Σεισμογράφοι χαρτογραφούν το Αιγαίο

Εξοπλισμένοι με τελευταίας τεχνολογίας μηχανήματα, με υποθαλάσσιους
σεισμογράφους ψηφιακής τεχνολογίας, οι γεωλόγοι και γεωφυσικοί από το Εθνικό
Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΚΘΕ) ταξιδεύουν εδώ και δύο χρόνια στο Αιγαίο,
ψάχνοντας για τους σεισμούς στα βάθη της θάλασσας.

Αλήθειες για την σεισμική δραστηριότητα στη χώρα μας ανκαλύφθηκαν στα βάθη του Αιγαίου από τους επιστήμονες

ΕΙΝΑΙ η πρώτη φορά στην ιστορία του ΕΚΘΕ που ερευνητές του δραστηριοποιούνται
στον τομέα της θαλάσσιας σεισμολογίας. Στη διάρκεια αυτού του επιστημονικού
ταξιδιού, που ξεκίνησε το 1996 όταν έφθασαν στην Ελλάδα, από το Ινστιτούτο
Γεωφυσικής του Πανεπιστημίου του Αμβούργου, οι πρώτοι υποθαλάσσιοι
σεισμογράφοι, ανακαλύφθηκαν, εκεί στα βάθη του Αιγαίου, νέες αλήθειες για τη
σεισμική δραστηριότητα στη χώρα μας.

Σήμερα, το δίκτυο υποθαλάσσιων σεισμογράφων του ΕΚΘΕ είναι εξοπλισμένο με
πέντε «μαγικά» μηχανήματα που ανιχνεύουν τους σεισμούς στον βυθό της θάλασσας.
«Στόχος είναι να συμβάλουν στο εθνικό δίκτυο σεισμογράφων της χώρας,
αυξάνοντας την αξιοπιστία στον προσδιορισμό του επικέντρου ενός σεισμού, αλλά
και την ίδια τη γνώση μας για τους σεισμούς και τη γέννησή τους», εξηγεί η κ.
Ιωάννα Παπούλια, δρ Γεωλογίας, η οποία συντονίζει το σχετικό πρόγραμμα για
λογαριασμό του ΕΚΘΕ.

ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

Οι πέντε αυτοί υποθαλάσσιοι σεισμογράφοι, μαζί με πολλούς ακόμη, τους οποίους
έστειλε το Πανεπιστήμιο του Αμβούργου προκειμένου να ολοκληρωθούν τα πρώτα
ερευνητικά προγράμματα, έριξαν φως σε άγνωστες μέχρι χθες λεπτομέρειες που
σχετίζονται με τους σεισμούς.

Οι ερευνητές του ΕΚΘΕ εντόπισαν νέα υποθαλάσσια ρήγματα στα νότια της Κρήτης,
βρήκαν αρκετά επίκεντρα στον Β. Ευβοϊκό, σε μια περιοχή όπου μέχρι χθες δεν
γνώριζαν ότι έχει σεισμική δραστηριότητα, σημείωσαν με κόκκινο στον χάρτη τις
«επίφοβες» περιοχές στη Νίσυρο, εκεί όπου το μάγμα από τον φλοιό ανεβαίνει
επικίνδυνα προς την επιφάνεια της θάλασσας, και επιβεβαίωσαν την άμεση σχέση
των σεισμών με ηφαίστεια που θεωρούνται «νεκρά» ή «ανενεργά» γύρω από το νησί.

«Ψάρεψαν» τις πολύτιμες αυτές πληροφορίες σε βάθη που ξεπερνούν τα 30
χιλιόμετρα, ποντίζοντας εκεί από 10 έως 100 υποθαλάσσιους σεισμογράφους. Τους
άφηναν για 21 ημέρες, βυθισμένους στον πυθμένα, να καταγράφουν όσα περισσότερα
δεδομένα μπορούσαν, μέχρι να τελειώσουν οι μπαταρίες τους και να αναδυθούν και
πάλι στην επιφάνεια.

Το «δόλωμά» τους δεν ήταν παρά μια γυάλινη σφαίρα, φτιαγμένη από υλικό που
αντέχει σε πίεση 30.000 φορές μεγαλύτερη από αυτή του αέρα που αναπνέουμε!
Πίσω από τα ανθεκτικά της τοιχώματα, κρύβεται ένας πολύτιμος εξοπλισμός, τα
ευαίσθητα ηλεκτρονικά όργανα του σεισμογράφου, που αναζητούν, καταγράφουν και
αποθηκεύουν κάθε… ανάσα του Εγκέλαδου, κάθε ανωμαλία του βυθού, κάθε
«παραξενιά» του φλοιού της Γης, κάθε τεκτονική… αναταραχή. Ο κάθε
«υποβρύχιος ανιχνευτής σεισμού» κόστισε στο ΕΚΘΕ πεντέμισι εκατομμύρια
δραχμές, ενώ για κάθε ένα από τα ερευνητικά προγράμματα το κόστος υπολογίζεται
από 10 έως 30 εκατομμύρια.

ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ

Η μέχρι σήμερα εμπειρία των ανθρώπων του ΕΚΘΕ είναι πλούσια σε ανακαλύψεις.
Στα τρία ερευνητικά προγράμματα που εκτέλεσαν, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο
Γεωφυσικής του Πανεπιστημίου του Αμβούργου, τον εκεί Έλληνα καθηγητή Ιωάννη
Μακρή και το Ινστιτούτο Γεωδυναμικής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών,
συνέλεξαν ανεκτίμητης αξίας επιστημονικό υλικό, αλλά και έθεσαν τις βάσεις για
μία περαιτέρω καλή συνεργασία με τους φορείς που μελετούν τη σεισμική
δραστηριότητα στην Ελλάδα.

Όπως εξηγεί ο δρ Γεωλογίας και ερευνητής στο ΕΚΘΕ, Δημήτρης Σακελλάρης, οι
πέντε υποθαλάσσιοι σεισμογράφοι είναι έτοιμοι να ξαναχρησιμοποιηθούν ανά πάσα
στιγμή. «Το ΕΚΘΕ έχει αναλάβει την ευθύνη για την τοποθέτηση των υποθαλάσσιων
σεισμογράφων, σε περίπτωση σεισμού, προκειμένου να βοηθήσει στην επιτόπου
μελέτη της σεισμικής δραστηριότητας. Επίσης, σε περιοχές όπου η σεισμική
δραστηριότητα δεν ελέγχεται επαρκώς από τους σεισμογράφους ξηράς, το ΕΚΘΕ
αναλαμβάνει να δράσει με τους υποθαλάσσιους σεισμογράφους, οι οποίοι
συνεργάζονται άψογα με τους φορητούς ψηφιακούς σεισμογράφους του
Αστεροσκοπείου Αθηνών».

Ο ΠΡΩΤΟΣ υποθαλάσσιος σεισμογράφος βυθίστηκε, τον Μάρτιο του 1996, στον Βόρειο
Ευβοϊκό, μια από τις περιοχές του Αιγαίου που, όπως εξηγεί η ερευνήτρια του
ΕΚΘΕ δρ Γεωλόγος Ιωάννα Παπούλια, παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, μια και
βρίσκεται ανάμεσα στο Βόρειο Αιγαίο και στο ρήγμα της Βόρειας Ανατολίας και
στον Κορινθιακό Κόλπο, περιοχές με έντονη σεισμική δραστηριότητα.

Εκεί, στον Βόρειο Ευβοϊκό, ακολούθησαν εννέα ακόμη υποθαλάσσιοι σεισμογράφοι
που κάλυψαν την περιοχή από τον Μαλιακό έως τις Σποράδες. Έμειναν εκεί,
μελετώντας τη δομή του φλοιού και τη σεισμική δραστηριότητα, για δύο μήνες, με
τα απαραίτητα διαλείμματα, προκειμένου ν’ ανεβούν στην επιφάνεια και να πάρουν
νέες μπαταρίες.

«Στο διάστημα αυτό κατέγραψαν 2.000 σεισμούς, από τους οποίους οι 1.500 ήταν
υποθαλάσσιοι. Το υπάρχον εθνικό δίκτυο σεισμογράφων δεν είχε ποτέ πριν
καταγράψει αντίστοιχη σεισμική δραστηριότητα στην περιοχή», αναφέρει η κ.
Παπούλια. «Η μελέτη του φλοιού έφερε στο φως νέα ρήγματα, στη ρηξιγενή ζώνη
του Αλμυρού, τα οποία σχετίζονται με τη γεωγραφική κατανομή των επικέντρων».

Η επόμενη επιστημονική αποστολή έγινε το 1997 στη Νίσυρο και κάλυψε την
περιοχή από την Πάτμο έως την Τήλο, με έμφαση στη Νίσυρο. Εκεί, ερευνητές και
σεισμογράφοι απάντησαν με σιγουριά πως οι σεισμοί που καταγράφονται
σχετίζονται άμεσα με την ηφαιστειακή δραστηριότητα.

Κατεγράφησαν χιλιάδες σεισμικές δονήσεις και όλες γύρω από το νησάκι Γυαλί,
όπου συγκεντρώνεται η ηφαιστειακή δραστηριότητα από τα υποθαλάσσια και μη
ηφαίστεια της Νισύρου. Το πιο σημαντικό, όμως, όπως σημειώνει η κ. Παπούλια,
είναι ότι σε αυτήν ακριβώς την περιοχή τα χαλαρά ιζήματα έχουν μεγάλο πάχος
και βάθος, ενώ παράλληλα παρατηρείται άνοδος του μάγματος από τον μανδύα».

ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ σταθμός στην ερευνητική περιήγηση στο Αιγαίο ήταν η Κρήτη, όπου οι
επιστήμονες έμειναν άφωνοι μπροστά στο πλήθος των ρηγμάτων και την
πολυπλοκότητα της δομής του φλοιού.

Η επεξεργασία των νέων δεδομένων, που έφεραν στο φως περισσότεροι από 100
υποθαλάσσιοι σεισμογράφοι που τοποθετήθηκαν γύρω από την Κρήτη, προς τον Βορρά
και τον Νότο, αλλά και εγκάρσια, από τη Σαντορίνη έως το Λιβυκό Πέλαγος, δεν
έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Ωστόσο, το υλικό που συγκεντρώθηκε είναι τόσο πλούσιο σε νέα στοιχεία όσο και
εντυπωσιακό. «Ιδιαίτερα στα νότια της Κρήτης εντοπίστηκαν πολλά νέα ρήγματα
και αυξομειώσεις στα βάθη των ιζημάτων», αναφέρει η κ. Παπούλια.

«Η δομή του φλοιού είναι εξαιρετικά πολύπλοκη και ο τεκτονισμός, οι κινήσεις
δηλαδή των τεκτονικών πλακών, έντονος. Άλλωστε, πρόκειται για το σημείο εκείνο
όπου η αφρικανική πλάκα σπρώχνει την ευρασιατική».

Για να γνωρίσουν τα μυστικά που κρύβει ο Εγκέλαδος γύρω από τη θάλασσα της
Κρήτης, οι ερευνητές «περικύκλωσαν» το νησί με υποθαλάσσιους αλλά και
σεισμογράφους ξηράς. Τους τοποθέτησαν σε τρεις λωρίδες, η κάθε μία από τις
οποίες είχε μήκος 350 χιλιομέτρων.

Παράλληλα με τους υποθαλάσσιους σεισμογράφους, χρησιμοποιήθηκαν και 8
τομογράφοι υποδομής πυθμένα, οι οποίοι παράγουν τεχνητά σεισμικά κύματα που
ανακλώνται στον σεισμογράφο, αποκαλύπτοντας τη δομή του φλοιού.