ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πατερναλιστικός Ηγεμονισμός

Η αμερικανική (!) επέμβαση στη σερβική επαρχία του Κόσοβο παραβιάζει το
Διεθνές Δίκαιο και σφετερίζεται τους διεθνείς θεσμούς.

Υποτιμά, επίσης, τη νοημοσύνη μας, επειδή για να προωθηθούν τα αμερικανικά
γεωπολιτικά συμφέροντα, η επέμβαση εκτελείται στο όνομα της «συλλογικής
ασφάλειας» και της «διεθνούς κοινότητας», ενώ είναι γνωστό ότι ο «εκτελεστής»,
δηλαδή το ΝΑΤΟ, είναι θεσμός «συλλογικής άμυνας». Οι προθέσεις και τα κίνητρα
είναι κουτοπόνηρα: στηρίζονται στην υπόθεση πως στο μέλλον μικρά και μεγάλα
κράτη, αδιαμαρτύρητα, θα υποταχθούν στο προτσές μετατροπής τους σε κακέκτυπα
του αγγλοαμερικανικού πολιτισμικού προτύπου (απαραίτητη προϋπόθεση διεθνούς
νομιμοποίησης τέτοιων επεμβάσεων). Στηρίζονται, επίσης, στη νομικίστικη άποψη
και αφελή προσδοκία πως τέτοιες ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις θα έχουν «διεθνή
νομοθετικά αποτελέσματα», τα οποία μελλοντικά θα ευνοούν μια νόμιμη
αγγλοαμερικανική τάξη πραγμάτων. Αυτός ο συλλογισμός παραπέμπει στην άποψη /
νοοτροπία / στάση ζωής: τους Ινδιάνους τους συμμορφώσαμε / αναμορφώσαμε, γιατί
να μην επιτύχουμε με τους υπόλοιπους βαρβάρους;».

Η επέμβαση είναι παράνομη επειδή στις διακρατικές σχέσεις κανείς δεν είναι
εξουσιοδοτημένος ή πολιτικά και ηθικά νομιμοποιημένος να αποφασίσει για το τι
είναι κακό / καλό, δίκαιο / άδικο στο εσωτερικό οποιουδήποτε κράτους. Ο λόγος
είναι απλός: οι θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου εδράζονται στην κρατική
κυριαρχία, τη διακρατική ισοτιμία και τη μη επέμβαση στο εσωτερικό των κρατών.
Η εφαρμογή των υπέρτατων, θεμελιωδών και ύστατων κανόνων του Διεθνούς Δικαίου,
της διακρατικής ισοτιμίας και της μη επέμβασης, θα σηματοδοτούσε την ύπαρξη
ενός συστήματος συλλογικής ασφάλειας, δηλαδή ενός συστήματος το οποίο δεν
επεμβαίνει στο εσωτερικό των κρατών, αλλά αντίθετα τα προστατεύει (!) από
εξωτερικές επεμβάσεις.

Μήπως, όμως, ο ΟΗΕ αποτελεί ένα τέτοιο σύστημα; Ο ΟΗΕ έχει τρία σκέλη: τον
Καταστατικό Χάρτη (στον οποίο διακηρύσσεται η συλλογική ασφάλεια), τη Γενική
Συνέλευση (που είναι αναποτελεσματική) και το Συμβούλιο Ασφαλείας (που είναι
ηγεμονικού χαρακτήρα). Η ιδιομορφία της παρούσης διεθνούς συγκυρίας είναι ότι
το τελευταίο σκέλος, το ηγεμονικό Συμβούλιο Ασφαλείας, υπό καθεστώς προσωρινής
αδράνειας / αδυναμίας / σύμπραξης των υπολοίπων μεγάλων δυνάμεων,
χρησιμοποιείται καταχρηστικά, όχι βεβαίως για να προστατεύσει την κυριαρχία
των κρατών, αλλά για να προωθήσει παγκόσμια και περιφερειακή τάξη πραγμάτων,
που ευνοεί τα γεωπολιτικά συμφέροντα των ΗΠΑ.

Τα κριτήρια που επιστρατεύονται δεν είναι άγνωστα στην αιματοβαμμένη ιστορία
της «διαφωτισμένης» και ρασιοναλιστικής Δύσης: «δύο μέτρα και δύο σταθμά»,
«δίκαιο του ισχυρού», «αιτιολόγηση λόγω αναγκαιότητας», «δικαιολόγηση λόγω
επιτυχίας», «επιλογή (δήθεν) του μικρότερου κακού», «ο (δικός μας) σκοπός
αγιάζει τα μέσα».

Ο σκοπός, όπως διακηρύττεται στην δυτική «επιστημονική» βιβλιογραφία, είναι η
επικράτηση / κυριαρχία των «διαφωτισμένων» αγγλοαμερικανικών αξιών, κριτηρίων
και συμφερόντων επί όλων των υπολοίπων. Εξ αυτού, ο ιμπεριαλισμός σήμερα είναι
εξόχως πατερναλιστικός: η διεθνής κοινή γνώμη καθοδηγείται από τα μεγάλα
επικοινωνιακά μέσα της ηγεμονικής μητρόπολης. Η ηγεμονία εκπληρώνεται
ευκολότερα όχι με κανονιοφόρους, αλλά με άλωση ψυχών / συνειδήσεων και με
προσηλυτισμό της διανόησης. Η διακρατική «ηγεμονική διεύθυνση», για να
θυμηθούμε τον ημέτερο αείμνηστο Νίκο Πουλαντζά, δεν περιορίζεται στην απλή
κυριαρχία μέσω βίας, αλλά συνεπάγεται και έναν καθοδηγητικό ρόλο. Έναν
ιδιαίτερο ιδεολογικό ρόλο, όπου η σχέση κυρίαρχου – κυριαρχούμενου εξαρτάται
από την ενεργητική συγκατάθεση του τελευταίου.

Η ιδεολογία – συνείδηση – κοσμοαντίληψη των κυριαρχούμενων οικοδομείται
συστηματικά και πατερναλιστικά. Περνάει μέσα από την εθνική, πολιτισμική,
συνειδησιακή και γλωσσική αποδυνάμωσή τους, την άλωση των κέντρων έρευνας και
παραγωγής γνώσης και την καθοδήγηση της επιστημονικής δραστηριότητας. Σε
πολλές χώρες, ιδρύονται ακόμη και Πανεπιστημιακά Τμήματα, όπου αντί γνήσιας
επιστήμης έχουμε πιθηκίζουσες «επιστημονικές» προσεγγίσεις, οι οποίες
μανιχαϊκά πλάθουν γενίτσαρους ­ ειδικούς στις «επεμβάσεις» και στις
«αποσχίσεις». Όχι, βεβαίως, για απόσχιση στο Τέξας ή στην Καλιφόρνια, αλλά στα
Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή και αλλού.

Σε πολλά κείμενα της διεθνούς νεοφιλελεύθερης βιβλιογραφίας ­ δηλαδή της
δεξαμενής επιχειρημάτων πολλών ημετέρων αριστεροδεξιών νεοφιλελεύθερων ­, με
αμέτρητα αυθαίρετα στοχαστικά άλματα και πλήθος εκλογικεύσεων, δύο πράγματα
θεωρούνται ως δεδομένα: η «ανάγκη» επικυριαρχίας της αγγλοαμερικανικής
ιδεολογίας και συμφερόντων και η «σκοπιμότητα» ηγεμονικής σταθερότητας σε
περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο. Ο νοών νοείτω.

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και
Στρατηγικών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.