ΣΗΜΑΤΑ

… έλεγε ο Μαρκ Τουαίην, «είναι ο ένας από τους επικίνδυνους μήνες για τους
επενδυτές· οι άλλοι είναι οι υπόλοιποι έντεκα». Ένα ωραίο ερώτημα είναι πώς
συμβαίνει να μην έχει φωτισθεί ποτέ επαρκώς ο μηχανισμός των κρίσεων. Είναι
λοιπόν τόσο αόρατοι οι νόμοι της αγοράς; Τόσοι χρηματιστές, τόσοι
οικονομολόγοι ­ και Νομπελίστες μάλιστα ­ πώς απέτυχαν να μας ενημερώσουν
υπεύθυνα για ένα τόσο σοβαρό θέμα; Ακόμα και οι πιο απλές βεβαιότητες που
είχαμε αποδεικνύονται αυταπάτες. Λ.χ., θα υπέθετε ­ λογικά ­ κανείς ότι οι
μετοχές μιας εταιρίας που πηγαίνει καλά θα είχαν άνοδο, ενώ οι μετοχές μιας
άλλης που ζημιώνει θα είχαν πτώση. Αμ δε! Ακόμη και το εντελώς αντίθετο είναι
δυνατόν να συμβαίνει ­ όπως άριστα γνωρίζει και ο τελευταίος χρηματιστής.

… που ρέει στα χρηματιστήρια του κόσμου, υπολογίζεται ότι μόνο το 3%
αντιπροσωπεύει αξία εισηγμένων εταιριών με βάση την πραγματική παραγωγή τους
σε αγαθά ή την προσφορά τους σε υπηρεσίες. Το υπόλοιπο 97% είναι σκύβαλα.
Τίτλοι παραφουσκωμένοι από ατέλειωτα κερδοσκοπικά παιχνίδια, από
περιστασιακούς παράγοντες και από εσφαλμένες εκτιμήσεις χρηματιστών και
επενδυτών. Ο Μπάρρυ Τζέημς της «Χέραλντ Τρίμπιουν» γράφει: «Στρατιές
οικονομικών συμβούλων και αναλυτών αγωνίζονται να μας πείσουν ότι η αγορά
υπακούει σε συγκεκριμένους κανόνες και ότι, επομένως, είναι δυνατόν να
ελεγχθεί. Δυστυχώς, το μόνο ελέγξιμο είναι η αξιοπιστία αυτών των οικονομολόγων».

… χρηματιστής της Νέας Υόρκης Μπερνάρντ Μπαρούχ, της εποχής του κραχ, έλεγε
ότι «εκ φύσεως, όλες οι οικονομικές αλλαγές εξαρτώνται από την ψυχολογία του
πλήθους». Οι μόνοι νόμοι που φαίνεται να καθορίζουν την αγορά είναι κάποιες
αγελαίες ενστικτώδεις κινήσεις απληστίας ή πανικού. Και οι οικονομικοί
αναλυτές δεν καταφέρνουν συνήθως να προβλέψουν ούτε τις μεγάλες αλλαγές στα
οικονομικά δεδομένα ούτε την εκδήλωση σοβαρών οικονομικών κρίσεων ούτε την
έναρξη ανάκαμψης, και βέβαια ούτε τις έντονες πληθωριστικές ή αποπληθωριστικές
φάσεις. Ο Τζέημς παραθέτει ένα αφορισμό από το βιβλίο «Ασυνήθιστες Λαϊκές
Ψευδαισθήσεις και Παραφροσύνη του Πλήθους» του βικτωριανού οικονομολόγου
Τσαρλς Μακκαίυ: «Οι επενδυτές ­ λέει ο Μακκαίυ ­ παραφρονούν αγεληδόν και
συνέρχονται ένας ένας. Βραδύτατα».

… οικονομολόγος Ουΐλλιαμ Σέρντεν, στο νέο βιβλίο του «The Fortune Sellers»,
συμφωνεί πλήρως με τον Μπαρούχ. «Το χρηματιστήριο ­ γράφει ­ το διέπουν οι
νόμοι της αγέλης και η ψυχολογία των μαζών. Κερδοσκοπικά τεχνάσματα ανεβάζουν
μετοχές σε ύψη παράλογα, πολύ πάνω από την πραγματική κερδοφορική ικανότητα
της εκδότριας εταιρίας. Καταστάσεις πανικού προκαλούν εξ ίσου παράλογες
πτώσεις της αξίας μετοχών. Το χρηματιστήριο, ψυχολογικά, είναι μια σαλάτα από
φόβους, απληστία, ελπίδες, προλήψεις και κάθε είδους συναισθήματα και
κίνητρα». Η εικόνα που βγαίνει απ’ αυτές τις περιγραφές είναι εικόνα τυχερού
παιγνίου μάλλον παρά λογικής και αξιόπιστης διαδικασίας. Ο Τζέημς αναφέρει
μερικά κραυγαλέα περιστατικά εξαπάτησης της «αγέλης» από επιτήδειους. Τον 17ο
αιώνα, σημειώθηκαν ρεκόρ επενδύσεων σε ολλανδικές τουλίπες, ιδίως σε κάποιες
«εκπληκτικές ποικιλίες», που όπως αποδείχτηκε δεν υπήρξαν ποτέ. Τον 18ο,
μοσχοπουλήθηκαν στη Γαλλία μετοχές σε επίσης ανύπαρκτες «γαλλικές γαίες» στον
Μισσισσιππή. Τον 19ο, θριάμβευσαν οι τράπεζες-φαντάσματα. Όλα αυτά για λίγο, φυσικά…