«Κοκτέιλ» ελπίδας

Τρεις νέες επιστημονικές ανακαλύψεις στην έρευνα για το AIDS αλλάζουν άρδην
το ομιχλώδες τοπίο της νόσου. Η χρήση της ουσίας ιντερλευκίνη-2, μαζί με το
τριπλό «κοκτέιλ» φαρμάκων βρέθηκε να προκαλεί την πλήρη εξαφάνιση του ιού από
τον ανθρώπινο οργανισμό.

Καθηγητής Βασίλης Γολεμάτης: Τα τελευταία 2-3 χρόνια υπήρξαν δραματικές εξελίξεις στον χώρο του AIDS

Επιπλέον, η ανακάλυψη ενός δεύτερου υποδοχέα στα ανθρώπινα λεμφοκύτταρα
βρέθηκε ότι διευκολύνει την είσοδο του τρομερού ιού στον άνθρωπο. Ενώ η έναρξη
της αντιικής θεραπείας πολύ πρώιμα, χάρη σε μια νέα διαγνωστική τεχνολογία,
μπορεί να εξολοθρεύσει τον ιό του AIDS.

«Τα τελευταία 2-3 χρόνια υπήρξαν δραματικές εξελίξεις στον χώρο του AIDS και
συγκεκριμένα στους τομείς της βιολογίας και της παθογένειας του ιού, της
διάγνωσης και της θεραπευτικής του αντιμετώπισης», επισημαίνει ο πρόεδρος του
Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέας
του βιβλίου «Χειρουργική και AIDS» κ. Βασίλης Γολεμάτης.

ΔΥΟ ΕΠΙΔΗΜΙΕΣ AIDS

Είναι ενδιαφέρον ότι από την άποψη του AIDS ο πλανήτης μας χωρίζεται σε δύο
«ημισφαίρια». Δύο είδη επιδημιών από τον ιό του AIDS φαίνεται πια να
ξεχωρίζουν: μία επιδημία αφορά τον δυτικό κόσμο (Δυτική Ευρώπη και Βόρεια
Αμερική) και μία άλλη αφορά τον υπόλοιπο κόσμο και κυρίως τα υπό ανάπτυξη
κράτη. «Η επιδημία στον δυτικό κόσμο φαίνεται να έχει σαφώς αναχαιτισθεί,
πιθανότατα λόγω της ενημέρωσης και της αλλαγής συμπεριφορών που προδιαθέτουν
στην “απόκτηση” του ιού», λέει ο καθηγητής. «Το εντελώς αντίθετο συμβαίνει σε
χώρες όπως η Ινδία και η Ταϊλάνδη, όπου η επιδημία εισέρχεται με σφοδρότατους
ρυθμούς και η μετάδοση του ιού γίνεται κυρίως διά της ετεροσεξουαλικής οδού».

Η εντατική μελέτη της βιολογίας και της μοριακής δομής του ιού, σε συνδυασμό
με τη γεωγραφική του κατανομή, οδήγησε τους ερευνητές στην ταυτοποίηση
ξεχωριστών στελεχών του ιού HIV1. «Ετσι, γνωρίζουμε σήμερα τους υποτύπους Α
έως Ι και τον τύπο Ο, με εμφανείς διαφοροποιήσεις μεταξύ τους ως προς την
παθογένεια και τους τρόπους μετάδοσής τους», αναφέρει ο κ. Γολεμάτης. «Ο
υπότυπος Β κυριαρχεί στον δυτικό κόσμο ­ περιλαμβανομένης και της Ελλάδας ­
και συνδέεται κυρίως με την ομοφυλοφιλική μετάδοση της νόσου και σε μικρότερο
βαθμό με την παράνομη χρήση ναρκωτικών ουσιών. Η μεταδοτικότητά του βρίσκεται
σε στάδιο ύφεσης».

ΠΩΣ «ΤΡΥΠΩΝΕΙ» Ο ΙΟΣ

Εκτός από τον ιό τύπου 1, σε ορισμένες χώρες της Δυτικής Αφρικής ενδημεί εδώ
και πολλά χρόνια ένας παραπλήσιος ιός που σχετίζεται με την ανάπτυξη του AIDS,
ο ιός τύπου 2. «Πρόσφατες μελέτες έχουν αποδείξει ότι ο HIV2 μεταδίδεται πιο
δύσκολα και λιγότερο συχνά από τον ιό τύπου 1, ενώ η δυνατότητά του να
προκαλεί AIDS είναι σαφώς μειωμένη», λέει ο κ. Γολεμάτης. «Συνεπώς, η ανάλυση
τού σχετικά εξασθενημένου ιού τύπου 2 αναμένεται να οδηγήσει στην εξεύρεση
νέων τρόπων αναχαίτισης και πιθανότατα εξάλειψης του πιο παθογόνου τύπου 1».

Ως πιο σημαντική από όλες τις πρόσφατες ανακαλύψεις για το AIDS θεωρείται η
ανακάλυψη ενός δεύτερου υποδοχέα στα ανθρώπινα λεμφοκύτταρα, ο οποίος ­ σε
συνεργασία με τον ήδη γνωστό υποδοχέα, το CD4 ­ διευκολύνει την είσοδο του ιού
στα κύτταρα-στόχους.

«Η πρόσφατη αυτή ανακάλυψη άνοιξε νέους ορίζοντες στην προοπτική ανάπτυξης
ενός αποτελεσματικού εμβολίου κατά του AIDS», τονίζει ο κ. Γολεμάτης. «Κι
αυτό, γιατί υπάρχουν άτομα των οποίων τα κύτταρα είναι ανθεκτικά στη λοίμωξη
με ορισμένους τύπους του ιού, εξαιτίας μια γενετικής ανωμαλίας του
συγκεκριμένου υποδοχέα».

ΚΥΤΤΑΡΑ «ΘΩΡΑΚΙΣΜΕΝΑ»

Επιπλέον, έχουν περιγραφεί περιπτώσεις ανθρώπινων οργανισμών με αυξημένα
επίπεδα κάποιων φυσιολογικών ουσιών, που ονομάζονται χημοκίνες. «Οι χημοκίνες
προσδένονται στον ίδιο υποδοχέα με τον ιό του AIDS, προκειμένου να μεταφέρουν
το βιολογικό μήνυμά τους στο εσωτερικό του κυττάρου», εξηγεί ο κ. Γολεμάτης.
«Υποδοχείς, όμως, που καταλαμβάνονται από τις χημοκίνες βρέθηκε ότι είναι
αδρανείς ως προς τη μεταφορά του ιού στο κύτταρο. Επομένως, τα κύτταρα αυτά
εμφανίζονται απρόσβλητα στη μόλυνση από τον ιό του AIDS».

Πρόσφατες εξελίξεις, άλλωστε, στη διάγνωση του AIDS συνδέονται άρρηκτα και με
πρόοδο στη θεραπεία της ασθένειας. Η ακριβής μέτρηση ­ με μεθόδους μοριακής
βιολογίας ­ του ιικού φορτίου στον ανθρώπινο οργανισμό αποτελεί σήμερα άριστο
δείκτη για την παρακολούθηση της πορείας της νόσου.

«Σε ορισμένες περιπτώσεις, η τεχνολογία αυτή χρησιμοποιείται για τη διάγνωση
της πρωτοπαθούς λοίμωξης από τον ιό του AIDS, αρκετά πριν από την ορομετατροπή
του ασθενούς», τονίζει ο κ. Γολεμάτης. «Υπάρχουν σοβαρές επιστημονικές
ενδείξεις ­ αν και εξαιρετικά πρώιμες ­ ότι η έναρξη της αντιικής θεραπείας σε
αυτό το πολύ αρχικό στάδιο της λοίμωξης μπορεί να εξαφανίσει τον ιό από τον
οργανισμό του μολυσθέντος ατόμου».

Η ΙΝΤΕΡΕΥΚΙΝΗ – 2

Τέλος, η εφαρμογή του τριπλού φαρμακευτικού σχήματος στην αντιική θεραπεία ­
του γνωστού ως «κοκτέιλ» ­ έχει φέρει θεαματικά αποτελέσματα στη μείωση του
ιικού φορτίου στον ανθρώπινο οργανισμό. Μερικές φορές μάλιστα, η μείωση αυτή
φθάνει σε μη ανιχνεύσιμα στο εργαστήριο επίπεδα.

«Εκφράζονται, όμως, φόβοι ότι ο ιός, αν και βρίσκεται σε μη ενεργό ή
ανιχνεύσιμη φάση, βρίσκεται κρυμμένος μέσα στον οργανισμό και μπορεί ανά πάσα
χρονική στιγμή, κοντινή ή μακρινή, να ανακάμψει μετά τη διακοπή της
θεραπείας», λέει ο καθηγητής. «Στο σημείο αυτό, αίσθηση, αλλά και επάνοδο στην
αισιοδοξία, προκάλεσε πρόσφατη ανακοίνωση ερευνητών στις ΗΠΑ, οι οποίοι
περιγράφουν την καθολική εξαφάνιση του ιού από τον ανθρώπινο οργανισμό, όταν
το τριπλό θεραπευτικό σχήμα συνδυάζεται με τη χορήγηση της ιντερλευκίνης-2».

«Παρ’ όλο που τα προαναφερθέντα επιτεύγματα αποτελούν σημαντικούς σταθμούς στη
μάχη κατά του AIDS, δεν πρέπει να ξεχνάμε τη θεμελιώδη αρχή του “προλαμβάνειν
ή θεραπεύειν”», υπογραμμίζει ο κ. Γολεμάτης. «Ιδιαίτερα εάν αναλογισθούμε το
τεράστιο κόστος τέτοιων θεραπειών, αλλά και τις μη ανεκτές πολλές φορές
παρενέργειες αυτών των φαρμάκων. Θα πρέπει, επίσης, να έχουμε κατά νου ότι θα
περάσουν πιθανώς ορισμένες δεκαετίες πριν οι πολλά υποσχόμενες ανακαλύψεις για
την προστασία από τον ιό αποδειχθούν αδιαφιλονίκητα αποτελεσματικές στην
κλινική πράξη».