[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

«ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ την ευρωπαϊκή ταυτότητα» υπήρξε ο τίτλος ενός κλειστού σεμιναρίου
που οργανώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα στην Αθήνα από το ΕΚΕΜ/Notre Europe,
με συμμετοχή του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζ. Ντελόρ και άλλων
Ευρωπαίων διανοητών. Ο προσδιορισμός της ευρωπαϊκής ταυτότητας ειδικά την
περίοδο αυτή δεν είναι καθόλου εύκολη άσκηση. Η Ευρώπη, όπως έχει προσφυώς
επισημανθεί, συνιστά μια «αντίφαση», ένα σύνολο διαφορετικότητας και ενότητας.
Τα στοιχεία ομοιογένειας και ετερογένειας είναι εξίσου ισχυρά. Η ιστορική
προσέγγιση αποτελεί πάντοτε μια χρήσιμη διαδικασία προσδιορισμού στοιχείων και
οικοδόμησης της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Αλλά η ευρωπαϊκή ταυτότητα, όπως κι αν
προσδιορισθεί, δεν αναιρεί τη σημασία των εθνικών ή ακόμη και περιφερειακών,
τοπικών ταυτοτήτων.

Η συνύπαρξη πολλαπλών ταυτοτήτων σ’ ένα και μόνο άτομο αποτελεί συστατικό της
ευρωπαϊκής πραγματικότητας, όπως τουλάχιστον διαπλάθεται στους κόλπους της
Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.). Έτσι, π.χ., ο οποιοσδήποτε μπορεί να αισθάνεται
βαθύτατα Έλληνας και ταυτόχρονα βαθιά Ευρωπαίος. Άλλωστε αυτό είναι το νόημα
των διατάξεων της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση που αναφέρονται στην
ευρωπαϊκή ιθαγένεια (citizenship). Η ευρωπαϊκή ιθαγένεια (υπηκοότητα) ως
νομική, πολιτική και πολιτιστική έννοια και κατηγορία συνυπάρχει με την εθνική
ιθαγένεια/υπηκοότητα. Η πρώτη δεν αντικαθιστά τη δεύτερη. Η ύπαρξη πολλαπλών
ταυτοτήτων παραπέμπει σε πολιτιστικές κατηγορίες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως ορθά
τονίζει ο Ζ. Ντελόρ, δεν μπορεί να είναι απλά μια εσωτερική αγορά και
νομισματική ένωση. Είναι κάτι περισσότερο. Είναι ένα πολιτιστικό μόρφωμα.
Αλλά, αντίθετα με ό,τι λέγεται, η Ένωση δεν πρέπει και δεν μπορεί να έχει
ενιαία πολιτιστική πολιτική. Ο πολιτισμός ανήκει στην αρμοδιότητα των
επιμέρους κρατών. Ο ρόλος της Ένωσης θα πρέπει να είναι, μέσω της οποιασδήποτε
πολιτικής, να αναδείξει τις διαφορετικές πολιτιστικές ταυτότητες και ενότητες
που συγκροτούν τον ευρωπαϊκό χώρο. Η πολυπολιτισμικότητα είναι η άλλη
παράμετρος πάνω στην οποία οικοδομείται ­ και πρέπει να οικοδομείται ­ η
σημερινή ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Η Ελλάδα ως χώρα της Ευρώπης ανήκει
πολιτιστικά τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή, με οτιδήποτε αυτό συνεπάγεται…

Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.