικές κυβερνήσεις. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής,
πάντως, δεν ερμηνεύει με τον ίδιο τρόπο ­ τη μεγάλη νίκη, με 53%, της
δημοκρατικής παράταξης στις εκλογές του Φεβρουαρίου του ’64 ­ όπως
καταγράφεται στο κείμενό του. Δεν δίνει, δηλαδή, ερμηνεία για το πώς
επιτεύχθηκε αυτό το υψηλό ποσοστό. Αντιθέτως, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις
υποχωρήσεις της κυβέρνησης του Κέντρου απέναντι στις οικονομικές απαιτήσεις
των Ανακτόρων, τις οποίες εμφανίζει ως «αντιπαροχή» για τη σχετική εύνοια που
έδειξαν ώστε να βελτιώσει το εκλογικό ποσοστό της το ’63. «ΤΑ ΝΕΑ» συνεχίζουν
για δεύτερη ημέρα και ολοκληρώνουν σήμερα την προδημοσίευση αυτού του
ντοκουμέντου, στο οποίο καταγράφεται η άποψη του Κωνσταντίνου Καραμανλή για
την κόντρα του με τα Ανάκτορα, το ταξίδι της Φρειδερίκης στο Λονδίνο, που
προκάλεσε πολλές αντιδράσεις, τη γραπτή απάντηση που έδωσε ο βασιλιάς Παύλος
στις επικρίσεις του και τους λόγους για τους οποίους αποφάσισε ο Κ. Καραμανλής
να αποχωρήσει από την Ελλάδα.

ΤΟ ΕΠΙΣΗΜΟ ταξίδι του βασιλικού ζεύγους στο Λονδίνο είχε προγραμματισθεί για
τις 9 Ιουλίου (1963). Η πρόσκληση της Βασίλισσας της Αγγλίας και η αποδοχή της
από τους Έλληνες βασιλείς ήταν προγενέστερες από τα επεισόδια του Απριλίου.
Αλλ’ ακριβώς εξαιτίας αυτών των γεγονότων τα πράγματα περιεπλέκοντο. Ήταν
φανερό πλέον ότι το ταξίδι στο Λονδίνο θα ξαναζωντάνευε την εχθρική και
επιβλαβή για την Ελλάδα αναταραχή και ότι, συνεπώς, ήταν επιβεβλημένο ν’
αναβληθεί για ευθετώτερο χρόνο.

Αυτό το θέμα του ταξιδίου εξελίχθηκε, όπως δεν έπρεπε, σε μία σύγκρουση
συνταγματικού χαρακτήρος, που είχε ολέθριες συνέπειες για τον τόπο. Για την
άρση της διαφωνίας που προέκυψε επί του θέματος αυτού πραγματοποιήθηκαν πολλές
συναντήσεις. Στην πρώτη, 1 Μαΐου, διεμήνυσα προς το Βασιλέα τη σύσταση της
κυβερνήσεως για την αναβολή του ταξιδίου. Ο Βασιλεύς επεφυλάχθη και με
παρεκάλεσε να συζητήσουμε το θέμα μετά την επιστροφή του από μία εκδρομή που
είχε προγραμματίσει για την Πελοπόννησο.

Επιστρέφοντας στις 8 Μαΐου, μία οξεία κρίση σκωληκοειδίτιδος τον ανάγκασε να
εγχειρισθεί στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός», απ’ όπου βγήκε στις 27 Μαΐου και
έφυγε και πάλι για μια αναρρωτική εκδρομή στις Σποράδες. Έτσι μόνον το Σάββατο
8 Ιουνίου είχα μαζί του μία πρώτη συνομιλία.

Η ΑΚΡΟΑΣΗ

Η ακρόαση έγινε πραγματικά στα Ανάκτορα Τατοΐου και ήταν παρών και ο Διάδοχος
Κωνσταντίνος. Το πρωί εκείνο εξήγησα σαφώς στον Βασιλέα τους λόγους για τους
οποίους επεβάλλετο η αναβολή του ταξιδίου στο Λονδίνο και του ετόνισα ότι το
θέμα υπερέβαινε τα όρια ενός εθιμοτυπικού προβλήματος και ότι η κυβέρνησή μου
ανελάμβανε, από κοινού με την Αγγλική κυβέρνηση, την ευθύνη για την αναβολή
του ταξιδίου.

Ο Βασιλεύς διετύπωσε αντιρρήσεις για την αναβολή και συμφωνήσαμε να
συναντηθούμε το πρωί της μεθεπομένης, στις 10 δηλαδή Ιουνίου.

Κατά τη συνάντηση εκείνη επανέλαβα στον Βασιλέα τα γνωστά επιχειρήματά μου για
την αναβολή του ταξιδίου και είχα κάμψει σχεδόν τις αντιρρήσεις του.

Ο Βασιλεύς μάλιστα μου είπε ότι, αν τελικά συμφωνήσουμε στην αναβολή του
ταξιδίου, εσκέπτετο να στείλει μία επιστολή στη Βασίλισσα της Αγγλίας, δια της
οποίας θα δικαιολογεί την αναβολή. Προσέθεσε, μάλιστα, ότι θα ήταν χρήσιμο να
την επιδώσει ο ίδιος ο Διάδοχος, για να δώσει με την ευκαιρία αυτή και
προφορικές εξηγήσεις. Συμφωνήσαμε δε να συναντηθούμε και πάλι το απόγεμα για
να συζητήσουμε τις λεπτομέρειες.

ΑΛΛΑΞΕ

Παύλος – Καραμανλής. «Ήταν καλός άνθρωπος ο Παύλος, αλλά έκανε ό,τι ήθελε η Φρειδερίκη», έλεγε ο ιδρυτής της ΕΡΕ

Το μεσημέρι όμως και καθ’ ην στιγμήν ενημέρωνα τους συναδέλφους μου για την
εξέλιξη του θέματος, μου μετέφερε ο κ. Χοϊδάς την παράκληση του Βασιλέως αντί
του απογεύματος να συναντηθούμε την επομένη. Πράγματι το πρωί της 11ης Ιουνίου
επήγα και πάλι στα Ανάκτορα του Τατοΐου, όπου όμως ο Βασιλεύς με πληροφόρησε
ότι μετέβαλε γνώμη και ότι δεν μπορεί να συμμορφωθεί με τη σύσταση της
Κυβερνήσεως. Έκπληκτος για τη μεταστροφή αυτή είπα στον Βασιλέα ότι θεωρούσα
την απόφασή του αυτή ατυχή και τον παρεκάλεσα να δεχθεί την παραίτησή μου.
Συνέστησα δε, ως αρχηγός του πλειοψηφούντος κόμματος και ως υπεύθυνος
σύμβουλος του Στέμματος, να διορισθεί αυστηρά υπηρεσιακή Κυβέρνηση, να
διαλυθεί η Βουλή και να διεξαχθούν εκλογές με το ισχύον εκλογικό σύστημα, το
πλειοψηφικό. Η λύση αυτή, όπως του είπα, είναι και πολιτικά και συνταγματικά
ενδεδειγμένη.

Ο Βασιλεύς εξέφρασε την έκπληξή του και με παρεκάλεσε να μην επιμείνω στην
παραίτησή μου. Όταν όμως του εξήγησα τους λόγους για τους οποίους δεν μπορούσα
να την αποφύγω, μου είπε ότι την αποδέχεται με ειλικρινή λύπη και μου
προσέφερε τον Μεγαλόσταυρο του Σωτήρος, τον οποίο όμως αρνήθηκα να δεχθώ, όπως
είχα αρνηθεί να τον δεχθώ και τον Δεκέμβριο του 1962.

ΣΥΜΦΩΝΗΣΑΝ

Κατελθών από τα Ανάκτορα συνεκάλεσα το Υπουργικό Συμβούλιο και το ενημέρωσα
επί της συζητήσεως που είχα με τον Βασιλέα που κατέληξε στην υποβολή της
παραιτήσεώς μου.

Οι συνεργάτες μου συμφώνησαν για την απόφασή μου αυτή καθώς και για τη
διαδικασία που επρότεινα να ακολουθήσει ο Βασιλεύς για την εκκαθάριση της
καταστάσεως μετά την παραίτησή μου.

Την επομένη, όταν εκλήθην και πάλι στα Ανάκτορα, διεπίστωσα από τη συζήτηση
που είχα με τον Βασιλέα ότι αυτός προσχωρούσε στις απόψεις της αντιπολιτεύσεως
και διότι είχε καταπονηθεί από την πολεμική τους αλλά και διότι επίστευε ίσως
ότι δια του τρόπου αυτού θα επετύγχανε μια εκτόνωση της καταστάσεως. Του είπα
τότε ότι η απόφασή του αυτή δεν είναι μόνον αντίθετη με τη συνταγματική
διαδικασία που υπέδειξα για τη λύση της κρίσεως, αλλά και θα οδηγήσει τη χώρα
και το Στέμμα σε επικίνδυνες περιπέτειες. Προειδοποίηση η οποία δυστυχώς
δικαιώθηκε πλήρως από τις μετέπειτα εξελίξεις.

Αυτή η δεύτερη διαφωνία μας και όχι η παραίτησή μου δια το θέμα του ταξιδίου
υπήρξε η αφετηρία της ανωμάλου εξελίξεως της πολιτικής μας ζωής και τελικά της
πτώσεως της Δημοκρατίας.

ΕΞΕΠΛΑΓΗ

Κατά την τελευταία μας αυτή συνάντηση είπα επίσης στον Βασιλέα ότι προτίθεμαι
να αποχωρήσω οριστικώς της πολιτικής και ότι θα συστήσω στο κόμμα μου να τον
βοηθήσει στη διευθέτηση της κρίσεως. Ο Βασιλεύς εξεπλάγη από τη δήλωσή μου
αυτή, τη χαρακτήρισε ολέθρια για τον τόπο και με παρεκάλεσε να την αναθεωρήσω.
Του είπα ότι θα φύγω οπωσδήποτε για την Ελβετία και ότι ανάλογα με τις
εξελίξεις που θα σημειωθούν στην Ελλάδα θα αποφασίσω εάν η αποχώρησή μου αυτή
θα είναι προσωρινή ή οριστική.

Την ίδια ημέρα κάλεσα τους συνεργάτες μου, τους ανακοίνωσα την απόφασή μου να
αναχωρήσω για την Ελβετία, διώρισα τριμελή Διοικούσα Επιτροπή του κόμματος και
την επομένη ανεχώρησα για τη Ζυρίχη.

Μετά την αναχώρησή μου σχηματίσθηκε κυβέρνηση Πιπινέλη, αποστολή της οποίας
ήταν να καλύψει το ταξίδι των βασιλέων στην Αγγλία και να διενεργήσει εκλογές,
αφού τροποποιήσει τον Εκλογικό Νόμο που ζητούσε η αντιπολίτευση.

Ευθύς εξ αρχής όμως έγινε φανερό ότι η αποστολή αυτής της κυβερνήσεως δεν θα
ήταν ευχερής. Γαλβανισμένη από τις επιτυχίες της, η αντιπολίτευση προέβαλλε
συνεχώς και νέες αξιώσεις, όπως η καθιέρωση της απλής αναλογικής, η ψήφος του
Στρατού, η αντικατάσταση της μόλις ψηφισθείσης κυβερνήσεως Πιπινέλη κ.λπ.

Μετά την αποχώρησή μου από την πολιτική και την εγκατάστασή μου στη Γαλλία,
πληροφορήθηκα ότι το Στέμμα ανεμίχθη στις εκλογές του 1963 εναντίον μου. Την
πληροφορία αυτή επιβεβαίωσαν τα ακόλουθα γεγονότα:

Καραμανλής – Παπανδρέου. Ο ιδρυτής της ΕΡΕ ήταν ο εκλεκτός των Ανακτόρων. Ωστόσο, το Παλάτι, το ’63, δεν ήθελε να ‘χει απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και σκέφθηκε να ευνοήσει «λίγο» το Κέντρο. Δεν περίμενε, όμως, ούτε ότι ο Γεώργιος Παπανδρέου θα έπαιρνε στις εκλογές του ’64 το 53% του λαού, ούτε ότι ο Σοφοκλής Βενιζέλος θα πέθαινε

α) Ο Στ. Νιάρχος με διαβεβαίωσε ότι λίγες μέρες από τις εκλογές ο κ.
Ποταμιάνος του εμπιστεύθηκε ότι η γραμμή των ανακτόρων είναι να μην πάρει
πλειοψηφία ο Καραμανλής. Ο ίδιος επίσης μου ανακοίνωσε ότι ο Βασιλεύς
Κωνσταντίνος μόλις ανήλθε στον θρόνο συνέστησε στον Π. Κανελλόπουλο να αλλάξει
την ονομασία της ΕΡΕ για να μην θυμίζει τον Καραμανλή.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ

β) Από τον Β. Καρδαμάκη και τον Καραχάλιο πληροφορήθηκα ότι η
Βασίλισσα, εκτός από τις οδηγίες τις οποίες έδωσε στις οργανώσεις που τελούσαν
υπό την επιρροή της να καταψηφισθεί η ΕΡΕ, συνέστησε και σε ορισμένους
βιομηχάνους να ενισχύσουν οικονομικώς την Ε.Κ.

γ) Η Κυβέρνησις Μαυρομιχάλη, επηρεαζόμενη προφανώς από το πνεύμα αυτό,
είχε καλλιεργήσει ευρύτατα την εντύπωση ότι η επιθυμία του Στέμματος ήταν να
μην φέρει πλειοψηφία ο Καραμανλής. Η όλη δραστηριότητά της ήταν εναρμονισμένη
με το πνεύμα αυτό και την επιβεβαίωσή της απετέλεσαν πάμπολλα περιστατικά που
ετίθεντο υπ’ όψη μου κατά τις περιοδείες. Το γεγονός αυτό το αποκάλυψε άλλωστε
και ο ίδιος ο Μαυρομιχάλης στην αξιοθρήνητη τηλεφωνική του συνομιλία με τον
διευθυντή της Αθηναϊκής διαβεβαιώνοντας αυτόν ότι η κυβέρνησίς του συνέβαλε
στο σάρωμα του Καραμανλή.

δ) Τον Φεβρουάριο του 1963 ο Διάδοχος επισκέφθηκε τον Π. Κόκκα στο
νοσοκομείο όπου ενοσηλεύετο και του είπε ότι πρέπει η αντιπολίτευση να μην
συνεχίσει τις επιθέσεις της κατά του Στέμματος, γιατί ο Βασιλεύς σκέπτεται μεν
να επιδιώξει κάποια εκτόνωση της καταστάσεως, δεν θα ήθελε όμως να φανεί ότι
το κάμει υπό πίεση.

ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΗ – ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Έχω την εντύπωση ότι όλα αυτά εγένοντο εν αγνοία του Βασιλέως Παύλου. Αλλά
νομίζω ότι και η Βασίλισσα και ο Διάδοχος ενήργησαν όπως ενήργησαν όχι τόσο
από εχθρότητα εναντίον μου, αλλά επειδή καταπονήθηκαν από τις επιθέσεις της
αντιπολιτεύσεως και πίστευαν ότι με την ικανοποίηση των αντιπάλων μου θα
απομακρύνουν τους κινδύνους οι οποίοι κατά την άποψή τους απειλούσαν το
Στέμμα. Έπεισαν προφανώς και τον Βασιλέα ότι η πολιτική της εκτονώσεως με τη
μέθοδο των παραχωρήσεων προς την αντιπολίτευση εξυπηρετούσε όχι μόνο τα
συμφέροντα του Στέμματος αλλά και τα γενικώτερα συμφέροντα της χώρας.

Οι αντιθέσεις μου με το Στέμμα που ανέφερα παραπάνω διευκόλυναν και την
επικράτηση της Ε.Κ., η οποία πολιτευομένη κατά τρόπο αδίστακτο την επεδίωξε με
δύο κυρίως μέσα: Πρώτον, με την τρομοκράτηση του Στέμματος και τη δημιουργία
διαστάσεως μεταξύ αυτού και του κόμματός μου και, δεύτερον, με την αναζωπύρωση
των παθών του εθνικού διχασμού του 1915. Στους δύο αυτούς πόλους στηρίχθηκε ο
σκηνοθετημένος Ανένδοτος Αγώνας και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο η εκλογική
επιτυχία του υπήρξε συγχρόνως και το Βατερλώ του.

Χαρακτηριστική πάντως της νοοτροπίας και του πολιτικού ήθους των αντιπάλων μου
είναι η μετέπειτα συμπεριφορά των έναντι του Στέμματος. Μετά την επικράτησή
τους όχι μόνον λησμόνησαν τις εναντίον του επικρίσεις τους, αλλά εμφανίστηκαν
βασιλικώτεροι του Βασιλέως. Γιατί όχι μόνο δεν έθεσαν περιορισμούς στις
επιθυμίες και τη δραστηριότητά του, αλλά και ικανοποίησαν αμέσως όλα εκείνα τα
αιτήματα τα οποία εγώ επί έτη ηρνούμην να ικανοποιήσω (αγορά βασιλικού
αεροσκάφους, Κυβερνείο Θεσσαλονίκης, περίπτερο Ιωαννίνων, Έρανος Βασιλίσσης
κ.λπ.), μέχρι του σημείου να αποπειραθούν να μετονομάσουν και τον Ελληνικό
Στρατό σε Βασιλικό.

ΤΗΝ επομένη των εκλογών του 1963 ο Βασιλεύς εκάλεσε τον κ. Παπανδρέου και τη
μεθεπομένη εμένα τον ίδιο, προκειμένου ν’ ακούσει τις απόψεις μας. Όταν
πληροφορήθηκα ότι ο κ. Παπανδρέου εζήτησε όχι μόνον εντολή σχηματισμού
κυβερνήσεως, αλλά και το δικαίωμα της διαλύσεως της Βουλής, συνεβούλευσα τον
Βασιλέα: Πρώτον, να μη σπεύσει στο θέμα του σχηματισμού της κυβερνήσεως και,
δεύτερον, να δώσει στον κ. Παπανδρέου διερευνητική εντολή και όχι εντολή
σχηματισμού κυβερνήσεως, εφ’ όσον δεν διέθετε την απόλυτη πλειοψηφία, για να
μη βρεθεί προ δυσαρέστων εκπλήξεων. Ο Βασιλεύς με ευχαρίστησε για τις
συμβουλές μου αυτές, αλλά την επομένη κάλεσε τον κ. Παπανδρέου εις τον οποίον
έδωσε την εντολή να σχηματίσει κυβέρνηση.

Στις παραπάνω διαφωνίες μου με το Στέμμα θα πρέπει να προσθέσω και την παρακάτω.

Παρακολουθών το όργιο των παροχών και των εκβιάσεων στις οποίες επιδόθηκε η
κυβέρνηση Παπανδρέου μετά τις εκλογές, ζήτησα από τον Βασιλέα να συστήσει την
άμεση εμφάνιση της κυβερνήσεως στη Βουλή για να αποσαφηνισθεί πλέον δι’ αυτής
η πολιτική κατάσταση. Ο Βασιλεύς, μολονότι εθεώρησε ορθή την υπόδειξή μου
αυτή, αντί να συστήσει στην κυβέρνηση να εμφανισθεί στη Βουλή, ανεχώρησε για
την Ισπανία, με αποτέλεσμα να καθυστερηθεί υπερμέτρως η σύγκληση της Βουλής.

Οι συνεχείς αυτές συγκρούσεις με τον Βασιλέα ήταν φυσικό να με θέσουν προ του
διλήμματος ή να αναλάβω ανοικτό αγώνα κατά του Στέμματος ή να αποχωρήσω
οριστικά από την πολιτική. Αναλογιζόμενος τις συνέπειες που θα είχε επί της
εθνικής μας ζωής η πρώτη λύση, προέκρινα τη δεύτερη. Έτσι, στις 9 Δεκεμβρίου
του 1963 άφηνα την πατρίδα μου και έφευγα για το Παρίσι.

ΠΑΥΛΟΣ ΠΡΟΣ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ

Φρειδερίκη – Καραμανλής. Μια σχέση που πέρασε από πολλές διακυμάνσεις, έως τη ρήξη, με το ταξίδι της βασίλισσας στο Λονδίνο

ΜΕ ΜΙΑ πολυσέλιδη απάντησή του ο Βασιλεύς Παύλος έδειξε ότι είχε πράγματι
ενοχληθεί από τις υποδείξεις μου και άρχιζε την επιστολή του με μια προσωπική
υπόμνηση: «Προ επτά ετών, εν γνώσει της κριτικής που θα υφιστάμην, εξέλεξα
υμάς ως Πρωθυπουργόν της χώρας, η δε εκλογή ως και η εμπιστοσύνη μου στο
πρόσωπό σας εδικαιώθησαν πλήρως». Ύστερα αναφέρθηκε στη δυσφημιστική
εκστρατεία που είχε εξαπολύσει η αντιπολίτευση εναντίον του Στέμματος και
παρατηρούσε ότι η κυβέρνηση δεν προστάτευε επαρκώς το Στέμμα από τις άδικες
επιθέσεις που υφίστατο.

Ανασκεύαζε ύστερα διά μακρών ωρισμένες παρατηρήσεις μου για τη συμπεριφορά του
Στέμματος και κατέληγε με τη σύσταση και την ευχή να λάβει η Κυβέρνηση μέτρα
για την προστασία του θρόνου. Εγώ όμως πίστευα, όπως είπα ήδη, ότι θα το
έβλαπτα περισσότερο αν το καθιστούσα αντικείμενο αντιδικίας στη Βουλή και στα δικαστήρια.

ΑΚΡΟΑΣΗ

Μόλις έλαβα την επιστολή του Βασιλέως εζήτησα ακρόαση και του είπα ότι θεωρώ
αδικαιολόγητα τα παράπονά του. Του εξήγησα γιατί δεν μπορούσα να φερθώ
διαφορετικά και του δήλωσα ότι, αν πράγματι πιστεύει ότι αφήνω έκθετο το
Στέμμα, δεν απομένει παρά να παραιτηθώ.

Ο Βασιλεύς διαμαρτυρήθηκε έντονα και μου είπε ότι η συζήτησή μας ήταν συζήτηση
δύο φίλων που αναζητούσαν το καλύτερο και με διαβεβαίωσε ότι τρέφει απόλυτη
εμπιστοσύνη προς το πρόσωπό μου.

Το 1963 εξ άλλου η επίσκεψη του Προέδρου Ντε Γκωλ στην Αθήνα προκάλεσε μεγάλο
εκνευρισμό στα Ανάκτορα, διότι η Βασίλισσα φοβόταν μήπως γίνει ο Βασιλεύς θύμα
ενδεχόμενης απόπειρας κατά του Γάλλου Προέδρου. Οι φόβοι αυτοί δημιούργησαν
μεταξύ μας διάφορες παρεξηγήσεις, αφού η Βασίλισσα έφθασε στο σημείο να
συνιστά την αναβολή της επισκέψεως του Γάλλου Προέδρου.

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ

Μετά την αναχώρηση του Ντε Γκωλ και την εγχείρηση του Βασιλέως, δημιουργήθηκε
άλλο ζωηρό επεισόδιο με τη Βασίλισσα στον Ευαγγελισμό. Κατά την έξοδό μου από
το δωμάτιο του Βασιλέως με συνόδευσε η Βασίλισσα, η οποία μου επρότεινε να
αναβληθούν οι εορτές του Αγίου Όρους που είχαν προγραμματισθεί για τη
χιλιετηρίδα του, για να μπορέσει να παραστεί σ’ αυτές και ο Βασιλεύς. Της
απάντησα ότι θα εξετάσω αν μπορεί να γίνει αναβολή. Η Βασίλισσα τότε μου είπε
σε επιτακτικό ύφος: «Μα πρέπει να γίνει». Της εξήγησα, ίσως και εγώ σε ύφος
απότομο, ότι το θέμα πρέπει να ερευνηθεί διότι, πρώτον, έχει κληθεί ο
Πατριάρχης και είναι πιθανό, αν γίνει η αναβολή, να μην του δώσουν οι
τουρκικές αρχές νέα άδεια και, δεύτερον, έχει προσκληθεί μεγάλος αριθμός
επιστημόνων και κληρικών από το εξωτερικό για τους οποίους θα πρέπει να
πληροφορηθούμε εάν ανεχώρησαν από τις χώρες τους ή όχι. Παρ’ όλες αυτές τις
επιφυλάξεις μου, η Βασίλισσα επανέλαβε το «πρέπει», οπότε αναγκάστηκα και εγώ
να της απαντήσω σε έντονο ύφος ότι η Κυβέρνηση είναι αρμοδία να κρίνει αν
πρέπει ή όχι. Η Βασίλισσα σε έξαλλη κατάσταση επανήλθε στο δωμάτιο του
Βασιλέως, στον οποίο έκανε έντονα παράπονα για το επεισόδιο.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΡΑΛΛΗΣ

Μνήμη Καραμανλή. Δεκάδες βουλευτές της Ν.Δ. ήταν παρόντες χθες στην παρουσίαση του βιβλίου του ευρωβουλευτή Τάκη Λαμπρία (δεξιά) για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Δεξιά του στο πάνελ, ο διευθυντής του «ΒΗΜΑΤΟΣ» Σταύρος Ψυχάρης, το ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς Λεωνίδας Κύρκος και ο πρώην πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης

ΔΥΟ ΛΑΘΗ επισημαίνει για τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, στην περίοδο 1974-1980, ο
στενός συνεργάτης του και πρώην πρωθυπουργός Γεώργιος Ράλλης.

Στην ομιλία του, στην Παλαιά Βουλή, με αφορμή το νέο βιβλίο του ευρωβουλευτή
Τάκη Λαμπρία, «Καραμανλής, ο φίλος», εμφανώς συγκινημένος, χωρίς μάλιστα να
αποφύγει τα δάκρυα, επεσήμανε ότι προχώρησε περισσότερο απ’ όσο έπρεπε σε κρατικοποιήσεις.

Και ανέφερε δύο χαρακτηριστικά, κατά τη γνώμη του, παραδείγματα, της Τράπεζας
Ανδρεάδη και της Ολυμπιακής, μιλώντας σε μια κατάμεστη από κόσμο αίθουσα, όπου
ήταν ο πρόεδρος της Βουλής Απόστολος Κακλαμάνης, τα αδέλφια του Κωνσταντίνου
Καραμανλή, ο ανιψιός του, αρχηγός της Ν.Δ. Κώστας Καραμανλής με τη γυναίκα του
Νατάσα, παλιοί συνεργάτες του, δεκάδες βουλευτές της αξιωματικής
αντιπολίτευσης, οι κ.κ. Γ. Χαραλαμπόπουλος, Π. Κρητικός, Γ. Ρωμαίος, Π.
Αυγερινός, Γ. Ρουμπάτης και Ελένη Ανουσάκη του ΠΑΣΟΚ και ο πρώην γραμματέας
του ΚΚΕ Γρηγόρης Φαράκος.

Ο κ. Ράλλης είπε ότι αυτός και ο κ. Ιω. Βαρβιτσιώτης είχαν διαφωνήσει με τις
επιλογές αυτές του Κ. Καραμανλη, τις οποίες είχαν στηρίξει ο Παναγής
Παπαληγούρας και ο Ξενοφών Ζολώτας. Αναφέρθηκε ακόμα στην καταγωγή του Κ.
Καραμανλή από χωριό ­ την Πρώτη των Σερρών ­ και τόνισε ότι εσωκομματικοί του
αντίπαλοι το αξιοποιούσαν, αποκαλώντας μάλιστα την Πρώτη με το παλιό τουρκικό
της όνομα.

Τάκης Λαμπρίας. Ο φίλος του Κωνσταντίνου Καραμανλή, στον οποίο ο ιδρυτής της ΕΡΕ και της Ν.Δ. εμπιστεύθηκε κείμενά του για τις σχέσεις με τα Ανάκτορα.

Ο πρώην πρωθυπουργός έκανε λόγο για την άψογη συμπεριφορά του Παναγιώτη
Κανελλόπουλου απέναντι στον Καραμανλή, παρά το ότι σε δύο περιπτώσεις θα
περίμενε κανείς να είναι αυτός ο πρωθυπουργός. (Την πρώτη, μετά τον θάνατο του
Παπάγου, το ’55, όταν ο Κανελλόπουλος ήταν αντιπρόεδρος και επομένως, ίσως,
διάδοχός του. Και τη δεύτερη το ’74, όταν στη μεταπολίτευση θα περίμενε κανείς
ο παυθείς από τη χούντα νόμιμος πρωθυπουργός της χώρας Παναγιώτης
Κανελλόπουλος να σχηματίσει αυτός κυβέρνηση και όχι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής).

Ακόμη, ο κ. Ράλλης σημείωσε ότι «ο Καραμανλής ήταν πολύ ευαίσθητος άνθρωπος».
Και θυμήθηκε ότι επί σαράντα χρόνια δεν τον φίλησε, παρά μόνον λίγο πριν από
το τέλος. «Γύρισα σπίτι. Και είπα στη γυναίκα μου ότι σηκώθηκε, έδειχνε να
έχει αστάθεια και με φίλησε σταυρωτά. Κατάλαβα, τότε, ότι ο Καραμανλής θα φύγει».

Στο βήμα διαδέχτηκε τον κ. Ράλλη ο Λεωνίδας Κύρκος, ο οποίος και έκανε λόγο
για δύο περιόδους του Καραμανλή, μία πριν και μία μετά τη δικτατορία. Θυμήθηκε
που του είχε πει ­ όταν ήταν Πρόεδρος της Δημοκρατίας ­ «Κύρκο θα αποτύχεις,
είσαι και πρεσβεύεις θέσεις σε λάθος τόσο και χρόνο». Θυμήθηκε, ακόμη, ότι του
είχε στείλει με τον πρέσβη Πέτρο Μολυβιάτη να διαβάσει την ομιλία που θα έκανε
στο Στρασβούργο και ότι, τελικώς, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής δεν πρόσθεσε τα
περί ανεργίας στην Ευρώπη που του είχε προτείνει.

Σύντομος στην παρέμβασή του ήταν ο επόμενος ομιλητής Σταύρος Ψυχάρης,
διευθυντής της εφημερίδας «ΤΟ ΒΗΜΑ», ο οποίος αφού επεσήμανε πόσο τυχεροί ήσαν
οι άνθρωποι που γνώρισαν τον Καραμανλή, τόνισε ότι «αν ο Καραμανλής κάποτε μας
χώριζε, σήμερα μας ενώνει».

Την εκδήλωση στην Παλαιά Βουλή, κατά την παρουσίαση του βιβλίου «Καραμανλής, ο
φίλος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Ποταμός», έκλεισε ο συγγραφέας του
Τάκης Λαμπρίας. «Τόσο πυκνό, σημαντικό και διακομματικό ακροατήριο»,
παρατήρησε, «τι καλύτερο θα μπορούσε να γίνει για τη μνήμη του…».