ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Αίμα και εκδίκηση

Όταν εκείνοι θα βομβαρδίζουν, εμείς θα διαβάζουμε τον Τσουκ Σούντετιτς. Και θα καταλαβαίνουμε.

«Εδώ είναι Σερβία!». Τα συνθήματα που ο Αλβανός της φωτογραφίας είδε στους τοίχους του κατεστραμμένου σπιτιού του δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας

«ΟΣΟ υπερφυσικό κι αν φαίνεται, εξακολουθούν να κυκλοφορούν Μουσουλμάνοι στο
Βίσεγκραντ της Ανατολικής Βοσνίας. Ο Σέρβος που έχει το Godfather Cafe, άλλοτε
ψησταριά μουσουλμανικής ιδιοκτησίας κοντά στην οθωμανική γέφυρα του Δρίνου,
διασκεδάζει τους πελάτες του βάζοντας τουρκικά κανάλια στη δορυφορική
τηλεόραση. Οι Μουσουλμάνες χορεύουν προκλητικά και οι άνδρες βγάζουν τα λαούτα
και σιγοτραγουδούν αισθηματικά τραγούδια.

Το Godfather Cafe είναι το αγαπημένο στέκι των ανδρών που εκτόπισαν τους
Μουσουλμάνους από το Βίσεγκραντ και τη γύρω περιοχή σ’ ένα λουτρό αίματος, το
1992. Ο Μίλαν Λούκιτς ήταν εκεί. Ήταν ψηλός και μελαχρινός, αλλά είχε παχύνει,
τα μαλλιά του είχαν γκριζάρει και δεν ήταν πια ωραίος. Ο Μίλαν ήταν επικεφαλής
της αιματοχυσίας. Ίσως να σκότωσε περισσότερους Μουσουλμάνους στον πόλεμο από
οποιονδήποτε άλλο. Αφού εκκένωσε το Βίσεγκραντ, διασκέδαζε απάγοντας και
σκοτώνοντας Μουσουλμάνους από τη Σερβία και τρομοκρατώντας αιχμαλώτους σε ένα
μυστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης κοντά στον Δρίνο. Τον Ιούλιο 1995 εμφανίστηκε
ξανά στη Σρεμπρένιτσα, όταν σέρβοι στρατιώτες σκότωσαν χιλιάδες άοπλους ανθρώπους.

Ο μουσουλμάνος γαμπρός της σέρβας γυναίκας μου ήταν συμμαθητής του Μίλαν.
Έπαιζαν ποδόσφαιρο μαζί. Φλέρταραν τα ίδια κορίτσια. Οι ιστορίες που έλεγε για
τον Μίλαν διήγειραν το ενδιαφέρον μου. Τι μπορεί να έκανε έναν εικοσάχρονο να
σκοτώνει μαζικά τους γείτονές του; Τι μπορεί να τον έκανε να οργανώσει ένα
στρατόπεδο βιασμών σε μια γειτονική λουτρόπολη, να στοιβάζει γυναίκες και
παιδιά σε σπίτια και να τους βάζει φωτιά;

Ο θείος του Μίλαν, ο Ράλε Λούκιτς που ζει στο Στέιρ της Αυστρίας, έδωσε μέρος
της απάντησης. Έκλαιγε με λυγμούς καθώς μου έλεγε πώς Μουσουλμάνοι από ένα
κροατικό απόσπασμα θανάτου είχαν βασανίσει και σκοτώσει τον πατέρα του το
1941. Οι μουσουλμάνοι γείτονες του Ράλε λένε πως η γιαγιά του Μίλαν διηγείτο
συχνά την ιστορία. Ο Μίλαν θα πρέπει να την άκουσε πολλές φορές όταν μεγάλωνε.

Ήταν γοητευτικό να βλέπεις τους Μουσουλμάνους να χορεύουν και να τραγουδάνε
στην τηλεόραση του Godfather Cafe, στο Βίσεγκραντ. Μερικοί Σέρβοι γελούσαν,
ίσως γιατί η σκηνή ενίσχυε το αίσθημα ανωτερότητάς τους έναντι του ισλαμικού
κόσμου. Ίσως πάλι εκείνοι οι Σέρβοι να αναπλήρωναν έτσι το κομμάτι του εαυτού
τους που λείπει εν τη απουσία των Μουσουλμάνων που αποτελούσαν κάποτε την
πλειοψηφία στο Βίσεγκραντ. Η ταυτότητα των Σέρβων είναι τόσο βαθιά ριζωμένη
στην αντίστασή τους στους Τούρκους, ώστε είναι δύσκολο να ορίσεις ένα Σέρβο αν
δεν έχει γύρω του Μουσουλμάνους ­ σαν τον ιδιοκτήτη μιας φυτείας στον
αμερικανικό Νότο που έμεινε χωρίς τους σκλάβους του ή έναν απελευθερωμένο
σκλάβο που έμεινε χωρίς τον κύριό του».

(Το βιβλίο του Σούντετιτς «Αίμα και Εκδίκηση: η ιστορία του πολέμου της
Βοσνίας μέσα από μια οικογένεια» κυκλοφόρησε πρόσφατα από τον εκδοτικό οίκο
Norton τυγχάνοντας διθυραμβικών κριτικών).