ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΑΝΤΑΖΗΣ Ο μικρός λουστράκος

«Λάτβια» λεγόταν το καράβι που τον ταξίδεψε από την Οδησσό στον Πειραιά.
Ήταν μεγάλο, αλλά στα δικά του μάτια φάνταζε θεόρατο, γιγάντιο. Έφερνε πάνω –
κάτω το κατάστρωμα, άφηνε το βλέμμα του να απλώνεται στον ορίζοντα μαζί με την
απέραντη θάλασσα, αλλά αυτό που «έβλεπε» κι αυτό που φανταζόταν ήταν ο
παράδεισος που τον περίμενε. Έντεκα χρόνων παιδί και αδημονούσε να δει την
εικόνα, που μέσα του είχε «φωτογραφήσει», να ξεπροβάλει: έναν τόπο γεμάτο
λουλούδια, κατάφυτο από δάση, με πολλά πορτοκάλια και… κρέας!

Κορυδαλλός, 1968. Δεν είχε λουλούδια, δάση, ούτε πορτοκάλια και… κρέας η Αθήνα. Φτώχεια είχε και το κασελάκι του λούστρου…

ΗΤΑΝ το μακρύτερο ταξίδι που έκανε ποτέ ο Λευτέρης Πανταζής. Ένα ταξίδι που
είχε τελικά αφετηρία το όνειρο και προορισμό την απογοήτευση.

Ήταν μουντό εκείνο το φθινοπωρινό πρωινό του ’66, στον Πειραιά. Το λιμάνι μέσα
στην οχλοβοή και τη βρώμα και εκείνος, με το που «κύλησε» από τη σκάλα στη
στεριά, είδε αυτό που δεν περίμενε να δει: πέντε – έξι παιδιά, της ηλικίας του
και μικρότερα, μαύρα από τη μουντζούρα, με ρούχα σχισμένα, δίχως παπούτσια.
Πάγωσε η καρδιά του: «Τι κάνουν εδώ πέρα τα παιδιά, πατέρα;», ρώτησε τον
αρχηγό της οικογένειας. Εκείνος, τον άγγιξε απαλά στον ώμο: «Βάφουν παπούτσια,
Λευτέρη μου, και κερδίζουν το ψωμί τους…».

Πήρε μαζί του εκείνη την εικόνα ­ σε όλη τη διαδρομή για την επιβίωση ο
Λευτέρης Πανταζής. Λίγους μήνες μετά, λούστρος ήταν κι εκείνος στη μεγάλη και
τόσο φτωχή αγορά της Αθήνας. Λούστρος, και μάλιστα αρχηγός…

Τριάντα δύο χρόνια μετά, κοιτάζει πάντα πίσω του, «να βλέπω τον ίσκιο μου, να
βλέπω από πού ξεκίνησα και πού έφθασα…». Συνέβησαν τόσα και τόσα, πολλά
λησμόνησε, άλλα ο χρόνος ξεθώριασε, μα εκείνος δεν ξεχνά και δεν σκοπεύει να
ξεχάσει τον 11χρονο λουστράκο που έβγαλε το πρώτο του μεγάλο πανεπιστήμιο στα
χωμάτινα πεζοδρόμια της δυτικής Αθήνας.

ΕΥΧΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΑ

Ο πατέρας του, «εκείνος ο άγιος πάτερ φαμίλιας», ο Κωνσταντίνος Πανταζής, ήταν
ο άνθρωπος που μίλαγε στην οικογένεια. Καθαρόαιμη μάνα, η μάνα του η Αθηνά,
«δεν μίλαγε πολύ, αλλά προστάτευε σαν τη λιονταρίνα τα παιδιά της. Ο πατέρας
μου, λοιπόν, μου έδωσε μια ευχή και κατάρα πριν βγω στον δρόμο: “Όποια δουλειά
κι αν κάνεις, παιδί μου, όσο μουντζούρα κι αν έχει, δεν είναι ντροπή. Αρκεί
ποτέ να μην κλέψεις”. Με αυτή την ευχή, που δεν έγινε ποτέ κατάρα, ξεκίνησα το
ταξίδι μου στον “παράδεισο” της Ελλάδας…».

Στο 7ο Δημοτικό Σχολείο Κορυδαλλού γράφτηκε ­ «κοντά στον φούρνο του
Μαραντίδη» ­ και μέσα σε ένα χρόνο «πήδηξε» τρεις τάξεις. Έτρεμε, όπως όλοι,
«τη βίτσα του Τασσόπουλου, του διευθυντή, που χαράκωνε τα χέρια για μια
βδομάδα» και, όπως όλα τα παιδιά της εποχής, «ήμουν ένας αδύνατος μπόμπιρας με
κοντό μαλλάκι κι ένα τσουλουφάκι μπροστά – μπροστά…». Ένα ζευγάρι παπούτσια
χειμώνα – καλοκαίρι και ένα παντελόνι που αριστερά ήταν σχισμένο αλλά δεν
είχαν λεφτά ούτε για τον μπαλωματή. Το πρόσεχε σαν τα μάτια του μη σχιστεί κι
άλλο και κάθε βράδυ το ‘βαζε κάτω από το στρώμα να «σιδερωθεί».

Το πρωί σχολείο, το μεσημεράκι στο σπίτι, φαγητό στα γρήγορα, μια ματιά στα
μαθήματα, το κασελάκι στον ώμο και στους… δρόμους, μέχρι τις 12 τα
μεσάνυχτα: «Γύριζα όλες τις γειτονιές με τα πόδια: Κορυδαλλό, Άσπρα Χώματα,
Πειραιά, Νίκαια, Κοκκινιά, Αιγάλεω, Περιστέρι, Χαϊδάρι, Ρέντη. Όλα τα
πεζοδρόμια, όλες τις πλατείες. Έβαφα παπούτσια για ένα δίφραγκο και, όπως
χτυπούσα τις βούρτσες, μου ‘βγαινε και τραγουδούσα. Και έλεγα πάντα το ίδιο
τραγούδι. Το τραγούδι του λούστρου: “Λουστράκος στην Αθήνα σαν γυρνώ και τον
Θεό συχνά παρακαλώ, να ρίξει και για μένα μια βροχή, να βγάλω το ψωμί…”. Η
βροχή, που λέρωνε τα παπούτσια, ήταν προσευχή για κάθε λούστρο!».

Κάτι γινόταν την ώρα που τραγουδούσε, λέει, κι όλοι έδιναν και φιλοδώρημα.
Έτσι, «υιοθέτησε» το τραγούδι, χτυπώντας τις… βούρτσες. Κύλησαν δύο χρόνια
και μια συνηθισμένη ημέρα, που βάφει παπούτσια στην πλατεία Ελευθερίας στον
Κορυδαλλό, βλέπει να κατεβαίνουν από ένα τρίκυκλο δύο δίδυμα πιτσιρίκια:
«Είχαν κιθαρίτσες στα χέρια, άρχισαν να τραγουδάνε και ο πατέρας με ένα
πιατάκι περνούσε από τα τραπέζια και μάζευε του κόσμου τα λεφτά. Άστραψε το
βλέμμα μου. Τι διάβολο, λέω μέσα μου, εγώ κάθομαι και μαυρίζω από τις μπογιές
και αυτά με ένα “πραφ” μάζεψαν του κόσμου τα λεφτά. Μου άρεσε η ιδέα. Άρχισα
να κρύβω λίγα από τα λεφτάκια που έβγαζα ­ πέντε από τις εξήντα δραχμές που
έβγαζα. Μαθαίνω ότι στην Αγία Βαρβάρα υπήρχε ένας δικός μας από τη Ρωσία, ο
περίφημος Βασίλης Αρχιτεκτονίδης, που ήταν δάσκαλος μουσικής. Πάω και τον
βρίσκω: “Θέλω να με μάθεις λίγη κιθάρα, δάσκαλε”, του είπα. “Αλλά δεν έχω
λεφτά…”. Μου είπε: “Έλα κάθε μέρα, όποτε μπορείς, και δεν θέλω λεφτά”. Έτσι
έκανα… τσάμπα μαθήματα».

ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΘΑΡΑ

Αγόρασε μια κιθάρα με τα λεφτάκια που έκρυβε. Μια μέρα, ξεκίνησε με το
κασελάκι του από το σπίτι, αλλά το άφησε στο καφενείο, πήρε την κιθάρα και με
«συνένοχο» έναν άλλο λουστράκο, τον Ηλία ­ κρατούσε το πιατάκι ο Ηλίας, γιατί
ο Λευτέρης ντρεπόταν ­ άρχιζε να τραγουδά στις γειτονιές που έκανε και τον
λούστρο: «Κάναμε το βράδυ ταμείο και βλέπω 800 φράγκα! Ποσό – μαμούθ για έναν
λουστράκο. Μου φάνηκαν πολλά να τα μοιράσω στη μέση με τον Ηλία ­ άλλωστε
αυτός μόνο το πιατάκι κρατούσε. Του ‘δωσα, λοιπόν, τα 300 και πήρα εγώ τα 500.
Πάω στο σπίτι και βάζω τα λεφτά κάτω από το μαξιλάρι της μάνας μου. Ξυπνάει το
πρωί και μου ξεριζώνει το αυτί: “Πού τα βρήκες τόσα λεφτά, πες μου, πού;”. Της
είπα και γλίτωσα το αυτί μου…».

Τον «σχόλασε» τον συνέταιρο, αλλά συνέχισε να γυρνοβολά στις γειτονιές με την
κιθάρα, για έναν ακόμα χρόνο. Ήταν στα 14, στη γιορτή της «αποφοίτησης» από το
Δημοτικό, έφτιαξε εκείνος πάλι τα σκηνικά και στο τέλος της σχολικής
παράστασης τον άκουσε ένας μπουζουξής, ο Παναγιώτης Τσούπρης, πατέρας μιας
μαθήτριας, «να τραγουδώ τον λουστράκο πάλι. Οι γονείς έκλαιγαν με μαύρο δάκρυ
και εκείνος συγκινημένος με κάλεσε σπίτι του, να κάνουμε πρόβα. Έτσι, με το
τέλος του σχολείου, βρέθηκα τραγουδιστής στο “Λουζιτάνια” και αρχίζει ο
δεύτερος κύκλος της ζωής μου…».

ΕΠΤΑΕΤΗΣ ο δεύτερος κύκλος ζωής του, τον έφερε από το τίποτα και το πουθενά
στα «σύννεφα», στα «δεύτερα» κι ύστερα στα «πρώτα» μαγαζιά της παραλίας, στη
«Φαντασία», στον «Μικρό Διογένη» και ύστερα στον «Μεγάλο Διογένη», δεύτερο
όνομα δίπλα στα πρώτα στην αρχή κι ύστερα πρώτο… Ήταν, το ομολογεί, μια
«ιλιγγιώδης πορεία. Όλοι μιλούσαν για το φαινόμενο Πανταζή, αλλά, πίστεψέ με,
δεν υπήρχε φαινόμενο, τίποτα δεν είναι τυχαίο, υπήρχε σκληρή ζωή και σκληρή
δουλειά πίσω μου…».

Έγινε μόδα, έγινε ρούχα, έγινε δερμάτινες ζώνες, έγινε κολόνια, έγινε σλόγκαν
στους δρόμους και τα θέατρα, έγινε «ταραχή», όπως το σουξέ του. Αλλά κάθε
φορά, λέει, «που πήγαιναν να πάρουν τα μυαλά μου αέρα, κάθε φορά που κινδύνευα
να ανέβω στο… καλάμι, γύριζα πίσω, έβλεπα πάλι τον ίσκιο μου, θυμόμουν τον
Λευτέρη, τον 11χρονο λουστράκο και δεν το ‘παιζα φίρμα, δεν περιφρόνησα
άνθρωπο, δεν έκλεισα την πόρτα μου στη φτώχεια…».

Όσοι τον ξέρουν, ξέρουν και τι σημαίνει αυτό. Εκείνος που υπήρξε επί τέσσερα
χρόνια «ο πιο καλοντυμένος και ο δημοφιλέστερος τραγουδιστής», που φόρεσε
ρούχα εκατομμυρίων, «φίρμες που εδώ δεν τις ξέρανε ακόμα», μάζεψε εκατοντάδες
εκατομμύρια και ξόδεψε άλλα τόσα, κι όχι μόνο για ρούχα: «Είμαι πάντα ένας
προσγειωμένος και νηφάλιος άνθρωπος, όλο το 24ωρο. Άνθρωπος της μέρας και της
νύχτας, που δεν ήπιε και δεν κάπνισε ποτέ. Νομίζω ότι παρέμεινα πάντα ο
άνθρωπος της διπλανής πόρτας. Είμαι ο Λευτέρης που πάει στο καφενείο, στο
γήπεδο, παντού. Και έχω φίλους, που δεν είναι οι φίλοι του Πανταζή αλλά του Λευτέρη…».

Το ταξίδι του από την Οδησσό στον Πειραιά, με το καράβι «Λάτβια», τον κρατάει
δεμένο με τη γη ­ ακόμη κι όταν αιωρείται στο διάστημα. Αλλά και με τη
φτώχεια. Που έχει πάντα μεγάλη συγγένεια μαζί της. Γιατί «τα λεφτά είναι
δύναμη αλλά δεν είναι μόνο για την τράπεζα. Είναι να ξέρεις να τα ξοδεύεις…».