ΣΗΜΑΤΑ

… εξαγωγικό προϊόν της Αμερικής δεν είναι πλέον ό,τι παράγουν τα χωράφια της
ή τα εργοστάσιά της. Είναι η λαϊκή κουλτούρα της. Έργα κυρίως «άυλα» ­
ταινίες, μουσική, τηλεοπτικά προγράμματα και υλικό για κομπιούτερ. Το
υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ, γράφει η «Ουάσινγκτον Ποστ», ανακοίνωσε ότι ήδη το
1966 τα έσοδα από εξαγωγές σχετικές με τις τέχνες, την ψυχαγωγία και την
πληροφορική ξεπέρασαν τα 60 δισεκατομμύρια δολλάρια. Κατά τον κοινωνιολόγο
Τοντ Γκίτλιν πρόκειται, ιστορικά, για «μια νέα επιχείρηση παγκόσμιας
ενοποίησης»: όπως επί Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας η διάδοση των λατινικών· ή όπως
επί κομμουνισμού ο μαρξισμός – λενινισμός. Ο πρόεδρος του MTV Τομ Φρέστον
πιστεύει στη διττή ταυτότητα: «Οι νέοι σήμερα έχουν διαβατήρια για δύο
διαφορετικούς κόσμους – αυτόν της δικής τους κουλτούρας και τον δικό μας».

… στην εξαγωγή αμερικανικής κουλτούρας ­ με αποδέκτες από τη Λα Παζ ως το
Δελχί μέσω Δουβλίνου και Βαρσοβίας ή όποιων άλλων πόλεων ­ συνδέεται (και) με
την αυξανόμενη παρ’ όλες τις κρίσεις ευμάρεια σε παγκόσμια κλίμακα, με
εξαίρεση βέβαια τα καθεστώτα θεοκρατίας ή άκρας βαρβαρότητας. Η σχετική έστω
οικονομική άνεση χάρισε σε πολλούς τις δύο δυνατότητες που κατ’ εξοχήν ευνοούν
τον τομέα ψυχαγωγίας: περισσότερο ελεύθερο χρόνο και μεγαλύτερη αγοραστική
δύναμη. Βίντεο, στέρεο, κανάλια, κομπιούτερ κατέκλυσαν το κοινωνικό τοπίο. Τα
συγκροτήματα κινηματογράφων, άλλη αμερικανική επινόηση, πληθαίνουν στην Ευρώπη
και την Ασία. Η ιδιωτική τηλεόραση απλώνεται και στις τελευταίες χώρες όπου
μέχρι πριν από μερικά χρόνια είχε μονοπώλιο η κρατική: Μαλαισία, Ελλάδα,
Ρωσία, Ισραήλ, Φινλανδία, Νορβηγία. Στις στέγες της Κούβας, πυκνώνουν τα
«αλουμινένια άνθη», παράνομα αλλά ανεκτά ­ οι δορυφορικές κεραίες με τις
οποίες τα παιδιά των επαναστατών της Σιέρα Μαέστρα παρακολουθούν άπληστα την
αμερικανική τηλεόραση.

… στην Ελλάδα, τα περισσότερα χωρίς άδεια, γράφει η «Ποστ», παίζουν σχεδόν
αποκλειστικά αμερικανικές ταινίες ή σήριαλ, συνήθως πειρατικά. Στον Τύπο, το
«Ρήντερ’ς Ντάιτζεστ», που παραπονείται μάλιστα για αναδουλειές, πουλάει
43.000.000 τεύχη, τα 2/3 εκτός ΗΠΑ. Το «Κοσμοπόλιταν» βρίσκεται στα 7.000.000,
τα 2/3 επίσης εκτός ΗΠΑ. Αλλά η «κουλτούρα» αυτή είναι συνυφασμένη με διάφορα
άλλα πράγματα. Στη συνείδηση των πολλών, κουλτούρα είναι και τα αμερικανικά
μπλουζάκια, τα τζην, τα «μπάγκυ», τα κασκέτα του μπέιζμπωλ, τα φαστ-φουντ.
(Κάθε 24ωρο, σημειωτέον, ανοίγουν παγκοσμίως κατά μέσον όρο 7 καινούργια Μακντόναλντ’ς).

… αυτός ο αμερικανικός θρίαμβος; Η απάντηση κατά την «Ποστ» συνδέεται
ασφαλώς με την κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας, αλλά και με παράγοντες
οικονομικούς και, ως ένα βαθμό, με το ιστορικό, φυλετικό και «ιδεολογικό»
πρόσωπο που παρουσιάζουν οι ΗΠΑ προς τα έξω. Τα αγγλικά είναι όντως η 1η ή η
2η γλώσσα επιλογής όλων σχεδόν των λαών της γης. Οι αγγλόφωνες ταινίες
εγγίζουν το 65% της παγκόσμιας παραγωγής. Και το ροκ, η τζαζ, το Νιου Αίητζ
αποτελούν το 40% του συνόλου της διεθνώς πωλούμενης μουσικής. Όπου, ανακύπτει
και το ερώτημα, τύπου αυγού-κότας: Η αμερικανική κουλτούρα εκμεταλλεύθηκε
μήπως, ως όχημα, την ήδη διαδεδομένη αγγλική γλώσσα ή, αντίθετα, είναι αυτή το
όχημα για τη διάδοση της γλώσσας; Ίσως, συμβαίνουν και τα δύο. Αλλά το
αμερικανικό μοντέλο, όπως θα δούμε αύριο, έχει και ορισμένα άλλα, διόλου
ευκαταφρόνητα στηρίγματα.