Σοστακόβιτς, Μπερνστάιν και τώρα ο Ξενάκης!

Στο Άαχεν, που δεν μοιάζει με το Μάαστριχτ, για το διπλό άλφα μόνο, (αλλιώς
Aix-la Chapelle) πριν από 250 χρόνια υπογράφτηκε μια συνθήκη ειρήνης που
αφορούσε πλήθος όσες εμπόλεμες καταστάσεις της εποχής. (Ενημερωτικά αναφέρουμε
μόνο τη σύγκρουση Αψβούργων – Βουρβώνων, τη σύγκρουση για περιοχές της Βορείου
Αμερικής μεταξύ Αγγλίας, Καναδά και ΗΠΑ, την οικονομική σύγκρουση Γαλλίας –
Αγγλίας κ.λπ. Όλα αυτά λύθηκαν με τη Συνθήκη Ειρήνης του Άαχεν. Το 1758.

ΠΟΛΗ παλιά, σαν τη Λιέγη, την Μπολόνια, το Μάαστριχτ διέπρεψε στον αιώνα μας
στην υφαντουργική, στη βελονική (όχι τον βελονισμό) και σήμερα έχει την πιο
προωθημένη τεχνολογική σχολή της Ευρώπης.

Εδώ αποφασίστηκε λοιπόν, σε αυτό το φέουδο του Καρλομάγνου το 800 μ.Χ. και
φέουδο του ΠΑΚ στον αντιχουντικό αγώνα, να δοθεί φέτος το παγκόσμιο βραβείο
μουσικής της Unesco στον δικό μας Ιάννη (Γιάννη ή Ιωάννη) Ξενάκη, ύστερα από
πρόταση της υποψηφιότητάς του από τη Μόνιμη Αντιπροσωπεία μας στον διεθνή αυτό οργανισμό.

(Ενημερωτικά πάλι αναφέρουμε πως το βραβείο αυτό για τη σύνθεση το πήραν
ανάμεσα σε άλλους ο Σοστακόβιτς το 1975, ο Λέοναρντ Μπερνστάιν το 1979, ο
Ολιβιέ Μασάιεν το 1985, ο Τορού Τακεμίτσου από την Ιαπωνία το 1991 και ο
Παντερέφσκι από την Πολωνία το 1993.

Η τιμή για τη χώρα μας ήταν μεγάλη, αλλά εκείνο που συνεπήρε το κοινό ήταν η
εκτέλεση ενός νεανικού έργου του Ξενάκη το Idmen Β’ για κρουστά και χορωδία,
που το Amsterdam Percussion Group με την Capella Amsterdam απέδωσε εκπληκτικά.

Σε πλήρη φόρμα ο συνθέτης αποθεώθηκε από το ειδήμων κοινό, γιατί στο έργο
αυτό, πέρα από τις καθαρά «ξενακικές» καταβολές του, κατάφερε να συνδυάσει
ρυθμούς και θέματα της Αφρικής και της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Οι
εκτελεστές, όλοι τους νέα παιδιά, χόρευαν σχεδόν παίζοντας τους ρυθμούς του.

Στην ίδια βραδιά τιμήθηκε και το «Αρχείο Μανουέλ Ντε Φάλια» και η
τραγουδίστρια των mornas (είδος πορτογαλικού fado), από το Μιντέλο του Cape
Verde (Πράσινο Ακρωτήριο), κυρία Cesaria Evora.

Ο πρόεδρος του Παγκοσμίου Συμβουλίου Μουσικής, Franz de Ruiter παρουσία του
γενικού διευθυντή της Unesco κ. Federico Mayor και του δημάρχου (Mayor στα
αγγλικά) της πολιτείας του Άαχεν, αναφερόμενος στο αιτιολογικό της απονομής
είπε, μεταξύ άλλων, για τον Ξενάκη:

«Δεν χρειάζεται να σας συστήσω τον Ιάννη Ξενάκη που είναι μια διασημότητα από
τη δεκαετία του ’50, ίσως ο μόνος συνθέτης της εποχής μας που συνδυάζει
αρμονικά τη διπλή ζωή του αρχιτέκτονα και του μουσικού: ο αρχιτέκτονας του
περιπτέρου της εταιρείας Philips στη Διεθνή Έκθεση των Βρυξελλών το 1958, ο
εφευρέτης ταυτόχρονα της έννοιας των sound blocks. Ο συναρχιτέκτονας του
γαλλικού περιπτέρου στη Διεθνή Έκθεση του Μόντρεαλ το 1967 και εισηγητής της
stochastic (στοχαστικής;) και συμβολικής μουσικής.

Ως μαθηματικός χρησιμοποιεί στοιχεία από τον χώρο αυτό για να δημιουργήσει
καινούργιες εμπειρίες στη μουσική που δεν παραμένουν στο στάδιο των
υπολογισμών και των εξισώσεων, αλλά γίνονται (μετατρέπονται) σε αυθεντικές
ακουστικές εμπειρίες. Εφευρέτης νέων μουσικών οργάνων, δεν διστάζει να τα
χρησιμοποιήσει σαν εργαλεία εκμάθησης.

Τα νεανικά χρόνια του Ιάννη Ξενάκη θα μπορούσαν να τον είχαν καταστρέψει με
τον πόλεμο και την καταδίωξη. Ωστόσο, μετέτρεψε αυτές τις δύσκολες γι’ αυτόν
στιγμές σε δίαυλο ειρήνης και ανεκτικότητας. (Οι δύο αρχές της Unesco). Αυτές
οι αρχές πρυτανεύουν στο έργο του πέρα από κάθε στεγνή μαθηματική ή
αρχιτεκτονική δομή.

Τον χαιρετίζουμε σαν ένα ζωντανό και παλλόμενο μνημείο του αιώνα μας, ένα
συνθέτη πρώτου μεγέθους και έναν υπέροχο άνθρωπο».

Ο καθεδρικός ναός του Άαχεν ήταν τυλιγμένος σε παχιά τούλια ομίχλης. Η
μεσαιωνική πόλη (του 1100) ήταν σχεδόν νεκρή τη νύχτα. Μόνο στο καζίνο και
στον σιδηροδρομικό σταθμό υπήρχε κάποια κίνηση.

Θυμόμουν με συγκίνηση 43 χρόνια πριν όταν πρωτάκουσα μουσική του Ξενάκη (τα
«Πειθοπρακτά», στο σπίτι του Μάνου Χατζιδάκι, οδός Μάνου 3, στο Παγκράτι).
Δίπλα του φύλακας-άγγελος, όπως πάντα, η γυναίκα του και γνωστή συγγραφέας
Φρανσουάζ. Μιλάμε. Είχα καιρό ν’ ακούσω τα γάργαρα ελληνικά του. Στη λέξη
«πρόβα» που μου ξεφεύγει, παρεμβαίνει αμέσως, εναργέστατος: Όχι πρόβα, δοκιμή,
με διορθώνει. Δεν υπάρχει πρόβα.

Ο ίδιος πάντα Ιάννης. Που μαζί με τον άλλο Γιάννη (τον Κουνέλλη) αποτελούν
τους δίδυμους φάρους του νεοελληνικού μας πολιτισμού, που έγινε παγκόσμιος
γιατί ξέφυγε το φολκλόρ. Ο πρώτος Ελληνογάλλος. Ο δεύτερος Ελληνο-ιταλός. Πότε
επιτέλους θα τους έχει η Ελλάδα μόνο;

Στο φεστιβάλ χορού της Λυών, η εφημερίδα «Φιγκαρό» έγραψε για τους δικούς μας
που συμμετείχαν ­ την Ομάδα Οκτάνα και την Ομάδα Εδάφους: «Η Ελλάδα μπήκε
σήμερα δικαιωματικά (φουλ) στην ΟΝΕ (ευρώ) του χορού. Και δίχως, γι’ αυτό,
κανένα πρόσθετο μέτρο λιτότητας. Αφού ο πολιτισμός είναι το μόνο που παράγουμε
και τίποτα άλλο».