ΣΗΜΑΤΑ

… τους αριθμούς που παραθέτει η ογκώδης «Έκθεση για την Ανάπτυξη», την οποία
εξέδωσε ο ΟΗΕ για το ’98, ξεχωρίζουν τα ποσοστά για τις καταναλωτικές δαπάνες.
Το 86% των χρημάτων που δαπανώνται ετησίως σε όλον τον κόσμο για καταναλωτικά
αγαθά προέρχεται από το 20% των ανθρώπων, που ζουν σε εύπορες χώρες. Είναι οι
«πλούσιοι». Οι ικανοί να γεύονται και οικονομικές κρίσεις. Το φτωχότερο 20%,
όμως, ξοδεύει για καταναλωτικά αγαθά μόλις το 1,3% του συνολικά δαπανώμενου
ποσού. Είναι οι φτωχοί. Ακόμα και η έννοια της οικονομικής κρίσης είναι γι’
αυτούς ανύπαρκτη, απαγορευμένη. Για ν’ αποκτήσεις οικονομική κρίση πρέπει να
έχεις και οικονομία.

… και άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία στην έκθεση. Λόγου χάρη, ότι το πλούσιο 20%
τρώει ενδεκαπλάσια ποσότητα κρέατος απ’ ό,τι το φτωχό 20%. Ή ότι χρησιμοποιεί
77 φορές περισσότερο χαρτί. Και ακόμη, ότι τα παιδιά των πλουσίων επιβαρύνουν
το περιβάλλον πολύ περισσότερο απ’ ό,τι εκείνα των φτωχών. Ένα παιδί που θα
γεννηθεί σε εύπορη χώρα θα ρυπαίνει τη γη όσο ζει (με απόβλητα, πλαστικές
σακκούλες, χημικά κατάλοιπα και κάθε είδους σκουπίδια) όσο θα τη ρυπαίνουν 50
παιδιά από τις υπανάπτυκτες χώρες. Η φτώχεια είναι βέβαια φοβερό πράγμα,
γράφει στη «Μοντ» η Ναντίν Γκόρντιμερ. Αλλά και η κατανάλωση; «Μήπως είναι
αρρώστια;». Είναι τόσο βέβαιο άραγε πως ό,τι καινούργιο πουλιέται πρέπει και
ν’ αγοράζεται;

… υπερβολή, και όμως, πιστεύει η συγγραφέας, ακόμα και οι λογικότεροι των
ανθρώπων ζουν με τη βαθειά πεποίθηση ­ συχνά ανομολόγητη ­ ότι το ιδανικό
είναι ν’ αποκτάς παν ό,τι προσφέρεται. Αν δεν το έχεις αποκτήσει ήδη, δεν
είναι γιατί πείσθηκες ότι δεν σε αφορά. Ίσα ίσα, σε αφορούν τα πάντα
(νομίζεις). Αν λοιπόν κάτι σου λείπει, είναι απλώς γιατί δεν σε φτάνουν τα
χρήματα. Παρ’ όλο που η καθαρά τεχνική έννοια της «κατανάλωσης» στις
ανεπτυγμένες κοινωνίες έχει προσλάβει και σχετλιαστική σημασία ­ μέσα σε μια
γενικότερη διάθεση αυτοκριτικής ­ η αγορά ενός αγαθού δεν έπαψε ποτέ να
θεωρείται, ουσιαστικά, πραγμάτωση πόθου. Σκαλοπάτι ευτυχίας, καταξίωση του
αγοράζοντος. Και μαζί, έκφραση της δύναμής του, της ικανότητάς του έστω για
λίγα δευτερόλεπτα ­ όσο κουδουνίζει ο παράς ­ να αποσπά μια ελαφρά υπόκλιση
από τα μαμμούθ της βιομηχανίας, από τους μεγιστάνες του πλούτου, από
συμφέροντα και κεφάλαια πολύ μεγαλύτερα απ’ αυτόν, τον ταπεινό πελάτη. Ο
οποίος, θριαμβευτικά, «έχει πάντα δίκιο» ­ δεν λέμε;

… και το εγώ, λοιπόν, το να είσαι καταναλωτής. Η 77 φορές μεγαλύτερη ανάγκη
σου σε χαρτί (και η δυνατότητα να την ικανοποιείς) θα σε εξουθένωνε αν ζούσες
στις ερήμους των λιτών Τουαρέγκ. Σε ανεβάζει όμως 77 σκαλιά πάνω απ’ αυτούς
όταν ο καθένας ζει εκεί όπου εκληρώθη. Κίνδυνοι ωστόσο ελλοχεύουν. Σε μια
ανάλυσή του για το μέλλον της ανάπτυξης και της κατανάλωσης, ο Γκυστάβ Σπετ,
διευθυντής προγραμμάτων του ΟΗΕ, αποκαλύπτει ότι ακόμη και αν λογικά θα ήταν
δυνατόν να αυξάνεται αδιάκοπα η κατανάλωση αγαθών, οι συνέπειες στο περιβάλλον
­ αν μη τι άλλο ­ θα ανάγκαζαν τους μεγάλους καταναλωτές (το ανώτερο 20%) να
κάνουν κράτει, για να μην καταστραφούν και αυτοί. «Από χρόνια γνωρίζουμε ­
γράφει ο Σπετ ­ ότι τα σημερινά επίπεδα κατανάλωσης δεν θα διατηρηθούν για
πολύ. Οι συνέπειες θα είναι πολύ σοβαρές. Είναι τραγικό, αλλά τα μέτρα που
λαβαίνουμε (για εκλογίκευση της κατανάλωσης) είναι τελείως ανεπαρκή».