Τα «ευρώ» της αρχαιότητας

Οι δυνάμεις της αγοράς και όχι τα έδικτα των βασιλιάδων, των αυτοκρατόρων και
των τυραννίσκων ήταν το κλειδί για τις επιτυχημένες προσπάθειες του αρχαίου
κόσμου να δημιουργήσει τον πρόδρομο του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος.

Κοινά νομίσματα από την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη μέχρι τη σύγχρονη Ευρώπη. Στη φωτό: αρχαίο ελληνικό (αριστερά), εκατόφραγκο Βελγίου, Γαλλίας, Ιταλίας και Ελβετίας του 1886 (μέσον), βρετανικό των 25 ecu

ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ηγέτες έχουν πολλά να διδαχθούν από την Ιστορία. Αυτό είναι το
συμπέρασμα διάσκεψης που έγινε στο Λονδίνο με θέμα την ιστορία των
νομισματικών ενώσεων. Η διάσκεψη πραγματοποιήθηκε με την ευκαιρία των
εγκαινίων έκθεσης του Βρετανικού Μουσείου με θέμα την ιστορική προέλευση των
σύγχρονων προσπαθειών για τη συνένωση της Δυτικής Ευρώπης κάτω από ένα κοινό νόμισμα.

ΜΟΝΟΝ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ

Ο έφορος μεσαιωνικών νομισμάτων του Μουσείου Γκάρεθ Ουίλιαμς είπε ότι η
καταγωγή του αγγλικού ευρωσκεπτικισμού μπορεί να αναζητηθεί στο 1469, στη
λαϊκή δυσαρέσκεια που προκάλεσε η απόπειρα του Εδουάρδου Δ’ της Αγγλίας και
του Δούκα της Βουργουνδίας να κάνουν τα νομίσματά τους μετατρέψιμα. Παρά τα
βασιλικά έδικτα, ο λαός προτίμησε να μείνει προσκολλημένος σε ένα βενετικό
νόμισμα που τότε είχε ευρύτατη κυκλοφορία.

Σύμφωνα με τον Άντριου Μέντοοους, έφορο ελληνικών νομισμάτων, οι αρχαίοι
Έλληνες έκαναν επανειλημμένες προσπάθειες να διευκολύνουν τις εμπορικές
συναλλαγές με τη δημιουργία κοινών νομισμάτων. Όμως, ο πόλεμος και οι λιμοί
ήταν συνεχείς απειλές γι’ αυτά τα συστήματα, που όφειλαν την ύπαρξή τους
περισσότερο σε μεγαλεπήβολες πολιτικές φιλοδοξίες παρά στις προτιμήσεις του
λαού ή τις ελεύθερες συμμαχίες μεταξύ των πόλεων-κρατών. Μία προσπάθεια των
Αθηνών να επιβάλουν το νόμισμά τους στους υπηκόους τους έληξε ύστερα από 50
χρόνια, με την ήττα τους στον Πελοποννησιακό Πόλεμο.

ΤΑ ΔΟΚΙΜΑΣΜΕΝΑ

«Η ισχύς και η διάρκεια ακόμη και των σοβαρότερων προσπαθειών αυτών των
πολιτικών δυνάμεων να δημιουργήσουν οικονομικές και νομισματικές ενώσεις»,
λέει ο Μέντοους, «ήταν ανάλογες με την ισχύ και τη διάρκεια των πολιτικών
εξουσιών. Τα κοινά νομίσματα που πέρασαν με επιτυχία τη δοκιμασία του χρόνου,
που ξεπέρασαν τα πολιτικά καθεστώτα, ήταν εκείνα που ξεπήδησαν μέσα από την
αγορά, εκεί όπου η οικονομική ένωση αποτέλεσε τον καταλύτη της νομισματικής
ένωσης, εκεί όπου ούτε η οικονομική ούτε η νομισματική υπήρξαν πολιτικές κατασκευές».

Η ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ

Ακόμη και στο απόγειο της ισχύος της, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν επιχείρησε να
επιβάλει ένα ενιαίο νόμισμα στους υπηκόους της. Αντίθετα, κατασκεύαζε τα δικά
της νομίσματα στη Ρώμη, ενώ παράλληλα επέτρεπε σε άλλες 500 πόλεις να έχουν τα
δικά τους που έφεραν τα ονόματα της πόλης έκδοσης και των τοπικών αρχόντων. Σε
περίπου 30 περιπτώσεις όπου οι Ρωμαίοι προσάρτησαν ή απορρόφησαν μια περιοχή
επέτρεψαν στο τοπικό νόμισμα να επιβιώσει. Μοναδική εξαίρεση αποτέλεσε η
Καρχηδόνα. Μισητή από τη Ρώμη, η πόλη καταστράφηκε το 146 π.Χ. και μαζί τα
χρυσά και αργυρά της νομίσματα, τα οποία αντικαταστάθηκαν από το αργυρό δηνάριο.

Από τον 3ο π.Χ. αιώνα, πάντως, οι Ρωμαίοι απέκτησαν κοινό νόμισμα, που όμως
δεν προήλθε από την κεντρική εξουσία. Στην Ανατολική Αυτοκρατορία, ο
πληθωρισμός που επέφερε η στρατιωτική παρακμή αχρήστευσε τα μικρά χάλκινα
νομίσματα των πόλεων και στη Δυτική Αυτοκρατορία, ο λαός επέλεξε να
χρησιμοποιεί τα ρωμαϊκά νομίσματα, που άλλωστε δεν διέφεραν πολύ στην όψη από
τα δικά τους.