ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρώπη επ’ αριστερά;

«Οι κυβερνήσεις σήμερα οφείλουν να ικανοποιούν δύο εκλογικά σώματα: το εθνικό
εκλογικό τους σώμα και τη διεθνή αγορά κεφαλαίων», έγραψαν οι C. Crouch και W.
Streeck. Η διατύπωση αυτή υποδεικνύει καλύτερα από οποιαδήποτε άλλη τα όρια
των εθνικών μοντέλων άσκησης μακροοικονομικής πολιτικής.

Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ, η απορρύθμιση των διεθνών αγορών και η συνεπακόλουθη
εξασθένηση της κρατικής ρυθμιστικής ικανότητας (το κράτος όλο και περισσότερο
περιορίζεται στη ρύθμιση της απορρύθμισης) επιβάλλουν στους σοσιαλιστές, που
σήμερα επικρατούν στις χώρες της Ε.Ε., να δράσουν και σε ευρωπαϊκό επίπεδο για
την επίτευξη των κοινωνικών στόχων τους.

Είναι, ωστόσο, σε θέση να το κάνουν; Είναι σε θέση να ακολουθήσουν μια
«βολονταριστική» οικονομική πολιτική αντίστοιχη σε εμβέλεια της
βολονταριστικής θεσμικής πολιτικής που ακολούθησαν οι ευρωπαϊκές ελίτ για την
οικοδόμηση της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης; Η πρόκληση είναι μεγάλη και η
ευκαιρία μοναδική. Για πρώτη φορά στη μεταπολεμική Ευρώπη υπάρχει ταυτοχρόνως
σοσιαλιστική διακυβέρνηση στις τρεις κεντρικές ευρωπαϊκές χώρες (Γερμανία,
Γαλλία, Μ. Βρετανία). Για πρώτη φορά οι Ευρωπαίοι σοσιαλιστές, υπερβαίνοντας
τον ιστορικό διχασμό τους απέναντι στην ευρωπαϊκή ενοποίηση, εμφανίζονται στο
πολιτικό προσκήνιο ως δύναμη με σαφές φιλοευρωπαϊκό προφίλ, διεκδικώντας σε
αυτό τον τομέα την πρωτοκαθεδρία από τους χριστιανοδημοκράτες. Για πρώτη φορά,
επίσης, το σύνολο των Ευρωπαίων σοσιαλιστών έχει συνειδητοποιήσει την
αναγκαιότητα πρωτοβουλιών σε διεθνικό και υπερεθνικό επίπεδο για την έξοδο από
τους χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και για τη μείωση της ανεργίας. Οι προτάσεις
για συνετή «υπέρβαση» του Συμφώνου Σταθερότητας, για ενεργητικές ευρωπαϊκές
πολιτικές απασχόλησης, για συντονισμένη βελτίωση των μισθών στις χώρες της
Ε.Ε. κινούνται όλες σε αυτή την κατεύθυνση.

Ωστόσο, και αν ακόμη υποθέσουμε ­ παρά τις επικρατούσες συντηρητικές
αντιλήψεις του ευρωπαϊκού οικονομικού κατεστημένου και των διεθνών οικονομικών
οργανισμών ­ ότι τέτοιες προτάσεις πολιτικής θα μπορούσαν να υλοποιηθούν, η
εμβέλειά τους θα ήταν μάλλον μικρή. Χωρίς την επιβολή περιοριστικών κανόνων
στο «δεύτερο» εκλογικό σώμα των κυβερνήσεων, τη διεθνή αγορά κεφαλαίων, η
ριζική αλλαγή του παραδείγματος οικονομικής πολιτικής είναι ανέφικτη.

Χωρίς μέτρα που θα αυξάνουν σημαντικά το κόστος της ανεξέλεγκτης σήμερα
κερδοσκοπικής κίνησης κεφαλαίων, όπως και το κόστος των επενδύσεων σε χώρες
χωρίς ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, καμία πολιτική δεν θα μπορέσει να
προστατέψει αποτελεσματικά τις οικονομίες της κοινωνικής αγοράς. Η μείωση του
ποσοστού κέρδους της «ελευθερίας» κίνησης του κεφαλαίου αποτελεί προϋπόθεση
μιας σταθερής και κοινωνικά προσανατολισμένης οικονομικής ανάπτυξης. Η
αναγκαία μεταρρύθμιση των διεθνών αγορών συνεπάγεται την αμφισβήτηση πολλών
κατεστημένων συμφερόντων και θεσμών, εθνικών και πολυεθνικών, πολλών
βεβαιοτήτων και πολλών επιστημονικών αυθεντιών. Είναι σε θέση η
σοσιαλδημοκρατία να τολμήσει τις ρήξεις εκείνες στο πεδίο της οικονομικής
πολιτικής και των θεσμών ­ ρήξεις που συνεπάγοντες μεγάλες και δύσκολες
ανατροπές και εμπεριέχουν ισχυρούς εκλογικούς κινδύνους για την ίδια; Η
σοσιαλδημοκρατία είναι μια μετριοπαθής πολιτική δύναμη, μετριοπαθώς
νεοφιλελεύθερη, μετριοπαθώς αντιφιλελεύθερη, μετριοπαθώς οικολογική. Και γι’
αυτό κυριαρχεί στην σημερινή Ευρώπη. Το πιθανότερο είναι ­ αντί της
στρατηγικής των «μεγάλων κινήσεων» και των «ναπολεόντειων» μαχών ­ να επιλέξει
την πολιτική των «μικρών βημάτων» και των «διορθωτικών μέτρων». Επιλογή που το
μανιφέστο των σοσιαλιστών οικονομικών υπουργών φαίνεται να επιβεβαιώνει.

«Εμείς, οι σοσιαλδημοκράτες», δήλωνε το 1930 ο ηγέτης των Σουηδών
σοσιαλδημοκρατών, «δεν μπορούμε να αποδεχθούμε ένα σύστημα όπου, σε όλους τους
καιρούς, ακόμη και στους καλύτερους, 10% των εργατών θα είναι άνεργοι, και
στους χειρότερους ακόμη περισσότεροι. Αρνούμεθα να το αποδεχθούμε ως αναγκαίο
και φυσικό, ανεξαρτήτως από το πόσοι πολλοί, εξοπλισμένοι με θεωρίες, θα μας
διαβεβαιώνουν ότι έτσι πρέπει να συμβαίνει».

Εβδομήντα περίπου χρόνια μετά τη δραματική δεκαετία του ’30 οι
σοσιαλδημοκράτες, εάν θέλουν να είναι σοσιαλδημοκράτες, καλούνται να πείσουν ή
να επιβάλουν στα «δύο εκλογικά του σώματα» την πιο πάνω αυτονόητη λογική.
Καλούνται στην ουσία να επιλύσουν τη μεγαλύτερη δική τους ιστορική αντίφαση
εδώ και ένα αιώνα να περιορίσουν τη δύναμη του κεφαλαίου, ενώ στηρίζονται σε
αυτό για να επιτύχουν υψηλές επενδύσεις και οικονομική μεγέθυνση.

Ο Γεράσιμος Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.