Χαλάρωση για καλό ποιων;

Είναι άραγε απαραίτητη μία γενικευμένη μείωση των επιτοκίων σε όλον τον κόσμο,
και ιδιαίτερα στην Ευρώπη, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η διεθνής οικονομική κρίση;

Λιονέλ Ζοσπέν. Ο Γάλλος πρωθυπουργός ευχήθηκε «το ευρώ να μην είναι υπερτιμημένο έναντι του δολαρίου» και ζήτησε την εφαρμογή πολιτικής χαμηλών επιτοκίων

ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ, που ήταν έως τώρα περιορισμένη στους κύκλους των οικονομολόγων
και των κεντρικών τραπεζιτών, απέκτησε ξαφνικά πολιτική διάσταση, όταν ο
πρωθυπουργός της Γαλλίας απηύθυνε, στα μέσα της εβδομάδας, έκκληση για
χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής.

Με την ευκαιρία της 18ης γαλλοϊταλικής συνάντησης κορυφής, ο Λιονέλ Ζοσπέν
δήλωσε ότι, με δεδομένο τον χαμηλό πληθωρισμό και τον «κίνδυνο επιβράδυνσης
της ανάπτυξης», που συνδέεται με τη διεθνή οικονομική κρίση, είναι απαραίτητο
«τα ευρωπαϊκά επιτόκια να φτάσουν στο χαμηλότερο δυνατό επίπεδο». Ο Γάλλος
πρωθυπουργός ευχήθηκε «το ευρώ να μην είναι υπερτιμημένο έναντι του δολαρίου»
και ζήτησε την εφαρμογή πολιτικής χαμηλών επιτοκίων.

ΝΕΑ ΣΤΑΣΗ

Θετική ανταπόκριση στις γαλλικές ανησυχίες αναμένεται να βρει ο Λιονέλ Ζοσπέν
από τη νέα γερμανική κυβέρνηση του Γκέρχαρντ Σρέντερ. Την επομένη της
εκλογικής νίκης των Γερμανών Σοσιαλδημοκρατών, ο Όσκαρ Λαφοντέν, που πρόκειται
να αναλάβει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας στη νέα κυβέρνηση, εξαπέλυσε
επίθεση κατά της νομισματικής πολιτικής που ακολουθείται σήμερα στην Ευρώπη,
της οποίας κατήγγειλε τον υπερβολικά περιοριστικό χαρακτήρα.

Οι δηλώσεις του Γάλλου πρωθυπουργού σηματοδοτούν μία ρήξη με τη μέχρι τώρα
στάση της γαλλικής κυβέρνησης στα νομισματικά θέματα. Από την εγκατάστασή του
στο Μέγαρο Ματινιόν, ο Ζοσπέν φρόντιζε πάντα να απέχει από τη διαμάχη για τα
επιτόκια. Ήθελε έτσι να δείξει την προσήλωσή του στην αρχή της ανεξαρτησίας
των κεντρικών τραπεζών, που επιβεβαιώθηκε από τη Συνθήκη του Μάαστριχτ.

Όμως, σήμερα, ο Λιονέλ Ζοσπέν θεωρεί ότι η επιδείνωση της παγκόσμιας
οικονομικής κρίσης τού δίνει το δικαίωμα να εμπλακεί στα νομισματικά
προβλήματα και στο έργο των κεντρικών τραπεζών.

ΤΑ ΥΠΕΡ

Ανεξαρτήτως της διαμάχης ανάμεσα στην πολιτική και τη νομισματική εξουσία των
χωρών του ευρώ, μία μείωση των ευρωπαϊκών επιτοκίων θα αποδειχθεί άραγε αρκετή
για να ηρεμήσει τις χρηματοοικονομικές αγορές και να ενισχύσει την παγκόσμια
οικονομική ανάπτυξη;

Για τους υποστηρικτές της, η νομισματική χαλάρωση θα τονώσει τις ευρωπαϊκές
οικονομίες που πιέζονται από την κρίση στις αναδυόμενες αγορές. Η ύφεση στην
Ασία, το χάος στη Ρωσία, η επιβράδυνση στη Λατινική Αμερική, ασκούν πίεση στις
εξωτερικές συναλλαγές της Ευρώπης. Μία μείωση των επιτοκίων θα βοηθούσε τους
επιχειρηματίες να ανακτήσουν το χαμένο τους ηθικό (τώρα, ταλαιπωρημένοι από το
διεθνές οικονομικό περιβάλλον, έχουν παγώσει τα επενδυτικά τους προγράμματα).
Επίσης, θα ενίσχυε την καταναλωτική ζήτηση, που είναι κλειδί για την ανάπτυξη
στην Ευρώπη.

Κυρίως, η μείωση των επιτοκίων θα προσέφερε ρευστότητα σε ένα οικονομικό
σύστημα, που αποσταθεροποιήθηκε από τη χρηματιστηριακή θύελλα των τελευταίων
μηνών. Οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν τεράστιες δεσμεύσεις στην Ασία, τη Ρωσία
και τη Λατινική Αμερική. Έχουν υποστεί επίσης βαριές απώλειες στις αγορές,
ύστερα από τη βουτιά των δυτικών χρηματιστηρίων και την κατάρρευση πολλών
κερδοσκοπικών κεφαλαίων.

Μία νομισματική χαλάρωση θα βελτίωνε τους δανειοδοτικούς όρους των
χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, αποτρέποντας την εκδήλωση πιστωτικής κρίσης στην
Ευρώπη. Οι τράπεζες θα γίνονταν έτσι περισσότερο γενναιόδωρες στα δάνειά τους
προς τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά.

Τέλος, η μείωση των επιτοκίων στην Ευρώπη θα ενίσχυε το δολάριο, που έχει
χάσει το 10% της αξίας του από τις αρχές Ιουλίου, ευνοώντας έτσι τις
ευρωπαϊκές εξαγωγές.

ΤΑ ΚΑΤΑ

Όμως, πολλοί οικονομολόγοι δεν πιστεύουν καθόλου στην αποτελεσματικότητα μιας
μείωσης των επιτοκίων στην Ευρώπη. Πρώτα από όλα, λένε, αυτό που λείπει σήμερα
από την παγκόσμια οικονομία δεν είναι η ρευστότητα. Τα βασικά επιτόκια των
κεντρικών τραπεζών βρίσκονται σε ιστορικώς χαμηλά επίπεδα τόσο στην Ιαπωνία
(0,50%) όσο και στην Ευρώπη (3,30%), ενώ έχουν πτωτική τάση στη Βρετανία και
τις ΗΠΑ. Αυτοί οι οικονομικοί αναλυτές δεν πιστεύουν ότι η νομισματική
χαλάρωση θα τονώσει περισσότερο τις επιχειρηματικές επενδύσεις, αφού οι
αποδόσεις των μακροπρόθεσμων τίτλων ­ που αποτελούν το μέτρο σύγκρισης για την
αποδοτικότητα των επενδύσεων ­ είναι ήδη πολύ χαμηλές (4% στη Γαλλία).

Αντίθετα, εκτιμούν ότι η μείωση των επιτοκίων θα αποδειχθεί αντιπαραγωγική από
ψυχολογική άποψη. Αντί να εμπνεύσει εμπιστοσύνη στους επενδυτές, λένε, υπάρχει
ο κίνδυνος να εντείνει τις ανησυχίες τους. Αυτό άλλωστε συνέβη όταν πρόσφατα
χαλάρωσε η νομισματική πολιτική στην Ιαπωνία και τις ΗΠΑ. Και στις δύο
περιπτώσεις, οι επενδυτές ερμήνευσαν τις νομισματικές παρεμβάσεις ως
επιβεβαίωση της σοβαρότητας της κρίσης, με αποτέλεσμα να επιταχυνθεί η πτώση
των χρηματιστηρίων.