Το ΔΝΤ προκάλεσε την παγκόσμια κρίση!

Ένας συνδυασμός από τρία στοιχεία προκάλεσε την κρίση στις οικονομίες της
Ανατολικής Ασίας: η στασιμότητα στην Ιαπωνία, η σύνδεση των νομισμάτων της
περιοχής με το αμερικανικό δολάριο και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και οι
πολιτικές του.

ΣΤΗ δεκαετία του 1980 η Τράπεζα της Ιαπωνίας τροφοδότησε την κερδοσκοπική
άνοδο στο χρηματιστήριο και στην αγορά ακινήτων, επιτρέποντας την αύξηση της
ποσότητας του χρήματος (13% το 1990). Ύστερα, η Τράπεζα της Ιαπωνίας έκανε το
«μπαλόνι» να σκάσει, σφίγγοντας τα λουριά της νομισματικής πολιτικής. Από το
1992 έως το 1998 η ποσότητα του χρήματος αυξανόταν μόλις 2,6% ετησίως.

Αναπόφευκτο αποτέλεσμα ήταν η βαθιά ύφεση και η στασιμότητα. Το χρηματιστήριο
κατέρρευσε, ο πληθωρισμός μετατράπηκε σε αποπληθωρισμό, πολλά τραπεζικά δάνεια
έγιναν επισφαλή και η οικονομική ανάπτυξη εξανεμίστηκε. Στα έξι χρόνια πριν
από το χρηματιστηριακό ράλι του 1990 το ιαπωνικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν
αυξήθηκε παραπάνω από 30%. Στα έξι χρόνια από το 1992 έως το 1998, λιγότερο
από 5%.

Η ΙΑΠΩΝΙΑ

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο είναι υπεύθυνο για το «μπαλόνι» της ασιατικής κρίσης, λέει ο νομπελίστας των Οικονομικών καθηγητής Μίλτον Φρίντμαν

Η Ιαπωνία έχει τη μεγαλύτερη οικονομία στην Ανατολική Ασία. Είναι ο
μεγαλύτερος εισαγωγέας από και ο μεγαλύτερος εξαγωγέας προς τις μικρότερες
χώρες της περιοχής, ο μεγαλύτερός τους επενδυτής και πιστωτής. Η ιαπωνική
στασιμότητα αντισταθμιζόταν έως τις αρχές του 1997 από μεγάλες εισροές
κεφαλαίων από όλον τον κόσμο. Εκείνο που προσέλκυε τα κεφάλαια ήταν οι
ταχύτατοι ρυθμοί ανάπτυξης στην Ανατολική Ασία, καθώς και η υποτίμηση του
συναλλαγματικού κινδύνου, πράγμα που μας φέρνει στα άλλα δύο στοιχεία της κρίσης.

ΙΣΟΤΙΜΙΕΣ

Τρία είδη συναλλαγματικών καθεστώτων είναι δυνατά:

1 Οι σταθερές ισοτιμίες ή το ενιαίο νόμισμα. Το σαφέστερο παράδειγμα
είναι το αμερικανικό δολάριο και το ευρώ που σε λίγο θα κυριαρχεί στην κοινή
αγορά. Βασικό χαρακτηριστικό αυτού του καθεστώτος είναι ότι υπάρχει μόνο μία
κεντρική τράπεζα που μπορεί να εκδίδει χρήμα.

2 Συνδεδεμένες ισοτιμίες. Αυτό το σύστημα ήταν κυρίαρχο στις χώρες της
Ανατολικής Ασίας, πλην της Ιαπωνίας. Οι κεντρικές τους τράπεζες μπορούσαν να
εκδίδουν χρήμα με τη δέσμευση να διατηρούν τα εθνικά τους νομίσματα σε σταθερή
ισοτιμία με το δολάριο ή με περιορισμένο εύρος διακύμανσης ­ μια πολιτική που
ενθαρρύνθηκε από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ). Όταν η Ταϊλάνδη άρχισε
να έχει ελλείμματα στο ισοζύγιο πληρωμών της, η κεντρική τράπεζα της χώρας
κατέφυγε στο αποθεματικό της σε δολάρια και στον δανεισμό σε δολάρια από το
εξωτερικό. Σε έναν κόσμο με ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων αυτό ισοδυναμεί
με ωρολογιακή βόμβα. Γιατί κανείς δεν μπορεί να ξέρει πότε ένα έλλειμμα είναι
προσωρινό και πότε είναι προάγγελος και άλλων ελλειμμάτων. Όταν αυτά
συσσωρευτούν, οι μικρές ρυθμίσεις στις ισοτιμίες που θα εξάλειφαν το αρχικό
πρόβλημα δεν επαρκούν. Χρειάζεται μια μεγάλη αλλαγή: στην περίπτωση της
Ταϊλάνδης, μια υποτίμηση. Η επακόλουθη κατάρρευση της δολαριακής αξίας των
ασιατικών νομισμάτων έγινε αισθητή όχι μόνο στις μικρές, αλλά και στις μεγάλες
και περισσότερο αναπτυγμένες χώρες.

3 Κυμαινόμενες ισοτιμίες. Στο τρίτο είδος συναλλαγματικού καθεστώτος οι
ισοτιμίες καθορίζονται από την αγορά. Θεωρητικά η κεντρική τράπεζα δεν
παρεμβαίνει στην αγορά για να επηρεάσει την ισοτιμία. Στην πράξη η κεντρική
τράπεζα παρεμβαίνει μερικές φορές για να επηρεάσει την ισοτιμία, χωρίς όμως να
προαναγγέλλει ποιαν ακριβώς ισοτιμία επιθυμεί. Αυτό το καθεστώς ακολουθείται
σήμερα στις ΗΠΑ, στη Βρετανία, στην Ιαπωνία και σε άλλες χώρες. Σε ένα σύστημα
απολύτως κυμαινόμενων ισοτιμιών δεν μπορεί να υπάρξουν συναλλαγματικές
κρίσεις. Ο λόγος είναι απλός: οι μεταβολές στις ισοτιμίες απορροφούν τις
πιέσεις που θα οδηγούσαν σε κρίση ένα σύστημα συνδεδεμένων ισοτιμιών.

ΜΕΞΙΚΟ – ΑΣΙΑ

Η μεξικανική κρίση του 1995 είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα νομισματικής
κρίσης μιας χώρας με συνδεδεμένες ισοτιμίες, πράγμα που μας φέρνει στο τρίτο
στοιχείο. Λένε ότι το Μεξικό «διασώθηκε» με οικονομική βοήθεια 50 δισ.
δολαρίων από ένα κονσόρτσιουμ στο οποίο περιλαμβάνονταν το ΔΝΤ, οι ΗΠΑ, άλλες
χώρες και άλλοι διεθνείς οργανισμοί. Η πραγματικότητα είναι ότι το Μεξικό δεν
διασώθηκε. Διασώθηκαν ξένα ιδρύματα, τράπεζες και χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί
που είχαν δανείσει δολάρια στο Μεξικό και που το Μεξικό δεν μπορούσε να
αποπληρώσει. Η εσωτερική ύφεση που ακολούθησε τη διάσωση ήταν βαθιά και
μακρόχρονη και άφησε τον απλό Μεξικανό πολίτη με πολύ χαμηλότερο εισόδημα και
πολύ ακριβότερα αγαθά και υπηρεσίες. Αυτή είναι η αλήθεια και αυτό εξακολουθεί
να ισχύει ώς σήμερα.

Η μεξικανική «διάσωση» συνετέλεσε στην ασιατική κρίση που ξέσπασε δύο χρόνια
αργότερα. Ενθάρρυνε άτομα και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να δανείσουν και να
επενδύσουν στην Ανατολική Ασία, με υψηλά επιτόκια και αποδόσεις, και με την
πεποίθηση ότι το ΔΝΤ θα προσέτρεχε να τους διασώσει σε περίπτωση
συναλλαγματικού κινδύνου.

ΑΠΟΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ

Το ΔΝΤ θα έπρεπε να είχε πεθάνει μαζί με το νομισματικό σύστημα του Μπρέτον
Γουντς εδώ και είκοσι πέντε χρόνια. Όμως λίγα πράγματα είναι τόσο μόνιμα όσο
οι κυβερνητικές υπηρεσίες και οι διεθνείς οργανισμοί. Καθισμένο πάνω σε ένα
σωρό λεφτά, το ΔΝΤ έψαξε και ανακάλυψε ένα νέο ρόλο για τον εαυτό του: την
παροχή οικονομικών συμβουλών σε προβληματικές χώρες. Και έβρισκε πελάτες,
μολονότι οι συμβουλές του δεν ήταν πάντα καλές.

Στην περίπτωση της ασιατικής κρίσης, οι συμβουλές του ΔΝΤ βασίστηκαν στην
πείρα του από χώρες με δημοσιονομικά προβλήματα. Όμως, στην Ανατολική Ασία, η
κρίση δεν ήταν δημοσιονομική, αλλά τραπεζική.

Από αυτή την ανάλυση προκύπτουν δύο σημεία.

* Πρώτον, προκειμένου για μιαν αναπτυσσόμενη χώρα, ένα σύστημα σταθερών ή
κυμαινόμενων ισοτιμιών είναι προτιμότερο από τη σύνδεση του νομίσματός της.

* Δεύτερον, το ΔΝΤ υπήρξε ένας αποσταθεροποιητικός παράγοντας για την
Ανατολική Ασία. Όχι τόσο για τους καλούς ή κακούς όρους που υπαγόρευε στους
πελάτες του όσο για τη διάσωση ιδιωτικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων από τις
συνέπειες των ανεπιτυχών επενδύσεών τους. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι αν
δεν υπήρχε το ΔΝΤ, δεν θα είχε υπάρξει ασιατική κρίση.